Το iFocus διοργανώνει τη Δευτέρα 9 Μαρτίου 2026, στις 19.00, διαδικτυακή διάλεξη με τον Χρήστο Κοψαχείλη, ο οποίος θα παρουσιάσει τους φωτογράφους: Mike Disfarmer, Virxilio Vieitez, Πάνο Ηλιόπουλο, Malick Sidibe, August Sander.

Info

Online Παρακολούθηση

Διάρκεια: 3 ωρών (19.00 - 22:00)

Κόστος: 15 Ευρώ (χωρίς το ΦΠΑ).

Δηλώσεις συμμετοχής Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Οι επόμενες διαλέξεις έχουν προγραμματιστεί για τις ακόλουθες ημερομηνίες:

20 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2026 | 11 ΜΑΙΟΥ 2026 | 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2026

Στον προηγούμενο αιώνα, όταν οι φωτογραφικές μηχανές ήταν είδη πολυτελείας, όποιος ήθελε να έχει ένα ατομικό φωτογραφικό πορτρέτο κατέφευγε στον συνοικιακό φωτογράφο. Εκεί, φορώντας τα καλά του ρούχα, κοιτούσε σοβαρά το φακό και περίμενε μερικές μέρες για να πάρει, συνήθως, 3-4 εκτυπώσεις για το οικογενειακό άλμπουμ ή για να τις στείλει στους συγγενείς που έμεναν σε άλλη πόλη. Ανάμεσα στους χιλιάδες επαγγελματίες φωτογράφους που ασχολήθηκαν ευσυνείδητα με την επί παραγγελία φωτογράφηση πορτρέτων των άσημων πελατών τους, ελάχιστοι είναι αυτοί οι οποίοι κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα ιδιαίτερο προσωπικό ύφος και να φτάσουν σε ένα αποτέλεσμα που υπερβαίνει το σκοπό για τον οποίο έγινε. Αν και οι ίδιοι οι φωτογράφοι φαίνεται πως είχαν την βεβαιότητα ότι οι φωτογραφίες τους ήταν πιο σημαντικές από την αξία που τους απέδιδαν οι πελάτες τους, δεν προσπάθησαν να επιβάλουν το έργο τους σαν καλλιτεχνικό, αλλά η αναγνώριση ήρθε καθυστερημένα και συνήθως μετά τον θάνατό τους.

Mike Disfarmer

Ο Disfarmer (1884-1959), ξεκίνησε τη ζωή του ως Mike Meyer, ένα από τα επτά παιδιά μιας οικογένειας Γερμανών μεταναστών στο Αρκάνσας των Η.Π.Α. Μετά τον θάνατο του πατέρα του, το 1914, μετακόμισε με τη μητέρα του στο Heber Springs, όπου εκεί έμαθε μόνος του πώς να φωτογραφίζει και να εμφανίζει φωτογραφίες και σύντομα έχτισε και λειτούργησε ένα φωτογραφικό στούντιο στην πίσω βεράντα του σπιτιού τους. Ο Disfarmer δεν ήταν ιδιαίτερα κοινωνικό άτομο και λίγα είναι γνωστά για τη ζωή του. Είχε την τάση να μένει κλεισμένος στον εαυτό του και θεωρούνταν παράξενος και εκκεντρικός από πολλούς κατοίκους της πόλης. Στα 50 του, μετά τον θάνατο της μητέρας του, ο Mike θέλοντας να αποκοπεί εντελώς από τις ρίζες του, άλλαξε το επίθετό του ισχυριζόμενος ότι ένας ανεμοστρόβιλος τον είχε πάρει όταν ήταν βρέφος από τον πραγματικό τόπο καταγωγής του και τον είχε αποθέσει στους Meyer, οι οποίοι τον είχαν υιοθετήσει. «Meier» είναι ένας αρχαϊκός γερμανικός όρος για τον αγρότη. Ο Mike πρόσθεσε την άρνηση Dis μπροστά από το Farmer.

Ο Disfarmer χρησιμοποιούσε αρνητικά από γυάλινες πλάκες και κοστολογούσε μόνο 50 σεντς για τρία αντίτυπα σε μέγεθος καρτ ποστάλ. Οι πελάτες του στέκονται μπροστά σε ένα απλό φόντο, κοιτούν απευθείας στην κάμερα και δεν χαμογελούν ποτέ, απαράβατος όρος που τους είχε επιβάλει ο φωτογράφος. Ο Disfarmer δεν παντρεύτηκε ποτέ, ούτε απέκτησε παιδιά και έζησε μόνος στο φωτογραφικό στούντιο μέχρι τον θάνατό του το 1959. Ο χώρος έμεινε άδειος για δύο χρόνια. Όταν προγραμματίστηκε να ισοπεδωθεί, για να ανοίξει ο δρόμος, ο πρώην δήμαρχος πλήρωσε στην τοπική τράπεζα το συμβολικό ποσό των πέντε δολαρίων για να αποκτήσει τα υπάρχοντα του Disfarmer, συμπεριλαμβανομένων μερικών χαρτόκουτων που περιείχαν τις γυάλινες πλάκες, οι οποίες στη συνέχεια σάπιζαν στο γκαράζ του δημάρχου για περισσότερο από μια δεκαετία. Ο Miller, ένας Νεοϋορκέζος συλλέκτης, πλήρωσε μερικά δολάρια για να αποκτήσει το αρχείο, και αφού το συντήρησε έστειλε μερικές εκτυπώσεις στην Julia Scully, την εκδότρια του Modern Photography, η οποία ενθουσιάστηκε και τον βοήθησε στην έκδοση ενός λευκώματος. Το «Disfarmer: The Heber Springs Porrtraits», που κυκλοφόρησε το 1976 και συνοδεύτηκε από μια έκθεση στο Διεθνές Κέντρο Φωτογραφίας στη Νέα Υόρκη, μετέτρεψε ξαφνικά τον εκκεντρικό φωτογράφο της μικρής πόλης σε μια σημαντική προσωπικότητα στον κόσμο της καλλιτεχνικής φωτογραφίας.

Virxilio Vieitez

Ο Virxilio Vieitez Bertolo γεννήθηκε στο Soutelo de Montes, ένα χωριό 500 κατοίκων στη Γαλικία, στη ΒΔ Ισπανία, το 1930. Ο πατέρας του, Jose Vieitez, παντρεύτηκε τη Ramona Bertolo πριν μεταναστεύσει αναζητώντας τη τύχη του, πρώτα στην Αμερική και στη συνέχεια στη Γαλλία, από όπου δεν θα επέστρεφε ποτέ ξανά. Η μητέρα του, από την άλλη πλευρά, παρέμεινε δεμένη με το χωριό για μια ζωή, έναν δεσμό που κληροδότησε άθελά της και στον γιο της. Ο Virxilio, ο οποίος δεν θα γνώριζε ποτέ τον πατέρα του, ανατράφηκε από τη γιαγιά του σε ένα καθαρά γυναικείο περιβάλλον σύμφωνα με την αγροτική παράδοση.Το 1946 μετακόμισε στη γειτονική μεγαλούπολη Σαντιάγο ντε Κομποστέλα, όπου εργάστηκε στη κατασκευή του αεροδρομίου. Εκεί γνώρισε έναν συνάδελφο του, ο οποίος τον παρότρυνε να πουλήσει τις φωτογραφίες που έβγαζε στους συναδέλφους του και έτσι αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά το εμπορικό του ταλέντο.

Σε ηλικία είκοσι τριών ετών, εγκαταστάθηκε στην Κόστα Μπράβα και έπιασε δουλειά στο στούντιο του φωτογράφου Juli Palli, γεγονός που του επέτρεψε να αφήσει τη σκληρή δουλειά στα τεχνικά έργα, κάτι που σίγουρα ταίριαζε πολύ περισσότερο στο εκλεπτυσμένο και κομψό του στυλ. Σταδιακά ο Palli ασχολήθηκε κυρίως με τις δημόσιες σχέσεις του φωτογραφείου, αφήνοντας στον Vieitez τις επαγγελματικές φωτογραφίσεις των πελατών του στούντιο, την εικονογράφηση άρθρων στη τοπική εφημερίδα Vanguardia, αλλά και τις λήψεις ερωτικών φωτογραφιών που πωλούνταν στη γειτονική Γαλλία.

Το 1955, αναγκάστηκε να επιστρέψει στη γενέτειρά του, για να φροντίσει την άρρωστη μητέρα του, η οποία πέθανε λίγο μετά την άφιξή του. Τον ίδιο χρόνο παντρεύτηκε τη νεαρή γειτόνισσά του και λίγο μετά ίδρυσε το πρώτο του φωτογραφικό στούντιο, το οποίο αποτελούνταν από ένα δωμάτιο με μια πολυθρόνα και μια κουρτίνα ως φόντο, στο σπίτι της πεθεράς του. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 έγινε υποχρεωτική η συμπερίληψη φωτογραφίας στις ισπανικές ταυτότητες. Ο Vieitez με τη Lambretta του έκανε πολλά ταξίδια στα γειτονικά, συνοδεύοντας την αστυνομία και φωτογραφίζοντας άνδρες, γυναίκες και παιδιά, μεμονωμένα, αλλά και ομαδικά πορτρέτα μεγάλων οικογενειών, που πόζαραν μπροστά σε ένα λευκό σεντόνι που, με τον καιρό, θα γινόταν το σήμα κατατεθέν του.

Τα πορτρέτα του Virxilio Vieitez είναι προϊόντα μιας αξιοσημείωτης ευαισθησίας και χαρακτηρίζονται από συνοχή και ιδιαιτερότητα. Η προσωπική του αισθητική κάνει το έργο του να υπερβαίνει κάθε ανθρωπολογική, κοινωνιολογική ή ιστορική σημασία, και να αποκτά μεγάλο ενδιαφέρον από καλλιτεχνική άποψη - παρόλο που ο ίδιος δεν είχε καμμιά τέτοια αξίωση. Ο Vieitez ήταν επαγγελματίας στον τομέα του και ποτέ δεν θεώρησε τον εαυτό του καλλιτέχνη. Ήταν φωτογράφος επί πληρωμή, έκανε τη δουλειά του όσο καλύτερα μπορούσε και είχε ένα φυσικό χάρισμα, μια ιδιαίτερη διαίσθηση, η οποία, με το πέρασμα του χρόνου και την ανακάλυψη των φωτογραφιών του από το ευρύ κοινό, του επέτρεψε να θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους φωτογράφους πορτρέτων στην ιστορία της φωτογραφίας.

Πάνος Ηλιόπουλος

Ο Πάνος Ηλιόπουλος γεννήθηκε σε ένα χωριό της Μεσσηνίας το 1897 και πέθανε στην Κυπαρισσία το 1985. Έμεινε ορφανός και από τους δύο γονείς σε μικρή ηλικία και έζησε στερημένα παιδικά χρόνια. Ταξίδεψε σε ολόκληρο τον κόσμο, άλλοτε επειδή το επιδίωξε και άλλοτε χωρίς επιλογή. Το 1917 κατατάχτηκε στον στρατό και στη συνέχεια πολέμησε σε όλη τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Μετά την ήττα έφτασε στη Νάπολη, τη Μασσαλία, το Παρίσι, την Ισπανία και τη Λισαβόνα, ως περιηγητής. Η περιπλάνησή του συνεχίστηκε στην Κούβα, στο Μεξικό και τελικά, το 1923, στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου έζησε ως παράνομος μετανάστης, περνώντας από χίλιες δυο δουλειές σε έργα ανάπτυξης. Παράλληλα παρακολούθησε μαθήματα φωτογραφίας, ζωγραφικής και κινηματογράφου.

Όταν το οικονομικό κραχ του 1930 τον ανάγκασε να επιστρέψει στην πατρίδα, έφερε μαζί του έναν πλούτο εμπειριών και εικόνων που θα τον συνόδευαν για όλη του τη ζωή. Στη διάρκεια της Κατοχής, εργάστηκε ως μυλωνάς, μια περίοδος που του χάρισε την κατανόηση της καθημερινής ζωής του τόπου του. Το 1947 άνοιξε το πρώτο φωτογραφείο στα Φιλιατρά και ένα δεύτερο στην Κυπαρισσία, μετατρέποντας τον φακό του σε μάρτυρα της εποχής. 

Ο Πάνος Ηλιόπουλος είχε επίγνωση της καλλιτεχνικής αξίας της δουλειάς του. Ήθελε μεν να είναι ευχαριστημένος ο πελάτης, αλλά κυρίως τον ενδιέφερε να μένει ο ίδιος ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα. Στις περιπτώσεις που η φωτογραφία που τραβούσε δεν άρεσε σε αυτόν που την είχε παραγγείλει, αντί να κάνει μια νέα φωτογραφία που να ανταποκρίνεται στις επιθυμίες του πελάτη, προτιμούσε να επιστρέψει τα χρήματα και να κρατήσει εκείνη τη φωτογραφία την οποία ο ίδιος θεωρούσε πιο ενδιαφέρουσα. Το 1964 έκλεισε το φωτογραφείο, αλλά συνέχισε να ασχολείται σε προσωπικό επίπεδο με τη φωτογραφία, ενώ παράλληλα ασχολήθηκε με τη ζωγραφική και την αγιογραφία.

Το έργο του Ηλιόπουλου θα παρέμενε άγνωστο αν τα δυο του παιδιά δεν είχαν πλησιάσει τον Πλάτωνα Ριβέλλη ζητώντας του να το δει και να το αξιολογήσει. Από τη πρώτη ματιά ο Ριβέλλης κατάλαβε ότι οι φωτογραφίες αναδεικνύουν την αυτοτελή φωτογραφική γλώσσα του δημιουργού τους, βασισμένη στην ιδιοσυγκρασία του, στις εμμονές του, στον έλεγχο των εκφραστικών μέσων και στον τρόπο που αντιμετώπιζε γενικότερα τη ζωή και τη φωτογραφία. Ένας κατάλογος που εκδόθηκε το 2006, με αφορμή μια μεγάλη αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη, θα διασώζει το έργο του Ηλιόπουλου, το οποίο ξεπερνάει κατά πολύ το επίπεδο ενός επαγγελματία φωτογράφου της επαρχίας. 

 Malick Sidibe

Ο Malick Sidibe γεννήθηκε, το 1935, στο χωριό Soloba, 300 χλμ. από το Bamako, τη πρωτεύουσα του Γαλλικού Σουδάν, το σημερινό Μάλι. Ο πατέρας του ήταν κτηνοτρόφος και επιδέξιος κυνηγός, ο οποίος ήθελε να στείλει το γιο του στο σχολείο, αλλά ο Malick κατάφερε να παρακολουθήσει μαθήματα κατασκευής κοσμημάτων μόνο όταν έγινε 16 ετών. Μια μέρα, όταν ήταν είκοσι ετών, επισκέφτηκε τη σχολή ένας φωτογράφος αναζητώντας έναν μαθητή για να τον βοηθήσει στη διακόσμηση στο στούντιο του, και τελικά προσέλαβε τον Sidibé, μιας και ήταν ο μεγαλύτερος. Τα πρώτα του καθήκοντα ήταν να τακτοποιεί τον εξοπλισμό και να παραδίδει τις εκτυπώσεις. Σύντομα όμως έμαθε περισσότερα για τη φωτογραφία καθώς βοηθούσε τον ιδιοκτήτη του στούντιο και τελικά ανέλαβε τους δικούς του πελάτες.

Το 1962 άνοιξε δικό του φωτογραφείο και τραβούσε φωτογραφίες σε αθλητικές εκδηλώσεις, στην παραλία, σε νυχτερινά κέντρα, σε συναυλίες, ότι κάνει τέλος πάντων ένας επαγγελματίας φωτογράφος. Στο ξεκίνημα του ο Sidibé δεν είχε τα μέσα για εντυπωσιακές φωτογραφήσεις. Έκανε μικρού μεγέθους εκτυπώσεις, χρησιμοποιούσε το κάλυμμα του κρεβατιού του για φόντο στον τοίχο ή έβγαζε υπαίθριες φωτογραφίες χρησιμοποιώντας φυσικό φωτισμό. Παρά το γεγονός ότι ήταν τυφλός στο ένα μάτι από την παιδική του ηλικία, παρατηρούσε έντονα, τεκμηριώνοντας την κουλτούρα των νέων στον απόηχο της ανεξαρτησίας στο Μάλι. Φωτογράφιζε επίσης τον κόσμο που ερχόταν από τις αγροτικές περιοχές για να εγκατασταθεί στην αναπτυσσόμενη πρωτεύουσα. Οι φωτογραφίες του απεικονίζουν εύγλωττα τη κοινωνία του Bamako κατά τη διάρκεια της εποχής της μετάβασης από μια αποικία σε μια ανεξάρτητη κοσμοπολίτικη μεγαλούπολη. 

Στη δεκαετία του 1970, ο Sidibé στράφηκε προς τη δημιουργία πορτραίτων στούντιο, τα οποία είναι αυτά που χαρακτηρίζουν τη δουλειά του. Ήταν πολύ γοητευτική προσωπικότητα και ένα εξωστρεφές άτομο που έλεγε αστεία στους πελάτες του για να τους ηρεμήσει κατά τη λήψη των πορτρέτων. Τους κατεύθυνε και τους καθοδηγούσε για το πώς θα σταθούν, που θα κοιτούν κλπ, ώστε το πορτρέτο τους να έχει μια ζωντάνια. Αν και ήταν διάσημος για δεκαετίες στη χώρα του, μόλις το 1994 άρχισε να γίνεται γνωστός στη Δύση, μετά από μια τυχαία συνάντηση με τον Γάλλο επιμελητή André Magnin, ο οποίος βρισκόταν στο Μάλι για να συναντήσεις τον άλλο σημαντικό φωτογράφο της χώρας, τον Seydou Keita. Ο Sidibé έγινε ο πρώτος Αφρικανός που βραβεύτηκε με το Χρυσό Λέοντα για τα δια βίου επιτεύγματα, στη Μπιενάλε της Βενετίας το 2007. Όταν πέθανε σε ηλικία 81 ετών, άφησε πίσω του 17 παιδιά και τρεις συζύγους. 

 August Sander

Στην ιστορία της φωτογραφίας υπάρχουν λίγοι επαγγελματίες φωτογράφοι που παράλληλα με τα πορτρέτα που έκαναν κατά παραγγελία των πελατών τους, δημιούργησαν και πορτρέτα, για καθαρά προσωπικούς λόγους. Αυτή η αλλαγή των προτεραιοτήτων τους είχε σκοπό τη δημιουργία ενός έργου που να εκφράζει τον ίδιο το φωτογράφο και όχι τη πώληση των φωτογραφιών στους εικονιζόμενους. Ο σημαντικότερος εκπρόσωπος αυτής της κατηγορίας είναι ο August Sander, ο οποίος γεννήθηκε το 1876 στο Herdorf, ένα χωριό της Ρηνανίας. Ο πατέρας του εργαζόταν σαν ξυλουργός σε ορυχεία μετάλλου. Ο γιος προοριζόταν κι αυτός γι’ αυτή τη δουλειά, μιας και από 13 χρονών δούλευε φτυαρίζοντας τη σκουριά στα ορυχεία. Για καλή του τύχη, του ανετέθη να βοηθήσει το φωτογράφο του ορυχείου και έκτοτε γοητεύτηκε με τη φωτογραφία. Με την χρηματική ενίσχυση του ευκατάστατου θείου του αγόρασε μια φωτογραφική μηχανή και τον βασικό εξοπλισμό του σκοτεινού θαλάμου, έφτιαξε ένα μικρό εργαστήρι σε ένα υπόστεγο και αρχίζει να φωτογραφίζει τους κατοίκους της περιοχής.

Τελειώνοντας τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις παρακολούθησε για λίγο μαθήματα ζωγραφικής στην Ακαδημία Τεχνών της Δρέσδης, σύντομα όμως τα εγκατέλειψε για να ξεκινήσει την επαγγελματική του καριέρα σαν φωτογράφος. Στη προσπάθειά του να αυξήσει το εισόδημα του, άρχισε να επισκέπτεται τα Σαββατοκύριακα τη Westerwald, την επαρχία στην οποία είχε γεννηθεί, για να φωτογραφίσει τους κατοίκους της και επέστρεφε την επόμενη εβδομάδα με τις τελικές εκτυπώσεις προς πώληση. Χωρίς να το γνωρίζει τότε, αυτή η απόφασή του ήταν η πιο καθοριστική καμπή σε ολόκληρη τη καριέρα του. Μέσα από τα πρώτα αυτά πορτρέτα των απλών γεωργών ο Sander εμπνεύστηκε να καταγράψει τη γερμανική κοινωνία στο σύνολό της. Αυτές οι εμπορικές φωτογραφίες, αργότερα θα γίνουν η κύρια έμπνευση για το μνημειώδες έργο του «Οι Άνθρωποι του 20ου αιώνα». 

Εκτός από τους αγρότες, ο Sander δημιούργησε άλλες έξη ομάδες επαγγελμάτων-κοινωνικών τάξεων και η κάθε κύρια ομάδα χωριζόταν σε υποομάδες -σαράντα πέντε (45) συνολικά- που η κάθε μία θα αποτελείτο από δώδεκα φωτογραφίες. Με την άνοδο των ναζί στην εξουσία άρχισε το μεγάλο δράμα για την οικογένεια του Sander. Ο μεγαλύτερος γιος, Erich, συνελήφθη από τη Γκεστάπο, επειδή ήταν μέλος του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος και καταδικάστηκε για εσχάτη προδοσία σε 10 χρόνια φυλάκιση, στη διάρκεια της οποίας πέθανε, το 1944, λίγο πριν το τέλος της ποινής του. Το αρχείο του August Sander ερευνήθηκε επανειλημμένα. Μέρος του υλικού κατασχέθηκε και καταστράφηκε επειδή δεν ταιριάζει με το πρότυπο της Άρειας φυλής που προωθούσε το νέο ναζιστικό καθεστώς. Με το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Sander έκρυψε περίπου σαράντα χιλιάδες αρνητικά στο υπόγειο του σπιτιού του στην Κολωνία. Αν και το σπίτι καταστράφηκε σε βομβιστική επιδρομή προς το τέλος του πολέμου, τα αρνητικά σώθηκαν πρόσκαιρα, αλλά μια πυρκαγιά που ξέσπασε το 1946 έκαψε τα περισσότερα.

Το όνομά του Sander είχε σχεδόν λησμονηθεί, μέχρι που το 1951 ο Fritz Gruber, ο ιδρυτής των φωτογραφικών εκθέσεων Photokina στην Κολωνία, παρουσίασε τις φωτογραφίες του στην πρώτη μεγάλη διεθνή έκθεση φωτογραφίας μετά τον πόλεμο, γεγονός που αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον του κοινού για τις φωτογραφίες του Sander. Όταν μιλάμε για το έργο του Sander σήμερα, αναφερόμαστε κυρίως στα 431 πορτρέτα (από τα 540 που διασώθηκαν), τα οποία περιλαμβάνονται στην έκδοση «Οι Άνθρωποι του 20ου αιώνα», την οποία επιμελήθηκε και εξέδωσε για πρώτη φορά, το 1980, ο μικρότερος γιος του, Gunther, σεβόμενος τη δομή που είχε σχεδιάσει ο πατέρας του, παρουσιάζοντας τις φωτογραφίες κατά θεματικές ενότητες.

Νομίζω όμως ότι το έργο του Sander αδικείται όταν ο θεατής εγκλωβίζεται στο επάγγελμα ή στη κοινωνική θέση ή στην όποια ιδιότητα του εικονιζόμενου. Σέβομαι την αρχική πρόθεσή του, όπως και τις εμμονές του κάθε δημιουργού, πιστεύω όμως πως το κάθε έργο από τη στιγμή που δημοσιοποιείται, είτε εκτεθειμένο στο τοίχο μιας έκθεσης, είτε δημοσιευμένο σε ένα βιβλίο, ανεξαρτητοποιείται από τις προθέσεις και τα πιστεύω του δημιουργού και είναι ελεύθερο να επικοινωνήσει ποικιλοτρόπως με τον κάθε θεατή, ανάλογα βέβαια με την ευαισθησία και τη καλλιέργειά του.