Ως παράδοξο χαρακτηρίζεται οτιδήποτε αντιβαίνει στην κοινή αντίληψη ή κάτι που συμβαίνει και είναι απίστευτο. Με άλλα  λόγια ό,τι προκαλεί έκπληξη μπορεί να θεωρηθεί  παράδοξο. Συχνά το παράδοξο κρύβει ένα μυστήριο εξ΄αιτίας της αδυναμίας να ερμηνευτεί, να επεξηγηθεί, να γίνει κατανοητό. 

Όσο παράδοξο και αν ακούγεται παράδοξες τεχνικές δύναται να χρησιμοποιηθούν τόσο στην φωτογραφία όσο και στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία και να δώσουν εξαιρετικά αποτελέσματα.

Από τα πρώτα πράγματα που μαθαίνει ένας εκκολαπτόμενος φωτογράφος είναι οι βασικοί, τεχνικοί κανόνες για το χειρισμό της φωτογραφικής μηχανής. Για παράδειγμα μαθαίνει  το ρόλο της ταχύτητας του κλείστρου˙η σωστή ταχύτητα του κλείστρου εξασφαλίζει «καθαρές», εστιασμένες φωτογραφίες, της σωστή φωτομέτρησης˙ η σωστή φωτομέτρηση  εξασφαλίζει μια καλή τονικότητα κλπ.   

Τι συμβαίνει όμως αν ο φωτογράφος επιδιώξει να υπερβεί τους κανόνες (όχι όμως να τους αγνοήσει)  προκειμένου να επιτύχει ένα διαφορετικό αποτέλεσμα; Όταν δηλαδή τα λάθη του δεν είναι τυχαία;

Στην περίπτωση αυτή τα λάθη είναι προ επιλεγμένα, σκόπιμα, συνειδητά και συχνά επαναλαμβανόμενα. Υπάρχει λόγος που γίνονται και είναι στις προθέσεις του φωτογράφου. Αν  ο φωτογράφος θέλει να αποδώσει ένα ονειρικό, συμβολικό αποτέλεσμα, την αίσθηση του φευγαλέου κ.α., ορίζει  μια χαμηλή ταχύτητα. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιήσει το φως με τρόπο ανορθόδοξο ώστε να υπερ φωτίσει ή να υπο φωτίσει στοιχεία που περιλαμβάνονται στο κάδρο του. 

Ο Garry Winogrand συχνά επέλεγε στραβά κάδρα στις φωτογραφίες του και όπως είχε δηλώσει ήταν κάτι που το έκανε επίτηδες, ήξερε γιατί το έκανε και υπήρχαν  λόγοι που το έκανε. Παρομοίως, η Julia Margaret Cameron έκανε πορτραίτα υπερ εκτεθιμένα στο φως και άφηνε ενεστίαστους τους φακούς διότι επιδίωκε ένα ονειρικό αποτέλεσμα.   

Παρόμοια υπέρβαση των κανόνων μπορεί να πραγματοποιηθεί και στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Πρόκειται για την τεχνική της παράδοξης πρόθεσης, κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος ενθαρρύνεται να κάνει αυτό που ακριβώς φοβάται. Ενισχύεται ώστε να σταματήσει να προσπαθεί να αποφύγει ή να ελέγξει το σύμπτωμα που τον απασχολεί.  Στην πράξη ο ψυχοθεραπευτής δίνει μια εντολή /ανάθεση στον θεραπευόμενο, η οποία ενισχύει την δυσλειτουργική συμπεριφορά του. Για παράδειγμα, ένα ζευγάρι καταφεύγει σε θεραπεία ζεύγους με κύριο σύμπτωμα τις μεταξύ τους διαφωνίες που οδηγούν σε έντονους καυγάδες. Ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να τους δώσει την οδηγία να καυγαδίζουν  συστηματικά, συγκεκριμένη μέρα και ώρα, με συγκεκριμένη διάρκεια, σε συγκεκριμένο σημείο και μόνο τότε. Καμία άλλη στιγμή και για κανέναν λόγο δεν επιτρέπεται να καυγαδίσουν.

Η αποτελεσματικότητα της τεχνικής εξαρτάται καταρχήν από τον ίδιο τον θεραπευόμενο. Όσο περισσότερο αισθάνεται ότι  αποφασίζει ελεύθερα, τόσο πιο πιθανό είναι να μην ακολουθήσει την εντολή του θεραπευτή. Αυτό προϋποθέτει βέβαια άτομα με ισχυρή αυτοπεποίθηση που τολμούν  να απορρίψουν ή να αγνοήσουν τη θεραπευτική οδηγία. 

Το ζητούμενο είναι να προκληθούν αλλαγές στις στάσεις και τις αντιδράσεις του ενδιαφερόμενου σε καταστάσεις όπου βιώνει άγχος ή δυσφορία ώστε να μην προσπαθεί να  αποφεύγει  ή να ελέγχει  το σύμπτωμα (πχ αϋπνία, κρίσεις πανικού, κ.α.). Στόχος είναι να ξεπεραστεί η αντίσταση στην αλλαγή και να πραγματοποιηθεί αποσυναρμολόγηση του φαύλου κύκλου.

Σε κάθε περίπτωση, φωτογράφος και ψυχοθεραπευτής θα πρέπει να διαθέτουν κρίση και εμπειρία ώστε να αποφασίζουν τον κατάλληλο χρόνο για την εφαρμογή της τεχνικής και πρωτίστως να έχουν ένα συγκεκριμένο στόχο που να θέλουν  να επιτύχουν. 

Η λάθος εφαρμογή της τεχνικής στην περίπτωση της φωτογραφίας θα δώσει αδιάφορα αποτελέσματα και στην περίπτωση της ψυχοθεραπείας μπορεί να επιδεινώσει τη θέση του θεραπευόμενου, ο οποίος ίσως γίνει λιγότερο ευέλικτος σε μελλοντικές παρεμβάσεις και αλλαγές. Έτσι όμως υπονομεύεται η αποτελεσματικότητα της όποιας ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης, γεγονός το οποίο είναι ανεπιθύμητο. 

Ο ψυχίατρος Irvin Yalom με σαφήνεια επισημαίνει   

"Το αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας δεν είναι η θεραπεία, αλλά αντ΄ αυτού η αλλαγή ή η ανάπτυξη”

 

Για την έννοια του παραδόξου βλέπε: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%BE%CE%BF

Για την τεχνική της παράδοξης πρόθεσης βλέπε: https://el.sainte-anastasie.org/articles/psicologia/descubre-la-tcnica-de-la-intencin-paradjica.html

https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/prosopikotita/gnostiki-psyxologia/8275-i-xrisi-tis-antistrofis-psyxologias.html

Φωτογραφία εξωφύλλου: ©Susan Worsham, Icing Fingers, 2014

Πρόσφατα Άρθρα

News (06 Ιουλ 2020)

Το ντοκιμαντέρ του Νίκου Μεγγρέλη, «Όπου υπάρχουν άνθρωποι», σε συνεργασία με τους Γιατρούς του Κόσμου Ελλάδας θα προβάλλει ο θερινός κινηματογράφος Λαΐς της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, τη Δευτέρα 6...

News (03 Ιουλ 2020)

Εντατικό εργαστήρι φωτογραφίας τρεισήμισι ημερών, με σκοπό να σας βοηθήσει να βελτιώσετε βαθιά τον τρόπο φωτογραφικής σκέψης και πρακτικής. Ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται η φωτογραφία σας, ο Πάνος...

Somewhere I 've never travelled (02 Ιουλ 2020)

Χαμένη ανάμεσα στα στενα σόκακα της συνοικίας Γκιόν στο Κιότο, στην Ιαπωνία, είναι μια πέτρα – ενάμιση επί τρία μέτρα, οι διαστάσεις της – καλυμμένη από χαρτάκια. Είναι οι ευχές εκείνων που,...

News (02 Ιουλ 2020)

«Στιγμές δρόμου στον κόσμο - Street Moments from Αround the World», μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις IANOS. To iFocus.gr σε συνεργασία με τον IANOS δωρίζει το φωτογραφικό λεύκωμα του Δημήτρη...

Book Reviews (02 Ιουλ 2020)

Το παρόν λεύκωμα είναι το πρώτο που εκδίδει ο Δημήτριος Τσακίρης, και περιλαμβάνει στιγμιότυπα και πορτραίτα δρόμου από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Ένα στοιχείο που διαφοροποιεί αυτό το λεύκωμα από...

News (01 Ιουλ 2020)

Ο Σύνδεσμος ανακοινώνει τα αποτελέσματα των εκλογών για την ανάδειξη του νέου του διοικητικού συμβουλίου για την περίοδο 2020- 2022 μετά από την πρόσφατη Γενική συνέλευση των μελών του που...

Art in Photography (30 Ιουν 2020)

Διανύουμε την εποχή της πληθωρικής επικοινωνίας, στην οποία μια περίπλοκη παρουσίαση κάνει συχνά ένα ανούσιο περιεχόμενο να κερδίσει εφήμερη λάμψη. Όπως δείχνει ένα ευρωπαϊκό φεστιβάλ νέων...

Presentation (29 Ιουν 2020)

Και τί είναι οι στιγμές έκλαμψης, αν όχι στιγμιαία αντίληψη της αλήθειας Αντρέι Ταρκόφσκι  Αυτή η σειρά φωτογραφιών είναι μια προσπάθεια οπτικοποίησης της μνήμης και του ονείρου, της...

Presentation (29 Ιουν 2020)

Μια σελίδα στο Facebook ανεβάζει σπάνιες φωτογραφίες από μια υπέροχη ξεχασμένη πόλη, την πόλη μας!  Το φωτογραφικό αρχείο της Λίζας είναι μια σελίδα στο Facebook όπου η διαχειρίστρια της...

Agora (26 Ιουν 2020)

Οι φήμες υπέβοσκαν τα τελευταία χρόνια. Η Olympus και συγκεκριμένα το φωτογραφικό τμήμα δεν πήγαινε καλά. Επί τρεις συνεχείς χρονιές έγραφε ζημιές, εξαφανίστηκε από διεθνείς εκθέσεις και δεν...

Art in Photography (24 Ιουν 2020)

Κατά τη δεκαετία του ’80 η οικογένεια στη Δύση γίνεται ένα πολύ σημαντικό ζήτημα για την κοινωνιολογία και τα μαζικά μέσα. Κατά την περίοδο αυτή, οι ανεπτυγμένες χώρες αντιμετωπίζουν την οικονομική...

News (23 Ιουν 2020)

Έκθεση με τις συμμετοχές από το open call του φωτογραφικού πρότζεκτ "Photovoice: Symbio" 27 - 28 Ιουνίου 2020 Η Generation Symbiocene κλείνει τη σεζόν της και το...