Το iFocus διοργανώνει τη Δευτέρα 20 Οκτωβρίου 2025, στις 19.00, Δωρεάν διαδικτυακή διάλεξη με τον Χρήστο Κοψαχείλη με θέμα:
Δηλώστε συμμετοχή στο Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 η Sherrie Levine (1947-) τάραξε τα νερά της καλλιτεχνικής φωτογραφίας με τη σειρά φωτογραφιών της, «After Walker Evans», η οποία παρουσιάστηκε σε ατομική της έκθεση στην Metro Pictures Gallery, στη Νέα Υόρκη. Το συγκεκριμένο έργο της, αποτελείται από πασίγνωστές φωτογραφίες του Walker Evans, τις οποίες η Levine τις (ξανα)φωτογράφισε αντιγράφοντάς τις από έναν κατάλογο έκθεσης του Evans και στη συνέχεια τις παρουσίασε ως νέο δικό της έργο τέχνης. Η οικειοποίηση των φωτογραφιών του Evans από την Levine, έκτοτε, έχει γίνει σήμα κατατεθέν του μεταμοντέρνου κινήματος. Βέβαια η Levine δεν περιορίστηκε μόνο στην αντιγραφή των φωτογραφιών του Evans. Στη συνέχεια επέκτεινε το έργο της αντιγράφοντας κι άλλους γνωστούς φωτογράφους, όπως οι Edward Weston, Alexander Rodchenko, August Sander, αλλά και καλλιτέχνες όπως οι Vincent Van Gogh, Claude Monet και Marcel Duchamp. Η Levine φρόντισε επίσης να συνδεθεί με το φεμινιστικό κίνημα, δηλώνοντας ότι αναδημιουργεί έργα που έγιναν ειδικά από άνδρες καλλιτέχνες, οι οποίοι, όπως ισχυρίζεται, συνέβαλαν την πατριαρχική κυριαρχία στην ιστορία της τέχνης, διατηρώντας με τις δηλώσεις της, άσβεστο το ενδιαφέρον των Μουσείων και των Γκαλερί και κατ’ επέκταση και του κοινού για το έργο της.
Sherrie Levine: «After Walker Evans», 1981, Aspen Art Museum
Ο Michael Somoroff (1957-) είναι, σύμφωνα με την ιστοσελίδα του, στρατηγικός σύμβουλος επικοινωνίας, καλλιτέχνης πολυμέσων, σκηνοθέτης, φωτογράφος και δάσκαλος. Ο πατέρας του, Ben Somoroff, ήταν ένας διακεκριμένος φωτογράφος μόδας και διαφήμισης, μαθητής του Alexey Brodovitch, συμμαθητής και φίλος των Richard Avedon, Irving Penn, Robert Frank, Arnold Newman, Lillian Bassman, Hiro, Louis Faurer. Ο νεαρός Michael μεγάλωσε, ουσιαστικά, μέσα στο στούντιο του πατέρα του και είχε την ευκαιρία να καθοδηγηθεί από τα επιφανή πρόσωπα του κύκλου των γονιών του ( η μητέρα του, Alice Bruno, ήταν γνωστό μοντέλο και ο νονός του Henry Wolf, υπήρξε ο θρυλικός καλλιτεχνικός διευθυντής των περιοδικών Esquire, Harper’s Bazaar και Show Magazine). Καθώς ήταν υποχρεωμένος να συνεισφέρει στην οικογενειακή επιχείρηση, ο Michael πολύ σύντομα εξελίχθηκε στο δεξί χέρι του πατέρα του και τελικά τον διαδέχτηκε στη διεύθυνση του στούντιο. Η εμφάνιση της ψηφιακής φωτογραφίας στάθηκε το μέσο για να συνδεθεί ο Michael Somoroff με τη καλλιτεχνική φωτογραφία. Δεινός χειριστής του photoshop, είχε τη φαεινή ιδέα να επεξεργαστεί ορισμένες εμβληματικές φωτογραφίες του August Sander αφαιρώντας από αυτές τους εικονιζόμενους και αφήνοντας μόνο το φόντο και τα αντικείμενα. Αν και οφείλω να του αναγνωρίσω ότι με αυτόν τον τρόπο απέδειξε πόσο σημαντικό είναι το φόντο στα πορτραίτα του Sander, εν τούτοις θεωρώ ότι όλη η δημοσιότητα που έχει αποκτήσει το εν λόγω έργο του «Absence of Subject» - («Εν απουσία Θέματος», ήταν ο τίτλος με τον οποίο παρουσιάστηκε στο Μουσείο Μπενάκη το 2014) – στηρίζεται αποκλειστικά στο μεγαλείο και την αναγνωρισιμότητα των φωτογραφιών του Sander και στο εννοιολογικό πασπάλισμα των επιμελητών και κριτικών.
Ο Joel Sternfeld (1944-), μαζί με τους Joel Meyerowitz, William Eggleston και Stephen Shore, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη καθιέρωση της έγχρωμης φωτογραφίας ως μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης, ξεπερνώντας την αγκύλωση του παρελθόντος που θεωρούσε καλλιτεχνική φωτογραφία μόνο την ασπρόμαυρη εκδοχή της. Αφού τελείωσε τις ακαδημαϊκές του σπουδές (Bachelor of Arts) και τρέφοντας μεγάλο θαυμασμό στο έργο των Walker Evans και Robert Frank, αλλά έχοντας εντρυφήσει και στο «Interaction of Colour» (1963) του Jojef Alberts, o Sternfeld ξεκίνησε να εξερευνά την πολυπλοκότητα των τοπίων που έχουν αλλοιωθεί από τον άνθρωπο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Καθιερώθηκε το 1987, με την έκδοση του πρώτου του βιβλίου με τίτλο «American Prospects», αλλά στη συνέχεια, ακολουθώντας το ρεύμα της εποχής, άρχισε να συνοδεύει τις φωτογραφίες του με μικρά κατατοπιστικά κείμενα, με αποτέλεσμα να γίνεται περισσότερο κατανοητός από τους θεατές και πιο αγαπητός από τους κριτικούς, αποδυναμώνοντας όμως την αυτοτέλεια των φωτογραφιών υπέρ της λεζάντας. Χαρακτηριστικό δείγμα αυτού του συνδυασμού εικόνας και λόγου είναι το λεύκωμα «On This Site» (1996), για το οποίο φωτογράφισε 50 διαβόητες τοποθεσίες εγκλημάτων σε όλες τις ΗΠΑ. Κάθε φωτογραφία συνοδεύεται από ένα κείμενο που περιγράφει το έγκλημα που έλαβε χώρα στην τοποθεσία. Στα δικά μου μάτια, αυτή η ζεύξη φέρνει το έργο κοντύτερα στη ντοκουμενταρίστικη καταγραφή και μακρύτερα από την καλλιτεχνική μεταμόρφωση.
Joel Sternfeld: Διάδρομος 2, Σειρά 3, Θέση 5, Texas Theatre, 231 West Jefferson Boulevard, Dallas, Texas, November 1993
Ο Lee Harvey Oswald καθόταν σε αυτή τη θέση όταν συνελήφθη από την αστυνομία του Ντάλας στις 1:50 μ.μ. στις 22 Νοεμβρίου 1963. Τα δυο κινηματογραφικά έργα που παιζόταν εκείνη την ημέρα ήταν το Cry of Battle και το War Is Hell.
Οι φωτογραφίες του Martin Parr (1951-) ρίχνουν μια οικεία, σατυρική και ανθρωπολογική ματιά σε πτυχές της σύγχρονης ζωής, ξεκινώντας από τη παρουσίαση των κοινωνικών τάξεων της γενέτειράς του, της Αγγλίας, και καταγράφοντας, γενικότερα, τον πλούτο του δυτικού κόσμου. Έγινε περισσότερο γνωστός από το 1994, χρονιά που έγινε πλήρες μέλος του πρακτορείου Magnum και που ολοκλήρωσε μια μεγάλη σειρά φωτογραφιών, μια κριτική του μαζικού τουρισμού, με τον τίτλο «Small World». Αποτέλεσμα μιας επταετούς περιπλάνησης σε διεθνείς τουριστικούς προορισμούς, αυτές οι φωτογραφίες ξεχειλίζουν από χαλαρότητα και ανατρεπτική διάθεση. Στην ίδια λογική κινήθηκε και η επόμενη ενότητα του Parr. Από το κιτς μέχρι το γκροτέσκο, το «Common Sense» καταγράφει ασκώντας κριτική στη σύγχρονη καταναλωτική κουλτούρα. Οι έντονα ζωντανές και συχνά φρικιαστικές φωτογραφίες είναι ταυτόχρονα αστείες και θλιβερές, ρίχνοντας μια αυστηρή ματιά σε καθημερινά αντικείμενα. Ένα παζλ γραφικότητας, που αναδεικνύει την υπερβολή στα πάντα, από τα ατημέλητα ρούχα και κοσμήματα μέχρι τα διαφορετικά είδη πρόχειρου φαγητού.
Ο William Wegman (1943-) είναι γνωστός περισσότερο για τη δημιουργία φωτογραφικών σειρών που περιλαμβάνουν σκύλους, κυρίως τους δικούς του, με διάφορα κοστούμια και πόζες. Με πτυχίο από Σχολή Καλών Τεχνών και μεταπτυχιακό στη ζωγραφική, ξεκίνησε τη καριέρα του ως ζωγράφος, συμμετέχοντας σε σημαντικές διεθνείς εκθέσεις. Όλα όμως άλλαξαν το 1970, όταν ο Wegman άρχισε να φωτογραφίζει τον σκύλο του, με το ευφάνταστο όνομα Man Ray, σε διάφορες αστείες και περίεργες για σκύλο πόζες. Αμέσως η δουλειά του είχε μεγάλη αποδοχή και οι φωτογραφίες εκτίθετο σε μουσεία και γκαλερί διεθνώς. Μετά τον θάνατο του Man Ray, ο οποίος ονομάστηκε «Άντρας της Χρονιάς» από το περιοδικό The Village Voice, o Wegman τον αντικατέστησε με την Fay Ray και συνέχισε τις λήψεις, υιοθετώντας μάλιστα τη χρήση φωτογραφικής μηχανής Polaroid 20x24εκ. Δεν ήταν καθόλου τυχαίο ότι το δεύτερο μοντέλο του ήταν θηλυκό, καθώς στη συνέχεια χρησιμοποίησε και τα κουτάβια που γεννούσε η Fay Ray για τις φωτογραφικές του συνθέσεις.
Σε αντίθεση με τις ανθρωπόμορφες φιγούρες και στάσεις των σκύλων του Wegman, ο Gerrard Gethings (1971-), υιοθετεί μια αντίθετη προσέγγιση. Φωτογραφίζει, διαφορετικούς κάθε φορά, σκύλους και μετά βρίσκει τους κατάλληλους ανθρώπους, που να μοιάζουν φυσιογνωμικά με τους σκύλους και τους βάζει να ποζάρουν σε αντίστοιχη στάση. Χαριτωμένες προσπάθειες, αλλά δεν καταλαβαίνω γιατί αυτές οι φωτογραφίες προβάλλονται και σχολιάζονται σαν έργα Τέχνης!
William Wegman - Gerrard Gethings
Από τότε που οι συλλέκτες, αλλά και τα μουσεία, άρχισαν να ενδιαφέρονται για την αγορά φωτογραφιών, προέκυψε το θέμα της «μοναδικότητας» του έργου-προϊόντος, ιδιότητα όμως που είναι αντίθετη από την ίδια τη φύση της φωτογραφίας. Τι συλλεκτική αξία θα είχε όμως ένα αντικείμενο που μπορεί να αναπαραγάγεται διαρκώς? Με ποιο τρόπο οι συλλέκτες θα προστάτευαν την επένδυσή τους και πως οι καλλιτέχνες θα έπειθαν για τη σπανιότητα του έργου τους? Οι περιορισμένου αριθμού εκτυπώσεις ήταν μια λύση, η οποία πολύ γρήγορα καταπατήθηκε από μια νέα περιορισμένη αρίθμηση της ίδιας φωτογραφίας σε διαφορετικό μέγεθος αυτή τη φορά. Έτσι προτιμήθηκαν άλλοι, εξω-φωτογραφικοί, τρόποι «πολυτιμοποίησης» του προϊόντος με επεμβάσεις πάνω στην επιφάνεια της φωτογραφίας – γρατζουνιές, σκισίματα, επικολλήσεις κλπ – που εξασφάλιζαν τη μοναδικότητα του έργου. Μια άλλη μέθοδος που έχει επίσης επιλεχθεί είναι οι εκτυπώσεις να γίνονται όχι σε συμβατικά φωτογραφικά χαρτιά, αλλά σε χειροποίητα χαρτιά στα οποία έχει απλωθεί φωτοευαίσθητη εμουλσιόν με το χέρι, γεγονός που δίνει μια παλαιομοδίτικη πατίνα στη φωτογραφία και μια διαφορετική αίσθηση, ακόμη κι αν εκτυπώνεις την ίδια εικόνα πολλές φορές από το ίδιο αρνητικό. Άλλοι πάλι επιλέγουν κάποια από τις πρώτες τεχνικές παραγωγής φωτογραφιών – Νταγκεροτυπία, Υγρό Κολλόδιο, κλπ – για να αποκτήσουν ένα και μοναδικό αντίτυπο από κάθε λήψη.
Η Jenny Sampson (1970-), έχει σπουδάσει Βιοψυχολογία και βιοπορίζεται ως μαγείρισσα σε μια εταιρεία catering. Η αγάπη της για τη φωτογραφία και η επιδίωξη να πρωτοτυπήσει την οδήγησαν στη παραγωγή φωτογραφιών με τη μέθοδο της υγρής πλάκας κολλοδίου. Το 2017 κυκλοφόρησε το βιβλίο της με τίτλο «Skaters», αποτέλεσμα μια επταετούς ενασχόλησης με το θέμα. Ο περίπου συνομήλικος της Chris Mc Caw (1971-), προχωρά ένα βήμα παραπάνω κατασκευάζοντας μόνος του, όχι μόνο τα υλικά εκτύπωσης, αλλά και τις ίδιες τις μηχανές μεγάλου φορμά που χρησιμοποιεί.
Jenny Sampson: «Skaters» - Chris McCaw: «Sunburn»
Καθώς είναι κοινό μυστικό ότι στη σύγχρονη φωτογραφία ένα ευρηματικό και πρωτότυπο θέμα είναι σημαντικότερο κι από τις ίδιες τις φωτογραφίες που το απαρτίζουν, πολλοί φωτογράφοι εγκλωβίζονται σ’ ένα αβανταδόρικο θέμα που πιστεύουν ότι θα τους εξασφαλίσει τη πολυπόθητη προβολή και το υπηρετούν με προσήλωση. Επειδή όμως η φαντασία τους εξαντλείται στην εύρεση του φανταχτερού θέματος η υλοποίηση του, συχνά, περιορίζεται σε μια βαρετή, επαναλαμβανόμενη εικονογράφηση της βασικής ιδέας. Μια κλεφτή ματιά σε ξένη κρεβατοκάμαρα είναι κάτι που ιντριγκάρει το φιλοθεάμον κοινό. Έτσι πολλοί φωτογράφοι διαλέγουν το συγκεκριμένο δωμάτιο για να οδηγήσουν τα μοντέλα τους.
Πρόσφατα επανεκδόθηκε το «Teenagers in Their Bedrooms», της Adrienne Salinger (1956-) που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στη δεκαετία του ’90. Η φωτογράφος εκτέλεσε την ιδέα της δίνοντας περισσότερο βάρος στην άναρχη και φανταχτερή διακόσμηση των εφηβικών δωματίων, δημιουργώντας τελικά άνευρα και ανέκφραστα πορτραίτα εφήβων. Ακόμη όμως και αυτή η ρηχή προσέγγιση είναι προτιμότερη από τη τελευταία της δουλειά «Middle Aged Men» (2007), στην οποία καταγράφει, με βαρετή επανάληψη φωτογραφίας ταυτότητας, μεσήλικες άνδρες σε σκούρο φόντο.
Adrienne Salinger: «Teenagers in Their Bedrooms» - «Middle Aged Men»
Την ίδια αισθητική προσέγγιση έχει και η Barbara Peacock (1960-), στη πρόσφατη συλλογή φωτογραφιών της που εκδόθηκε με τίτλο «American Bedroom» (2023). Η φωτογράφος φαίνεται να ενδιαφέρεται κυρίως για τη μιζέρια και την ακαταστασία που επικρατεί στους χώρους που γίνονται οι λήψεις και γι’ αυτό άλλωστε επιλέγει ως μοντέλα ανθρώπους με φανερή οικονομική ανέχεια ή άλλες δυσβάσταχτες συναισθηματικές καταστάσεις – απώλεια προσφιλών προσώπων, σοβαρές ασθένειες, μοναξιά – καταστάσεις που φροντίζει να γνωστοποιεί στους θεατές με σχετικές δηλώσεις των μοντέλων, οι οποίες συνοδεύουν απαραίτητα τη κάθε φωτογραφία.
Barbara Peacock: Chevy, age 27, Detroit.
Θέλω πραγματικά κάτι καλύτερο για τα παιδιά μου. Αυτή τη στιγμή μένουμε όλοι μαζί σε ένα δωμάτιο. Προσπαθούμε να βρούμε σπίτι και αυτοκίνητο πριν έρθει τα χιόνια. Όταν τα καταφέρουμε, θα παντρευτούμε. Ονειρεύομαι να γίνω φωτογράφος
Η Poem Baker, στους «Ύμνους από το Υπνοδωμάτιο» (Hymns from the Bedroom, 2015), επιλέγει την ασπρόμαυρη εκδοχή των ψηφιακών εικόνων της για να παρουσιάσει τους φίλους της και τους ανθρώπους που συνάντησε καθώς περιφερόταν στο Λονδίνο, στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Οι περισσότεροι από τις εικονιζόμενους είναι συνομήλικοι της που προσπαθούν να πραγματοποιήσουν τα όνειρα και τις φιλοδοξίες τους. Κάποιοι απ' αυτούς είναι καλλιτέχνες, μουσικοί, ηθοποιοί, σχεδιαστές μόδας, κάποιοι είναι στρίπερς και τραβεστί, ενώ κάποιοι άλλοι ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας. Τόσο οι πόζες των μοντέλων, το ντύσιμο ή το γδύσιμό τους, όσο και η προσέγγιση της Poem ξεχειλίζουν από υπερβολή και μια δόση τεχνητής πρόκλησης, γνωρίσματα που συναντάμε και στο επόμενο project με τίτλο «The Museum of Kaos», στο οποίο καταγράφει τα πάρτυ της Gothic σκηνής στο Λονδίνο.
Ξανακοιτάζω τις φωτογραφίες της Dianne Arbus ανάμεσα στις οποίες υπάρχουν αρκετά πορτραίτα τραβηγμένα σε κρεβατοκάμαρες, όπως και πορτραίτα στρίπερς και τραβεστί και προσπαθώ να καταλάβω γιατί αυτά είναι καταφανώς καλύτερα. Νομίζω πως αυτό δεν οφείλεται απαραίτητα στη διαφορετική εποχή ή στην ικανότητα της φωτογράφου, όσο στο γεγονός ότι η Arbus έμεινε προσηλωμένη φωτογραφίζοντας το προσωπικό της όραμα, ενώ οι περισσότερο προβεβλημένοι σύγχρονοι φωτογράφοι κυνηγούν τη δόξα και τη προβολή εικονογραφώντας τη βασική ιδέα ενός πιασάρικου project για να καταπιαστούν αμέσως μετά το επόμενο.