Ως παράδοξο χαρακτηρίζεται οτιδήποτε αντιβαίνει στην κοινή αντίληψη ή κάτι που συμβαίνει και είναι απίστευτο. Με άλλα  λόγια ό,τι προκαλεί έκπληξη μπορεί να θεωρηθεί  παράδοξο. Συχνά το παράδοξο κρύβει ένα μυστήριο εξ΄αιτίας της αδυναμίας να ερμηνευτεί, να επεξηγηθεί, να γίνει κατανοητό. 

Όσο παράδοξο και αν ακούγεται παράδοξες τεχνικές δύναται να χρησιμοποιηθούν τόσο στην φωτογραφία όσο και στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία και να δώσουν εξαιρετικά αποτελέσματα.

Από τα πρώτα πράγματα που μαθαίνει ένας εκκολαπτόμενος φωτογράφος είναι οι βασικοί, τεχνικοί κανόνες για το χειρισμό της φωτογραφικής μηχανής. Για παράδειγμα μαθαίνει  το ρόλο της ταχύτητας του κλείστρου˙η σωστή ταχύτητα του κλείστρου εξασφαλίζει «καθαρές», εστιασμένες φωτογραφίες, της σωστή φωτομέτρησης˙ η σωστή φωτομέτρηση  εξασφαλίζει μια καλή τονικότητα κλπ.   

Τι συμβαίνει όμως αν ο φωτογράφος επιδιώξει να υπερβεί τους κανόνες (όχι όμως να τους αγνοήσει)  προκειμένου να επιτύχει ένα διαφορετικό αποτέλεσμα; Όταν δηλαδή τα λάθη του δεν είναι τυχαία;

Στην περίπτωση αυτή τα λάθη είναι προ επιλεγμένα, σκόπιμα, συνειδητά και συχνά επαναλαμβανόμενα. Υπάρχει λόγος που γίνονται και είναι στις προθέσεις του φωτογράφου. Αν  ο φωτογράφος θέλει να αποδώσει ένα ονειρικό, συμβολικό αποτέλεσμα, την αίσθηση του φευγαλέου κ.α., ορίζει  μια χαμηλή ταχύτητα. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιήσει το φως με τρόπο ανορθόδοξο ώστε να υπερ φωτίσει ή να υπο φωτίσει στοιχεία που περιλαμβάνονται στο κάδρο του. 

Ο Garry Winogrand συχνά επέλεγε στραβά κάδρα στις φωτογραφίες του και όπως είχε δηλώσει ήταν κάτι που το έκανε επίτηδες, ήξερε γιατί το έκανε και υπήρχαν  λόγοι που το έκανε. Παρομοίως, η Julia Margaret Cameron έκανε πορτραίτα υπερ εκτεθιμένα στο φως και άφηνε ενεστίαστους τους φακούς διότι επιδίωκε ένα ονειρικό αποτέλεσμα.   

Παρόμοια υπέρβαση των κανόνων μπορεί να πραγματοποιηθεί και στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Πρόκειται για την τεχνική της παράδοξης πρόθεσης, κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος ενθαρρύνεται να κάνει αυτό που ακριβώς φοβάται. Ενισχύεται ώστε να σταματήσει να προσπαθεί να αποφύγει ή να ελέγξει το σύμπτωμα που τον απασχολεί.  Στην πράξη ο ψυχοθεραπευτής δίνει μια εντολή /ανάθεση στον θεραπευόμενο, η οποία ενισχύει την δυσλειτουργική συμπεριφορά του. Για παράδειγμα, ένα ζευγάρι καταφεύγει σε θεραπεία ζεύγους με κύριο σύμπτωμα τις μεταξύ τους διαφωνίες που οδηγούν σε έντονους καυγάδες. Ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να τους δώσει την οδηγία να καυγαδίζουν  συστηματικά, συγκεκριμένη μέρα και ώρα, με συγκεκριμένη διάρκεια, σε συγκεκριμένο σημείο και μόνο τότε. Καμία άλλη στιγμή και για κανέναν λόγο δεν επιτρέπεται να καυγαδίσουν.

Η αποτελεσματικότητα της τεχνικής εξαρτάται καταρχήν από τον ίδιο τον θεραπευόμενο. Όσο περισσότερο αισθάνεται ότι  αποφασίζει ελεύθερα, τόσο πιο πιθανό είναι να μην ακολουθήσει την εντολή του θεραπευτή. Αυτό προϋποθέτει βέβαια άτομα με ισχυρή αυτοπεποίθηση που τολμούν  να απορρίψουν ή να αγνοήσουν τη θεραπευτική οδηγία. 

Το ζητούμενο είναι να προκληθούν αλλαγές στις στάσεις και τις αντιδράσεις του ενδιαφερόμενου σε καταστάσεις όπου βιώνει άγχος ή δυσφορία ώστε να μην προσπαθεί να  αποφεύγει  ή να ελέγχει  το σύμπτωμα (πχ αϋπνία, κρίσεις πανικού, κ.α.). Στόχος είναι να ξεπεραστεί η αντίσταση στην αλλαγή και να πραγματοποιηθεί αποσυναρμολόγηση του φαύλου κύκλου.

Σε κάθε περίπτωση, φωτογράφος και ψυχοθεραπευτής θα πρέπει να διαθέτουν κρίση και εμπειρία ώστε να αποφασίζουν τον κατάλληλο χρόνο για την εφαρμογή της τεχνικής και πρωτίστως να έχουν ένα συγκεκριμένο στόχο που να θέλουν  να επιτύχουν. 

Η λάθος εφαρμογή της τεχνικής στην περίπτωση της φωτογραφίας θα δώσει αδιάφορα αποτελέσματα και στην περίπτωση της ψυχοθεραπείας μπορεί να επιδεινώσει τη θέση του θεραπευόμενου, ο οποίος ίσως γίνει λιγότερο ευέλικτος σε μελλοντικές παρεμβάσεις και αλλαγές. Έτσι όμως υπονομεύεται η αποτελεσματικότητα της όποιας ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης, γεγονός το οποίο είναι ανεπιθύμητο. 

Ο ψυχίατρος Irvin Yalom με σαφήνεια επισημαίνει   

"Το αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας δεν είναι η θεραπεία, αλλά αντ΄ αυτού η αλλαγή ή η ανάπτυξη”

 

Για την έννοια του παραδόξου βλέπε: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%BE%CE%BF

Για την τεχνική της παράδοξης πρόθεσης βλέπε: https://el.sainte-anastasie.org/articles/psicologia/descubre-la-tcnica-de-la-intencin-paradjica.html

https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/prosopikotita/gnostiki-psyxologia/8275-i-xrisi-tis-antistrofis-psyxologias.html

Φωτογραφία εξωφύλλου: ©Susan Worsham, Icing Fingers, 2014

Πρόσφατα Άρθρα

News (15 Απρ 2021)

Το Διεθνές Φεστιβάλ Φωτογραφίας Εξωτερικού Χώρου “Photosphere”, που διοργανώνεται στην Ελλάδα και πραγματοποιείται στα νησιά Πάρος και Πάτμος, παρουσιάζει για δεύτερη φορά τη δράση με τίτλο...

News (13 Απρ 2021)

Η Ελληνοαμερικανική Ένωση σε συνεργασία με τον «Φωτογραφικό Κύκλο» παρουσιάζουν τις «Συναντήσεις της Πέμπτης» online και για τον Απρίλιο του 2021. Στις «Συναντήσεις της Πέμπτης», ο Πλάτων Ριβέλλης...

Agora (12 Απρ 2021)

 Επωφεληθείτε από την Πασχαλινή Προσφορά Cashback της ΝΙΚΟΝ με άμεση επιστροφή χρημάτων έως €350 σε αγορά συγκεκριμένων DSLR και mirrorless φωτογραφικών μηχανών Nikon, σε επιλεγμένα...

News (09 Απρ 2021)

Η ομάδα Greek Instagramers Events σε συνεργασία με τον Δήμο Πειραιά και το Destination Piraeus διοργανώνουν ανοιχτό διαγωνισμό φωτογραφίας με θέμα #My_Piraeus και προσκαλούν φωτογράφους κάθε...

News (07 Απρ 2021)

Κανένα ταξίδι δεν περιορίζεται στον εαυτό του. Εμπεριέχει πλήθος άλλων ταξιδιών. Ζοζέ Σαραμάγκου Ο IANOS, για τέταρτη συνεχή χρονιά, διοργανώνει Διαγωνισμό Διηγήματος και Φωτογραφίας με θέμα:...

News (05 Απρ 2021)

 Το φεστιβάλ Photometria διοργανώνεται για 13η συνεχόμενη χρονιά στην πόλη των Ιωαννίνων, ενώ ταυτόχρονα η Ελλάδα γιορτάζει τα 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση. Αυτές οι δύο συνθήκες...

Book Reviews (29 Μαρ 2021)

Το λεύκωμα αυτό αποτελεί μια πρωτοπόρα και μοναδική εμπεριστατωμένη μελέτη στον τομέα της ιστορίας της ελληνικής φωτογραφίας, η οποία συγχρόνως αναδεικνύει τη σύγχρονη Ελλάδα μέσα από τη φωτογραφική...

News (29 Μαρ 2021)

ΤοΊδρυμα Μείζονος Ελληνισμού συμμετέχει στους εορτασμούς για την Επέτειο των 200 χρόνων από την Εθνική Παλιγγενεσία με έναν Εικαστικό Πανελλήνιο Διαγωνισμό «Ανακαλύπτοντας την Ιστορία της Ελληνικής...

News (25 Μαρ 2021)

Με αφορμή την Επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Διεθνές Φεστιβάλ Φωτογραφίας Εξωτερικού Χώρου “Photosphere”, στο πλαίσιο των δράσεών του, έχει τη χαρά να φιλοξενήσει,...

Agora (17 Μαρ 2021)

 Η Nikon είναι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσει ότι η Z 9, το πρώτο κορυφαίο μοντέλο φωτογραφικής μηχανής για τη μοντούρα Z της Nikon, βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης. Αυτή η mirrorless...

News (01 Μαρ 2021)

Το 3o φεστιβάλ φωτογραφίας Photopolis- Agrinio Photo Festival προκηρύσσει φωτογραφικό διαγωνισμό με τίτλο «Keep Distance». Οι δηλώσεις συμμετοχής πρέπει να αποσταλούν μέχρι 30 Απριλίου...

News (24 Φεβ 2021)

Την Πέμπτη 25 Φεβρουαρίου 2021 στις 7μ.μ., ο Πλάτων Ριβέλλης θα παρουσιάσει τη Βασιλική Κουμπάνη και τον Κώστα Σερέτη στα πλαίσια των διαδικτυακών συναντήσεων της Πέμπτης του Φωτογραφικού...