Ντανταϊσμός: Επανάσταση καλλλιτεχνών, αναρχία ή αποστροφή για τις πολιτικοκοινωνικές δομές της μεταπολεμικής περιόδου;

Είμαστε πιο κοντά από ποτέ στην αναβίωση του Ντανταϊσμού ή οδεύουμε προς τη χάραξη ενός νέου καλλιτεχνικού κινήματος;

Θα είμασταν ευτυχείς αν προκύψει ένα νέο ρεύμα, αν στην εποχή που διανύουμε ζήσουμε την αλλαγή που θα φέρουν πρωτοπόροι καλλιτέχνες με όραμα και στόχο. Ωστόσο, τα πράγματα βρίσκονται σε μια περίεργη καμπή, πολλές φωτογραφικές κοινότητες, ομάδες, εκθέσεις, μαθήματα, σεμινάρια και σχολές. Πολλές διαφορετικές τάσεις, δράσεις και αντιδράσεις στον χώρο της φωτογραφίας. Στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια η φωτογραφία, είτε από μόδα είτε σαν μια διέξοδος του κόσμου από την καταπιεστική καθημερινόητα, έχει μια, συγκλονιστικά, υψηλή απήχηση. Είναι η καταλληλότερη στιγμή να ρίξουμε το βλέμμα μας πίσω στην ιστορία και να σταθούμε στη γέννηση των καλλιτεχνικών ρευμάτων που επηρέασαν όλες τις μορφές τέχνης κατ’ επέκτασην και της φωτογραφίας.

Μεταφερόμαστε χρονικά στην καρδία του Α 'Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918), η Νταντά (Dada) εμφανίστηκε εν μέσω της βιαιότητας του πολέμου - μιας σύγκρουσης η οποία στέρησε τη ζωή οκτώ εκατομμυρίων στρατιωτών και περίπου ίσου αριθμού αμάχων. Αυτή η άνευ προηγουμένου απώλεια ανθρώπινης ζωής ήταν αποτέλεσμα του πολέμου των τάφρων και των τεχνολογικών εξελίξεων στα συστήματα όπλων, επικοινωνιών και μεταφορών.

Για τους απογοητευμένους καλλιτέχνες του κινήματος Dada, ο πόλεμος απλώς επιβεβαίωσε την υποβάθμιση των κοινωνικών δομών που οδήγησαν σε τέτοια βία: διεφθαρμένη και εθνικιστική πολιτική, καταπιεστικές κοινωνικές αξίες και αδιαμφισβήτητη συμμόρφωση του πολιτισμού και της σκέψης. Από το 1916 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1920, καλλιτέχνες στη Ζυρίχη, τη Νέα Υόρκη, την Κολωνία, το Αννόβερο και το Παρίσι κήρυξαν μια επίθεση ενάντια όχι μόνο σε συμβατικούς ορισμούς της τέχνης, αλλά και στην ίδια την ορθολογική σκέψη. «Οι απαρχές της Dada», θυμάται ο ποιητής Tristan Tzara, «δεν ήταν οι απαρχές της τέχνης, αλλά η αηδία.»

tzara jeune Ifocus

“Μία λέξη γεννήθηκε, κανείς δεν ξέρει πώς" Τριστάν Τζαρά  (φωτό πάνω)

C’est mon dada? (Αυτό είναι το χόμπι μου;) ή Da Da (ναι-ναι, ρουμάνικη κατάφαση)

Σύμφωνα με τον Άλφρεντ Μπαρ, πρώην διευθυντή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, η Νταντά ξεκίνησε το 1916 στη Νέα Υόρκη και στη Ζυρίχη.

Το μοναδικό γεγονός γύρω από τον όρο Dada είναι πως πρωτοεμφανίστηκε τυπωμένος στο Καμπαρέ Βολταίρ στις 15 Ιουνίου του 1916.

Ο Χανς Ρίχτερ αναφέρει ότι και ο ίδιος δεν γνώριζε την προέλευση της λέξης ή τον εμπνευστή της. Σύμφωνα με μια δεύτερη εκδοχή, ο όρος ανακαλύφθηκε ανοίγοντας ένα λεξικό στην τύχη. Ο Ρίχαρντ Χύλζενμπεκ αναφέρει σε ένα γράμμα πως ο ίδιος μαζί με τον Χούγκο Μπαλ την ανακάλυψαν αναζητώντας στις σελίδες ενός Γερμανο-Γαλλικού λεξικού, ένα καλλιτεχνικό ψευδώνυμο για την τραγουδίστρια του Καμπαρέ Βολταίρ Μαντάμ Λε Ρουά. Στα γαλλικά dada σημαίνει ένα ξύλινο παιδικό αλογάκι.

Δυο χρόνια αργότερα από την εμφάνιση του Ντάντα στο Καμπαρέ Βολταίρ , ο Τριστάν Τζάρα στις 3 Φεβρουαρίου του 1918, εξέδωσε το δεύτερο μανιφέστο της Ντάντα, επαναπροσδιορίζοντας τις αρχές του νέου κινήματος που έμελλε να επηρεάσει αργότερα τα κινήματα της avant-garde, τον σουρεαλισμό,τον νεορεαλισμό, την pop art, τη μουσική Punk Rock και το κίνημα Fluxus.

“ Η καταστροφή είναι δημιουργία” M. Bakunin (1814-1876)

H Dada αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αρκετούς φωτογράφους, οι οποίοι εφευρίσκουν τρόπους και πρωτότυπες μεθόδους λήψης και εκτύπωσης, όπως το σολάρισμα, τα πολλαπλά τυπώματα, τα φωτογράμματα, το κολάζ, το φωτομοντάζ και τη γραμμική αφαίρεση για να δηλώσουν την αντίθεσή τους και ίσως μια κάποια μορφή επανάστασης απέναντι σε ένα κόσμο εχθρικό αδιαφορώντας για την ωραιοποίηση και την καλλιτεχνία των έργων. Ο φωτογράφος Alfred Stieglitz έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο ξεκίνημα του Ντανταισμού στη Νέα Υόρκη. Ο Αμερικανός Man Ray (1860-1976) και ο Ούγγρος Laszlo Moholy-Nagy (1895-1946) είναι εξίσου σημαντικοί εκπρόσωποι αυτού του κινήματος.

ManRay Testament Dada iFocus

Γιατί; Ποιον ενδιαφέρει; Ποιον δεν ενδιαφέρει; Η Ντάντα είναι νεκρή. Ή είναι ακόμα ζωντανή. Δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη ζωντανό ή δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη νεκρό.

Man Ray France-July 8, 1958

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Φωτογράφος Τεύχος 250 Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2017

Πρόσφατα Άρθρα

News (14 Οκτ 2019)

Η έκθεση φωτογραφίας του Φωκίωνα Ζησιάδη «Παγετώνες. Από τη  Γένεση στην Εξαΰλωση», είναι ένα ταξίδι στη Γροιλανδία, μια πρόσκληση στο  απόκοσμο τοπίο της Αρκτικής και το μεγαλείο των σε...

News (14 Οκτ 2019)

 Την Κυριακή 27 Οκτωβρίου 2019 στις 19.00 στην αίθουσα Εκθέσεων του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών στους Δελφούς θα πραγματοποιηθούν τα εγκαίνια της Έκθεσης Φωτογραφίας με...

News (14 Οκτ 2019)

Το Κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης με υπερηφάνεια ανακοινώνει την υποστήριξη, της καλλιτεχνικής - φωτογραφικής προσπάθειας των Art Traces. Έχοντας ως βασικό σκοπό μας, την προβολή, την...

News (11 Οκτ 2019)

Η iFocus Photo Gallery & και οι εκδόσεις ΤΟΠΟΣ παρουσιάζουν τo τελευταίο φωτογραφικό έργο του Ανδρέα Ζαχαράτου THE GREEK ICON για πρώτη φορά στην Αθήνα στις 8-18 Νοεμβρίου 2019. Η επιμελήτρια...

My Portfolio (10 Οκτ 2019)

 Η εικοσάχρονη επαφή μου με την Κρήτη και ιδιαίτερα με τα Χανιά είναι πρωτίστως ένα ψυχικό βίωμα, ένα έντονο συναισθηματικό ταξίδι. Οι σχέσεις με τους σημαντικούς Άλλους, ο έρωτας, οι φιλίες, η...

News (10 Οκτ 2019)

Η φωτογραφική ομάδα “Αμπάριζα” πραγματοποιεί έκθεση φωτογραφίας 18-20 Οκτωβρίου 2019  στο Πολιτιστικό Κέντρο Καμίνι,  (Ρεθύμνης 36 & Καψάλη 14, Γαλάτσι). Κατά τη διάρκεια της...

News (10 Οκτ 2019)

Η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης με αφορμή την ανακήρυξη του 2019 ως «Έτους Ερωτόκριτου» και συμμετέχοντας στις εορταστικές εκδηλώσεις, σε συνεργασία με τον Παγκρήτιο Σύλλογο Εικαστικών Δημιουργών...

News (09 Οκτ 2019)

“The only real valuable thing is intuition” Albert Einstein    INTUITION is part of the MoPP2019 (Months of Photography Pafos) program of events. It started in 2018 as a photography...

Education (08 Οκτ 2019)

 Ο August Sander γεννήθηκε στο Herdorf της επαρχίας του Ρήνου, στις 17 Νοεμβρίου 1876. Η οικογένειά του απείχε από το να είναι ευκατάστατη. Ο πατέρας του ήταν...

News (08 Οκτ 2019)

Η αστική περιπλάνηση και η σε πραγματικό χρόνο αποτύπωση αυθόρμητων καθημερινών - με την πρώτη ματιά ίσως ασήμαντων - δημόσιων στιγμών, αποτελούν την ουσία και φιλοσοφία της φωτογραφίας δρόμου...

Education (07 Οκτ 2019)

Η Debbie Fleming Caffery, η οποία γεννήθηκε το 1948 στη Νέα Iberia, μια μικρή πόλη στην ευρύτερη περιοχή του Bayou Teche της Λουϊζιάνα, είναι μια ενδιαφέρουσα περίπτωση...

News (07 Οκτ 2019)

 Την Πέμπτη 10 Οκτωβρίου, στις 8 μμ., στο Μουσείο Μπενάκη / Πειραιώς 138, εγκαινιάζεται η ατομική φωτογραφική έκθεση του Βασίλη Βρεττού με τίτλο 23. 7. 2018. Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 8...