“Πολλά έχουν ειπωθεί και γραφτεί για αυτή τη φωτογραφία. Αλλά για εμένα, τον αδερφό και τις αδερφές μου, είναι μια οικογενειακή φωτογραφία – ίσως σαν αυτές που βγάζουμε κατά τη σχολική μας ηλικία – αλλά μια οικογενειακή φωτογραφία που απέκτησε μεγαλύτερο νόημα με τον θάνατο της μητέρας μας, Lucienne Matthews, της γυναίκας που απεικονίζεται στη φωτογραφία.



Συνέχεια με ρωτούσαν «Εσύ είσαι αυτό το μωρό;» από άτομα που είχαν δει τη φωτογραφία από την έκθεση και το βιβλίο του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (MoMA) «Family of Man». Η τυπική απάντησή μου ήταν: «Δεν ποζάρω γυμνός. Είναι η αδερφή μου η Ellen». 

Ο πατέρας μου, ο Elliott Erwitt, τράβηξε αυτή τη φωτογραφία το καλοκαίρι του 1953 στο πρώτο διαμέρισμα των γονιών μου στο Upper East Side του Μανχάταν, ακριβώς ένα δρόμο κάτω από το Gracie Mansion. Η Ellen ήταν έξι ημερών. Ο Βρούτος, η γάτα, στα αριστερά, ήταν ένα από τη μεγάλη σειρά διασωθέντων ζώων που ζούσαν μαζί μας. Μπορώ να δω πώς η μαμά μου, πρόσφυγας κι η ίδια, συμπάσχει με τα ζώα-πρόσφυγες που υπήρχαν ανάμεσά μας: ο Charlie, ο Max, ο Seymour, ο Pogo, η Mama, η Lola, ο Lancelot, ο Moe, η Maggie και η Cleo είναι μερικά μόνο που μου έρχονται στο μυαλό. Θα επέστρεφε στο σπίτι με ένα τραυματισμένο αδέσποτο και θα το φρόντιζε μέχρι να αποκατασταθεί η υγεία του. Ο αδερφός, οι αδερφές μου και εγώ δεν θα βλέπαμε ποτέ μερικές από τις γάτες επειδή ήταν άγριες και ανταποκρίνονταν μόνο στο θεραπευτικό άγγιγμα (και το τάισμα) της μητέρας μου.

Η μητέρα μου και ο πατέρας μου χώρισαν επτά χρόνια αργότερα – αφότου γεννήθηκα εγώ, ο αδερφός μου, ο David και η αδερφή μου η Jennifer – κι επομένως κατέληξε μια χωρισμένη μητέρα που μεγαλώνει τέσσερα παιδιά, ηλικίας 1 έως 7 ετών, καθώς και ένα μεταβαλλόμενο σύνολο αδέσποτων ζώων, κατά μέσο όρο γύρω στα 6. Όλοι ζούσαμε σε ένα διαμέρισμα στο Manhattan και μετά στο Bronx. 

Δεν θα το καταλάβατε από αυτή τη φωτογραφία, αλλά αυτή η γυναίκα ήταν “σκληρό καρύδι”. Επέζησε από την πείνα και την ορφάνια από τους Ναζί στην κατεχόμενη Ολλανδία. Ιστορίες σχετικά με το ότι μετέφερε μηνύματα για την ολλανδική αντίσταση κρυμμένα στα σχολικά της βιβλία και ότι έσπασε το δάχτυλο του ποδιού της από το τουφέκι ενός Ναζί, διηγήθηκαν και ξαναδιηγήθηκαν. Μεγάλωσε μόνη της τους τέσσερις μας ενώ εργαζόταν με πλήρες ωράριο σε διάφορες δουλειές που τελειώνουν με την πιο μακρόχρονη, ως πράκτορας εισιτηρίων για την αεροπορική εταιρεία Pan Am. Υπέμεινε δύο χειρουργικές επεμβάσεις στη σπονδυλική στήλη, νόσησε από λύκο και χρόνιο πόνο – συμπεριλαμβανομένης της εφηβείας μου – και δεν πτοήθηκε ποτέ. Αυτή ήταν πραγματικά μια δυνατή γυναίκα. 

Το 1971, η δουλειά της στην αεροπορική εταιρεία την οδήγησε στο San Francisco, όπου γνώρισε τον Richard Matthews, σύζυγο, σύντροφο και φίλο της επί 30 χρόνια. Το να έχει σύζυγο και να μην μεγαλώνει άλλα παιδιά δεν την έκανε να μειώσει ταχύτητα στους ρυθμούς της. Προσφέρθηκε εθελοντικά στο δημόσιο σχολείο ως καθηγήτρια αγγλικών για παιδιά μεταναστών (μιλούσε πέντε γλώσσες), έγινε ανάδοχη μητέρα δύο βιετναμέζων παιδιών που την αποκαλούσαν γιαγιά και χάρηκε πολύ βοηθώντας να μεγαλώσει τα εγγόνια της. Ήταν μια πλέκτρια και δασκάλα που καθόταν στο σαλόνι της όλο το χρόνο –σαν αργαλειός – φτιάχνοντας καπέλα και κασκόλ για τους άπορους και ντύνοντας λούτρινα αρκουδάκια για τα Χριστούγεννα.

Στις οικογενειακές μας συγκεντρώσεις, η μητέρα μου πάντα θαύμαζε την οικογένεια που είχε δημιουργήσει, ξεκινώντας νεαρή χωρίς οικογένεια στο τέλος του πολέμου μέχρι που κατέληξε σε ένα δωμάτιο γεμάτο με τα παιδιά της, τους συζύγους τους και τα έξι εγγόνια της.

Τώρα, όταν κοιτάζω αυτή τη φωτογραφία, βλέπω την Ellen – το μωρό στη φωτογραφία – ως τη γυναίκα που έχει γίνει, η οποία μαζί με την αδερφή μας, Jennifer, φροντίζει τη μητέρα μας καθώς άντεξε μια ακόμη Ημέρα των Ευχαριστιών, Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά. Η μητέρα μου μπόρεσε να με δει στα εγκαίνια της φωτογραφικής μου έκθεσης στη Νέα Υόρκη μόλις πριν από δύο εβδομάδες μέσω ενός βίντεο iPhone που της έδειξαν σε ένα iPad. Είπε ότι χρειαζόμουν ένα ξύρισμα. Ήταν 82, τη θυμόμαστε ακόμα, και μας λείπει σε όλους.”

Making the Image: “Mother and Child”

Το οικογενειακό στιγμιότυπο του Elliott Erwitt επιτυγχάνει μια συναισθηματική ισορροπία μεταξύ του προσωπικού και του καθολικού (πανανθρώπινου) στοιχείου.

 contact sheet Elliott Erwitt iFocus

Τα contact sheets, οι άμεσες εκτυπώσεις σειρών αρνητικών ήταν – στην προ-ψηφιακή εποχή – το κλειδί για να μπορούν οι φωτογράφοι να δουν τι είχαν αποτυπώσει στα ρολά των φιλμ τους. Αποτελούσαν ένα κεντρικό μέρος των διαδικασιών επεξεργασίας και εύρεσης – το γνωστό “editing” – και από μόνα τους έγιναν αποκαλυπτικά όσο αφορά τον τρόπο προσέγγισης των θεμάτων από τους φωτογράφους: οι ελάχιστες έως ανεπαίσθητες βελτιώσεις του κάδρου, του φωτισμού και του θέματος από φωτογραφία σε φωτογραφία, παρακολουθώντας την πορεία και την πρόοδο του εικονοπλάστη δημιουργού  προς την τελική σύνθεση που τελικά παρουσίασαν ως το καλύτερό τους. Υπάρχει επίσης μια ηδονοβλεπτική πτυχή της εξέτασης ενός contact sheet: μπορεί κανείς να παρακολουθήσει εκ νέου τις κινήσεις του φωτογράφου μέσα στο χρόνο και στο χώρο, παρακολουθώντας τις μικρότερες συσπάσεις του ματιού του από αριστερά προς τα δεξιά καθώς τραβιέται η προσοχή του. Είναι σαν να βρισκόταν κάποιος μέσα στο κεφάλι του, να του έχουν προσφέρει μια προνομιακή θέα μέσα από τα ίδια τους τα μάτια από την “πρώτη θέση” του εγκεφάλου τους. Όπως έγραψε η Kristen Lubben στην εισαγωγή της στο βιβλίο, “Magnum Contact Sheets”, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 2011 από τους Thames and Hudson:

“Μοναδική για την προσέγγιση κάθε φωτογράφου, το contact sheet είναι μια καταγραφή του πώς κατασκευάστηκε μια εικόνα. Ήταν ένα στημένο κάδρο ή μια τρελή αναπάντεχη συνάντηση; Παρατήρησε ο φωτογράφος μια σκηνή με δυνατότητες και την δούλεψε επιμελώς για να καταλήξει σε μια επιτυχημένη εικόνα ή ήταν η μυθική «αποφασιστική στιγμή» στην πράξη; Το contact sheet, που έχει πλέον καταστεί απαρχαιωμένο από την ψηφιακή φωτογραφία, ενσωματώνει μεγάλο μέρος της ελκυστικότητας της ίδιας της φωτογραφίας: την αίσθηση του χρόνου που ξετυλίγεται, ένα ανθεκτικό ίχνος κίνησης στο χώρο, μια φαινομενική πιστοποίηση των αξιώσεων της φωτογραφίας για διαφανή αναπαράσταση της πραγματικότητας”.


Το 1953, ο Elliott Erwitt άρχισε να δημιουργεί την οικογένειά του στο σπίτι του στη Νέα Υόρκη. Η φωτογραφία του αυτή, ένα αυθόρμητο και ειλικρινές στιγμιότυπο της πρώτης του γυναίκας, του μωρού και της γάτας του, έγινε έκτοτε αναγνωρισμένο ως κλασικό παράδειγμα φωτογραφίας στην ουμανιστική παράδοση. Παρακάτω, ο Erwitt αναλογίζεται τον ενθουσιασμό της λήψης μιας εξαιρετικής φωτογραφίας και τη διορατικότητα που μπορεί να προσφέρει η επανεξέταση των contact sheets με την πάροδο του χρόνου.

“Αυτές οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν το 1953 και, όπως μπορείτε να δείτε, υπάρχει μόνο μία φωτογραφία που αξίζει να εκτυπωθεί. Είναι όλα στιγμιότυπα, συμπεριλαμβανομένου αυτού που αξίζει να εκτυπωθεί. Είναι μια οικογενειακή φωτογραφία: το πρώτο μου παιδί, η πρώτη μου γυναίκα και η πρώτη μου γάτα.” Υπογραμμίζοντας τις διπλές προοπτικές ενός νέου πατέρα που φωτογραφίζει τη νεαρή οικογένειά του και του επαγγελματία φωτογράφου που συνθέτει μια εικόνα ενός νεογέννητου παιδιού που πλαισιώνεται τέλεια από τη μητέρα της που θαυμάζει στα δεξιά και από την επιμήκη μορφή μιας ξαπλωμένης γάτας στα αριστερά, το «Mother and Child» αποτελεί παράδειγμα της ικανότητας του Elliott Erwitt να βρίσκει τη συναισθηματική ισορροπία μεταξύ του προσωπικού και του καθολικού. Από τη συμπερίληψή της στη θεμελιώδη έκθεση και κατάλογο “Family of Man” το 1955 στο MoMA, η συχνά αναπαραγόμενη εικόνα του Erwitt έχει γίνει κλασικός εκπρόσωπος των μεταμορφωτικών πρώτων ημερών της άφιξης ενός νεογέννητου σε μια οικογένεια.

Το φιλμ είναι εντυπωσιακό με την επιπόλαυσή του. Ανάμεσα σε 26 «καρέ» από διάφορες πτυχές της νεαρής οικογενειακής ζωής – συμπεριλαμβανομένης μιας σεκάνς ενός νεαρού Erwitt χωρίς πουκάμισο που κρατά την κόρη του – υπάρχει μόνο ένα καρέ της επίμαχης αυτής σκηνής. Το «Mother and Child» απαθανατίζει μια παροδική στιγμή και αποτελεί παράδειγμα της συγκίνησης της εύρεσης μιας τέλειας σύνθεσης εικόνας στο contact sheet. Ο Erwitt σημειώνει: “Γενικά είναι μάλλον απογοητευτικό να κοιτάζω τα contact sheets μου – έχει κανείς συνέχεια μεγάλες προσδοκίες και δεν εκπληρώνονται πάντα. Αλλά τελικά, όταν φτάσετε να τα εκτυπώσετε και να ζήσετε μαζί τους, μερικές φορές γίνονται καλύτερα. Δεν μου αρέσει να κοιτάζω πάντα τα contact sheets γιατί είναι δουλειά και μπορείς να κάνεις λάθη, αλλά είναι μέρος της διαδικασίας. Πρέπει να το κάνεις… γιατί πολύ συχνά δεν βλέπεις πράγματα την πρώτη φορά και τα βλέπεις τη δεύτερη ή την τρίτη φορά”

Επιμέλεια Κώστας Γιαβής

Πηγές: Magnum Photos

 https://lens.blogs.nytimes.com/2011/02/03/the-woman-in-the-family-of-man-family/

Πρόσφατα Άρθρα

News (24 Μάι 2022)

Η έκθεση φωτογραφίας “Women in Jazz” αναδεικνύει το σχετικό με τις γυναίκες μέρος της δουλειάς τριών παθιασμένων με την μουσική και τις παραστατικές τέχνες φωτογράφων. Την προσπάθεια τριών...

News (24 Μάι 2022)

Το Rawt είναι μια λέξη τόσο ανορθοδοξη, ανορθόγραφη, σκληρόηχη και αλεξικογραφητη, όσο φιλοδοξεί να είναι και το φωτογραφικο πρότζεκτ το οποίο τιτλοφορει. Φωτογραφίες αδιάκριτες, απρογραμματιστες,...

News (24 Μάι 2022)

Ο Φωτογραφικός Κύκλος σε συνεργασία με την Ελληνοαμερικανική Ένωση παρουσιάζουν και φέτος διαδικτυακά τις Συναντήσεις της Πέμπτης. Την Πέμπτη 26 Μαϊου στις 19:00 ο Πλάτων Ριβέλλης παρουσιάζει τη...

News (20 Μάι 2022)

Το Διεθνές Φεστιβάλ Φωτογραφίας Εξωτερικού Χώρου “Photosphere” που πραγματοποιείται κάθε καλοκαίρι στην Πάρο και την Πάτμο, δέχεται ήδη συμμετοχές για την 5η του Διοργάνωση. Οι συμμετοχές θα...

News (20 Μάι 2022)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς στα πλαίσια των εκδηλώσεων του "Μήνα Φωτογραφίας Μάϊος 2022" φιλοξενεί την από κοινού έκθεση φωτογραφίας της Αρετής Αλεξανδράκη και του Γιάννη...

News (17 Μάι 2022)

Ο Φωτογραφικός Κύκλος σε συνεργασία με την Ελληνοαμερικανική Ένωση παρουσιάζουν και φέτος διαδικτυακά τις Συναντήσεις της Πέμπτης. Την Πέμπτη 19 Μαΐου στις 19:00 ο Πλάτων Ριβέλλης παρουσιάζει τον...

News (16 Μάι 2022)

Ο IANOS, για πέμπτη συνεχή χρονιά, διοργανώνει Διαγωνισμό Διηγήματος και Φωτογραφίας με θέμα, αυτή τη φορά, «Το ρούχο». Ένα ρούχο ως μνήμη και νοσταλγία, ως καταδήλωση ταυτότητας-φύλου,...

Book Reviews (13 Μάι 2022)

Η ενότητα με τίτλο “Perpetual Motif” περιλαμβάνει φωτογραφίες των τελευταίων οχτώ ετών μέσα στην πόλη -μια δική μου φανταστική πόλη που γίνεται αντιληπτή μέσα από ένα παζλ αποσπασματικών εικόνων από...

News (12 Μάι 2022)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς, στα πλαίσια των εκδηλώσεων του "Μήνα Φωτογραφίας 2022" με μεγάλη χαρά φιλοξενεί στην αίθουσα της, δυο ταλαντούχες νέες φωτογράφους, με δύο ξεχωριστές,...

Book Reviews (10 Μάι 2022)

Η Χριστίνα Καλλιγιάννη δεν αυτοπροσδιορίζεται ως «συγγραφέας» αλλά σαν «φωτογράφος που έγραψε ένα μυθιστόρημα». Οι «Στιγμές Παράλληλες» είναι ένα μυθιστόρημα για τον έρωτα, τη φιλία και τις δύσκολες...

News (10 Μάι 2022)

“Ίσως ο πιο έντονος προβληματισμός των περισσότερων φωτογράφων σήμερα έχει να κάνει με το «πως» θα αναπτύξουν το προσωπικό τους στίγμα στη φωτογραφία. Πώς όμως ο δημιουργός από την αρχή των...

News (10 Μάι 2022)

Ο Γιώργος Καμηλάκης είναι καλεσμένος της φωτογραφικής ομάδας "Μαθήματα Φωτογραφίας Ρεθύμνου", την Παρασκευή και 13 του Μάη στις 7.00 το απόγευμα, με σκοπό να παρουσιάσει το φωτογραφικό του...