Φωτογραφίες απο το αρχείο του Αντώνη Λαγκαδά παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά σε αναδρομική ατομική έκθεση το 2012, στον εκθεσιακό χώρο Kasteli 1663, στον Πύργο της Σαντορίνης. Ο χώρος αυτός σταμάτησε να λειτουργεί απο το 2016.

Monastery Antonis Lagkadas iFocus   

Κυριακή στο μοναστήρι του Προφήτη (Ηλία), Σαντορίνη 1903. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια      

ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ του 1997, στο ερειπωμένο υπόγειο του οικογενειακού σπιτιού που βρίσκεται στην είσοδο του Καστελιού στον Πύργο της Σαντορίνης, ένα ξύλινο κιβώτιο προκάλεσε τη προσοχή μου. Ανοίγοντάς το, ανάμεσα σε ξεθωριασμένες εφημερίδες, προσεκτικά τοποθετημένα και στοιχισμένα, υπήρχαν κουτιά με φωτογραφικά αρνητικά σε γυάλινες πλάκες βρωμιούχου αργύρου. Έτσι, εντελώς τυχαία, ανασύρθηκε στην επιφάνεια το φωτογραφικό αρχείο του Αντώνη Λαγκαδά που παρέμενε θαμμένο για περίπου 80 χρόνια.  

 Τα αρνητικά, επιμελώς χρονολογημένα, καλύπτουν την περίοδο 1890 με 1916, όταν για άγνωστο λόγο, ο Λαγκαδάς διέκοψε τη συστηματική φωτογραφική του δραστηριότητα. Μαζί με τα 150 περίπου γυάλινα αρνητικά, βρέθηκαν διάφορες εκτυπώσεις σε χαρτί αλμπουμίνας, ημερολόγια, και προσωπική αλληλογραφία που βοήθησαν στην αξιολόγηση και ταξινόμηση του υλικού.  

Plateia Antonis Lagkadas iFocus

Η Πλατεία μπροστά στην είσοδο του Καστελιού Πύργου, Σαντορίνη 1907. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Οι εικόνες του αρχείου, αποτελούν από τεχνική και αισθητική άποψη, αντιπροσωπευτικά δείγματα της πρώιμης φωτογραφικής ματιάς, απεικονίζοντας σκηνές από τον αγροτικό και αστικό χώρο καθώς και γεγονότα ιστορικής σημασίας για την Ελλάδα. Το έργο του Αντώνη Λαγκαδά θεωρείται σημαντικό, όχι μόνο για την ιστορία της εξέλιξης της τέχνης της φωτογραφίας στην Ελλάδα, αλλά κυρίως, για την συμβολή του ως πηγή δεδομένων ανάλυσης της κοινωνικής και πολιτισμικής θέσης του ελληνικού χώρου εκείνη την εποχή.  

Untitled 1 Antonis Lagkadas iFocus

Στο δρόμο για το σχολείο, Σαντορίνη 1896. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Ο Αντώνης Λαγκαδάς γεννήθηκε το 1874 στον Πύργο της Σαντορίνης, όπου και έζησε τα πρώτα παιδικά και νεανικά του χρόνια. Αργότερα, εγκαταστάθηκε με τον πατέρα και τον αδελφό του στην Αθήνα, για να συνεχίσει τις σπουδές του, αφήνοντας στη Σαντορίνη τη μητέρα και τις τέσσερις αδελφές του. Η συχνή αλληλογραφία ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας, αποτέλεσε τη βασική πηγή για την ταξινόμηση του αρχειακού υλικού.  

Athinios Antonis Lagkadas iFocus

Με τη γιαγιά στον Αθηνιό, Σαντορίνη 1907. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια 

varelas Antonis Lagkadas iFocus 

Tο Βαρελλάδικο του ‘Μαη’, Αθηνιός, Σαντορίνη 1907. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Pyrgos Antonis Lagkadas iFocus

Πύργος, Σαντορίνη 1907. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Fira Antonis Lagkadas iFocus

Φηρά, Σαντορίνη 1907. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Η ενασχόληση του Λαγκαδά με τη φωτογραφία, ξεκινάει σε ηλικία 16 ετών το 1890 στην Αθήνα με τη στήριξη της Σοφίας Τρικούπη, η οποία του χάρισε και την πρώτη του φωτογραφική μηχανή. Τα επόμενα 25 χρόνια επιδόθηκε ερασιτεχνικά στη φωτογραφία παράλληλα με τη συγγραφή άρθρων και την έκδοση λογοτεχνικού περιοδικού. Ενήμερος για τις τεχνικές εξελίξεις και τις αισθητικές αντιλήψεις που επικρατούσαν στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, ο Αντώνης Λαγκαδάς δίνει άλλη διάσταση στις εικόνες του: θαυμαστής του Βρετανού Peter Emerson, επηρεάζεται από τις απόψεις του για τη νατουραλιστική φωτογραφία, ενώ παράλληλα αναφέρεται στις σημειώσεις του και σε συνθέσεις των φωτογράφων που τους διακρίνει μια εικονογραφική προσέγγιση, ιδέες με τις οποίες πειραματίστηκε στις περιηγήσεις του ανά την ηπειρωτική Ελλάδα.  

reflections2 Antonis Lagkadas iFocus

Αντανακλαση – Λίμνη Μεσολογγίου 1910. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Ο ανήσυχος και φιλομαθής χαρακτήρας του, τον οδηγεί στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, προκειμένου να εργαστεί στην εταιρεία «Χωρέμη-Μπενάκη», όπου σύντομα εξελίχθηκε στον βαθμό του Γενικού Διευθυντή. Το 1910 επιστρέφει στην Αθήνα συνεχίζοντας να εργάζεται στις επιχειρήσεις Μπενάκη. Αργότερα διετέλεσε Γενικός Γραμματέας του Δήμου Αθηναίων και Διευθυντής του Α' Νεκροταφείου στην Αθήνα. Όταν συνταξιοδοτήθηκε, επέστρεψε στη Σαντορίνη, όπου έμεινε μέχρι τον θάνατό του το 1961.

  Η περίοδος της ζωής του στην Αίγυπτο, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της σχέσης του με τη φωτογραφία. Ήρθε σε επαφή με Δυτικοευρωπαίους και Αμερικανούς φωτογράφους που ταξίδευαν στη Μεσόγειο σε αναζήτηση τοπίων αρχαιολογικού και αισθητικού ενδιαφέροντος. Η Αίγυπτος μαζί με την Ελλάδα και τους Αγίους Τόπους αποτελούσαν βασικό προορισμό αυτών των φωτογράφων -περιηγητών, οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάπτυξη της τεχνικής αλλά και της αισθητικής της φωτογραφίας.  

Στις φωτογραφίες τοπίων εκείνης της εποχής απουσιάζει η ανθρώπινη παρουσία, αλλά στις συνθέσεις του Αντώνη Λαγκαδά συμπεριλαμβάνονται φιγούρες τοποθετημένες με σκηνογραφικό τρόπο ως σημείο αναφοράς ή έτσι ώστε να επιβάλλεται νέα σημασιολογική ερμηνεία. Το φως, η σκιά και η θέση λήψης, καθορίζουν τη σύνθεση της εικόνας. Η επίδραση από το εικονογραφικό κίνημα και συγκεκριμένα τον Camille Silvy είναι προφανής, καθώς ο φακός συλλαμβάνει και την παραμικρή λεπτομέρεια, παραπέμποντας σε πίνακες Αγγλικού τοπίου της εποχής.  

alykes Antonis Lagkadas iFocus

Γυναικεια φιγουρα στις αλυκες – Μεσολογγι 1910 . © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Η επιρροή από διαφορετικά πρότυπα, παρατηρείται στις εικόνες του Λαγκαδά και μετά το 1903. Την εποχή εκείνη, οι φωτογράφοι στην Ελλάδα απεικονίζουν την "πραγματικότητα", με φωτογραφίες από στατικά τοπία ή ανέκφραστες προσωπογραφίες σε κλειστούς χώρους ή υπαίθρια στούντιο. Ο Αντώνης Λαγκαδάς, συνδυάζει και τις δύο τάσεις στην ίδια λήψη: οι μορφές στέκουν σε φυσικό χώρο με απελευθερωμένη την έκφραση από την ανησυχία του στησίματος. Η δημιουργία εικόνας γίνεται πιο σημαντική από την αποτύπωση τοπίων και προσώπων ή την απλή καταγραφή γεγονότων.  

Vedema Antonis Lagkadas iFocus

Στη Βεντέμα, Σαντορίνη 1907. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Οι προσωπογραφίες ή ολόσωμες συνθέσεις, αν και ακολουθούν τα στησίματα της εποχής, διαφέρουν στη σύνθεση και την επιλογή του περιβάλλοντος. Τα πρόσωπα ποζάρουν στον φυσικό τους χώρο. Γιά παράδειγμα η εικόνα που ακολουθεί παρουσιάζει μιά ασυνήθιστη σύνθεση για την εποχή, το ζευγάρι των νεονύμφων να φωτογραφίζεται σε φυσικό χώρο και μάλιστα στο υπνοδωμάτιο τους.  

newlyweds Antonis Lagkadas iFocus

Οι νεόνυμφοι, Σαντορίνη 1903. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Η παγιωμένη αντίληψη για τη θέση της γυναίκας εκείνη την εποχή, ανατρέπεται μέσα από τον φωτογραφικό φακό του Αντώνη Λαγκαδά. Γυναικείες φιγούρες αποτελούν κύριο θέμα στις συνθέσεις του, σε αντίθεση με τη συνήθεια της εποχής να έχουν δευτερεύοντα ρόλο στο στήσιμο, συνοδεύοντας συζύγους και παιδιά. Τα γυναικεία πρόσωπα, αντίθετα με τις συνηθισμένες λήψεις της εποχής, καταδεικνύουν μια ψυχολογική αμεσότητα με τον φακό και μια ένταση που είναι αδιαμφισβήτητα μοντέρνα. Κοιτούν με τόλμη κατευθείαν τον φακό, ενώ σύμφωνα με τα ήθη της εποχής, επιβάλλεται να χαμηλώνουν το βλέμμα.  

3ladies Antonis Lagkadas iFocus

Τρεις γυναίκες, τρεις γενιές, Σαντορίνη 1907. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Παρόλο που στόχος αυτών των εικόνων είναι η καταγραφή γεγονότων, εν τούτοις γίνεται εμφανής η σκηνοθετική παρέμβαση του φωτογράφου. Γοητευμένος με τις τεχνικές δυνατότητες του μέσου, δεν περιοριζόταν στην απλή έκθεση του αρνητικού, αλλά πειραματιζόταν ταυτόχρονα με πολλαπλό χρόνο.  

triple Antonis Lagkadas iFocus

Μετασχηματισμοί, Αθήνα 1907. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια

  Πρωτοποριακός για την εποχή του, ξεπερνούσε τα όρια της φωτογραφικής διαδικασίας επεμβαίνοντας πάνω στο πρωτότυπο αρνητικό με σκοπό να αποδώσει στη φωτογραφία νέα σημασία ή ερμηνεία. Για παράδειγμα, το πορτραίτο των γονιών του που ακολουθεί επιδέχεται πολλαπλές ερμηνείες.  

Untitled 2 Antonis Lagkadas iFocus

Οι γονείς μου, Σαντορίνη, 1903. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Με τα ταξείδια και τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις ο Λαγκαδάς είχε την ευκαιρία να αποτυπώσει αξιοσημείωτα δρώμενα από τη δημόσια ζωή. Γνωστή είναι η σειρά εικόνων στην Αθήνα απο την εποχή των Βαλκανικών Πολέμων.  

sisitio Antonis Lagkadas iFocus

Διανομή συσσιτίου από την Κεντρική Επιτροπή Περιθάλψεως στις οικογένειες των στρατιωτών, Αθήνα 1912. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

sisitio 2 Antonis Lagkadas iFocus

Μέλη της Κεντρικής Επιτροπής Περιθάλψεως σε διάλειμμα, Αθήνα 1912. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια  

Untitled 3 Antonis Lagkadas iFocus

Ο Βασιλιάς Γεώργιος στη θεμελίωση του Αγ, Ανδρέα, Πάτρα 1908. © Αντώνης Λαγκαδάς - courtesy Τόνια Νούσια    

Η Τόνια Νούσια είναι αρχιτέκτων με εξειδίκευση στην προστασία του πολιτισμικού τοπίου, αν. καθηγήτρια πολεοδομίας και αστικού σχεδιασμού στο London South Bank University όπου και διευθύνει τα μεταπτυχιακά προγράμματα πολεοδομίας και τουρισμού.  

Πηγή: www.lifo.gr

Πρόσφατα Άρθρα

News (06 Ιουλ 2020)

Το ντοκιμαντέρ του Νίκου Μεγγρέλη, «Όπου υπάρχουν άνθρωποι», σε συνεργασία με τους Γιατρούς του Κόσμου Ελλάδας θα προβάλλει ο θερινός κινηματογράφος Λαΐς της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, τη Δευτέρα 6...

News (03 Ιουλ 2020)

Εντατικό εργαστήρι φωτογραφίας τρεισήμισι ημερών, με σκοπό να σας βοηθήσει να βελτιώσετε βαθιά τον τρόπο φωτογραφικής σκέψης και πρακτικής. Ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται η φωτογραφία σας, ο Πάνος...

Somewhere I 've never travelled (02 Ιουλ 2020)

Χαμένη ανάμεσα στα στενα σόκακα της συνοικίας Γκιόν στο Κιότο, στην Ιαπωνία, είναι μια πέτρα – ενάμιση επί τρία μέτρα, οι διαστάσεις της – καλυμμένη από χαρτάκια. Είναι οι ευχές εκείνων που,...

News (02 Ιουλ 2020)

«Στιγμές δρόμου στον κόσμο - Street Moments from Αround the World», μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις IANOS. To iFocus.gr σε συνεργασία με τον IANOS δωρίζει το φωτογραφικό λεύκωμα του Δημήτρη...

Book Reviews (02 Ιουλ 2020)

Το παρόν λεύκωμα είναι το πρώτο που εκδίδει ο Δημήτριος Τσακίρης, και περιλαμβάνει στιγμιότυπα και πορτραίτα δρόμου από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Ένα στοιχείο που διαφοροποιεί αυτό το λεύκωμα από...

News (01 Ιουλ 2020)

Ο Σύνδεσμος ανακοινώνει τα αποτελέσματα των εκλογών για την ανάδειξη του νέου του διοικητικού συμβουλίου για την περίοδο 2020- 2022 μετά από την πρόσφατη Γενική συνέλευση των μελών του που...

Art in Photography (30 Ιουν 2020)

Διανύουμε την εποχή της πληθωρικής επικοινωνίας, στην οποία μια περίπλοκη παρουσίαση κάνει συχνά ένα ανούσιο περιεχόμενο να κερδίσει εφήμερη λάμψη. Όπως δείχνει ένα ευρωπαϊκό φεστιβάλ νέων...

Presentation (29 Ιουν 2020)

Και τί είναι οι στιγμές έκλαμψης, αν όχι στιγμιαία αντίληψη της αλήθειας Αντρέι Ταρκόφσκι  Αυτή η σειρά φωτογραφιών είναι μια προσπάθεια οπτικοποίησης της μνήμης και του ονείρου, της...

Presentation (29 Ιουν 2020)

Μια σελίδα στο Facebook ανεβάζει σπάνιες φωτογραφίες από μια υπέροχη ξεχασμένη πόλη, την πόλη μας!  Το φωτογραφικό αρχείο της Λίζας είναι μια σελίδα στο Facebook όπου η διαχειρίστρια της...

Agora (26 Ιουν 2020)

Οι φήμες υπέβοσκαν τα τελευταία χρόνια. Η Olympus και συγκεκριμένα το φωτογραφικό τμήμα δεν πήγαινε καλά. Επί τρεις συνεχείς χρονιές έγραφε ζημιές, εξαφανίστηκε από διεθνείς εκθέσεις και δεν...

Art in Photography (24 Ιουν 2020)

Κατά τη δεκαετία του ’80 η οικογένεια στη Δύση γίνεται ένα πολύ σημαντικό ζήτημα για την κοινωνιολογία και τα μαζικά μέσα. Κατά την περίοδο αυτή, οι ανεπτυγμένες χώρες αντιμετωπίζουν την οικονομική...

News (23 Ιουν 2020)

Έκθεση με τις συμμετοχές από το open call του φωτογραφικού πρότζεκτ "Photovoice: Symbio" 27 - 28 Ιουνίου 2020 Η Generation Symbiocene κλείνει τη σεζόν της και το...