Ντανταϊσμός: Επανάσταση καλλλιτεχνών, αναρχία ή αποστροφή για τις πολιτικοκοινωνικές δομές της μεταπολεμικής περιόδου;

Είμαστε πιο κοντά από ποτέ στην αναβίωση του Ντανταϊσμού ή οδεύουμε προς τη χάραξη ενός νέου καλλιτεχνικού κινήματος;

Θα είμασταν ευτυχείς αν προκύψει ένα νέο ρεύμα, αν στην εποχή που διανύουμε ζήσουμε την αλλαγή που θα φέρουν πρωτοπόροι καλλιτέχνες με όραμα και στόχο. Ωστόσο, τα πράγματα βρίσκονται σε μια περίεργη καμπή, πολλές φωτογραφικές κοινότητες, ομάδες, εκθέσεις, μαθήματα, σεμινάρια και σχολές. Πολλές διαφορετικές τάσεις, δράσεις και αντιδράσεις στον χώρο της φωτογραφίας. Στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια η φωτογραφία, είτε από μόδα είτε σαν μια διέξοδος του κόσμου από την καταπιεστική καθημερινόητα, έχει μια, συγκλονιστικά, υψηλή απήχηση. Είναι η καταλληλότερη στιγμή να ρίξουμε το βλέμμα μας πίσω στην ιστορία και να σταθούμε στη γέννηση των καλλιτεχνικών ρευμάτων που επηρέασαν όλες τις μορφές τέχνης κατ’ επέκτασην και της φωτογραφίας.

Μεταφερόμαστε χρονικά στην καρδία του Α 'Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918), η Νταντά (Dada) εμφανίστηκε εν μέσω της βιαιότητας του πολέμου - μιας σύγκρουσης η οποία στέρησε τη ζωή οκτώ εκατομμυρίων στρατιωτών και περίπου ίσου αριθμού αμάχων. Αυτή η άνευ προηγουμένου απώλεια ανθρώπινης ζωής ήταν αποτέλεσμα του πολέμου των τάφρων και των τεχνολογικών εξελίξεων στα συστήματα όπλων, επικοινωνιών και μεταφορών.

Για τους απογοητευμένους καλλιτέχνες του κινήματος Dada, ο πόλεμος απλώς επιβεβαίωσε την υποβάθμιση των κοινωνικών δομών που οδήγησαν σε τέτοια βία: διεφθαρμένη και εθνικιστική πολιτική, καταπιεστικές κοινωνικές αξίες και αδιαμφισβήτητη συμμόρφωση του πολιτισμού και της σκέψης. Από το 1916 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1920, καλλιτέχνες στη Ζυρίχη, τη Νέα Υόρκη, την Κολωνία, το Αννόβερο και το Παρίσι κήρυξαν μια επίθεση ενάντια όχι μόνο σε συμβατικούς ορισμούς της τέχνης, αλλά και στην ίδια την ορθολογική σκέψη. «Οι απαρχές της Dada», θυμάται ο ποιητής Tristan Tzara, «δεν ήταν οι απαρχές της τέχνης, αλλά η αηδία.»

tzara jeune Ifocus

“Μία λέξη γεννήθηκε, κανείς δεν ξέρει πώς" Τριστάν Τζαρά  (φωτό πάνω)

C’est mon dada? (Αυτό είναι το χόμπι μου;) ή Da Da (ναι-ναι, ρουμάνικη κατάφαση)

Σύμφωνα με τον Άλφρεντ Μπαρ, πρώην διευθυντή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, η Νταντά ξεκίνησε το 1916 στη Νέα Υόρκη και στη Ζυρίχη.

Το μοναδικό γεγονός γύρω από τον όρο Dada είναι πως πρωτοεμφανίστηκε τυπωμένος στο Καμπαρέ Βολταίρ στις 15 Ιουνίου του 1916.

Ο Χανς Ρίχτερ αναφέρει ότι και ο ίδιος δεν γνώριζε την προέλευση της λέξης ή τον εμπνευστή της. Σύμφωνα με μια δεύτερη εκδοχή, ο όρος ανακαλύφθηκε ανοίγοντας ένα λεξικό στην τύχη. Ο Ρίχαρντ Χύλζενμπεκ αναφέρει σε ένα γράμμα πως ο ίδιος μαζί με τον Χούγκο Μπαλ την ανακάλυψαν αναζητώντας στις σελίδες ενός Γερμανο-Γαλλικού λεξικού, ένα καλλιτεχνικό ψευδώνυμο για την τραγουδίστρια του Καμπαρέ Βολταίρ Μαντάμ Λε Ρουά. Στα γαλλικά dada σημαίνει ένα ξύλινο παιδικό αλογάκι.

Δυο χρόνια αργότερα από την εμφάνιση του Ντάντα στο Καμπαρέ Βολταίρ , ο Τριστάν Τζάρα στις 3 Φεβρουαρίου του 1918, εξέδωσε το δεύτερο μανιφέστο της Ντάντα, επαναπροσδιορίζοντας τις αρχές του νέου κινήματος που έμελλε να επηρεάσει αργότερα τα κινήματα της avant-garde, τον σουρεαλισμό,τον νεορεαλισμό, την pop art, τη μουσική Punk Rock και το κίνημα Fluxus.

“ Η καταστροφή είναι δημιουργία” M. Bakunin (1814-1876)

H Dada αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αρκετούς φωτογράφους, οι οποίοι εφευρίσκουν τρόπους και πρωτότυπες μεθόδους λήψης και εκτύπωσης, όπως το σολάρισμα, τα πολλαπλά τυπώματα, τα φωτογράμματα, το κολάζ, το φωτομοντάζ και τη γραμμική αφαίρεση για να δηλώσουν την αντίθεσή τους και ίσως μια κάποια μορφή επανάστασης απέναντι σε ένα κόσμο εχθρικό αδιαφορώντας για την ωραιοποίηση και την καλλιτεχνία των έργων. Ο φωτογράφος Alfred Stieglitz έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο ξεκίνημα του Ντανταισμού στη Νέα Υόρκη. Ο Αμερικανός Man Ray (1860-1976) και ο Ούγγρος Laszlo Moholy-Nagy (1895-1946) είναι εξίσου σημαντικοί εκπρόσωποι αυτού του κινήματος.

ManRay Testament Dada iFocus

Γιατί; Ποιον ενδιαφέρει; Ποιον δεν ενδιαφέρει; Η Ντάντα είναι νεκρή. Ή είναι ακόμα ζωντανή. Δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη ζωντανό ή δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη νεκρό.

Man Ray France-July 8, 1958

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Φωτογράφος Τεύχος 250 Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2017

Πρόσφατα Άρθρα

News (22 Ιαν 2020)

 Το Φωτογραφικό Φεστιβάλ Αγρινίου 2020 μετά την μεγάλη επιτυχία του φεστιβάλ 2019 ανακοινώνει το πρόγραμμα των προφεστιβαλικών εκδηλώσεων, οι οποίες θα λάβουν χώρα το τρίμηνο Ιανουαρίου –...

Art in Photography (21 Ιαν 2020)

Τον τελευταίο καιρό έχω δέχομαι συχνά την ερώτηση αν συμφωνώ ή αν είμαι κατά της λεγόμενης «στημένης» ή «κατασκευασμένης» φωτογραφίας. Οι ερωτώντες αναφέρονται συνήθως σ' αυτό το είδος φωτογραφίας...

News (20 Ιαν 2020)

Αγαπητοί φίλοι της φωτογραφίας η ΕΦΕ γιορτάζει 68 χρόνια συνεχούς λειτουργίας και σας προσκαλεί να συμμετάσχετε στον Διεθνή διαγωνισμό ψηφιακής φωτογραφίας:  HPS ANNIVERSARY 1952-2020...

News (20 Ιαν 2020)

Με την σημερινή αφορμή των 100 χρόνων από την γέννηση του Φεντερίκο Φελίνι (20/1/1920), η Κινηματογραφική Λέσχη του Adagio II προβάλει στις 21:00 το αριστούργημά του «Οκτώμισι - 8½». Ίσως η...

News (17 Ιαν 2020)

Ο κάθε φωτογράφος θα παρουσιάσει τα αγαπημένα του θέματα με την ιδιαίτερη προσωπική του ματιά και όλοι μαζί θα συνθέσουν ένα καλειδοσκόπιο που καλεί τον θεατή να το εξερευνήσει. Θα παρουσιαστεί...

Somewhere I 've never travelled (16 Ιαν 2020)

Το "Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα", είναι ένα από τα πιο αγαπημένα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη, το οποίο ερμήνευσε το 1954 η Μαρίκα Νίνου. Ένα τραγούδι με το οποίο έληξε ένας θυελλώδης έρωτας αλλά...

News (16 Ιαν 2020)

Η Φωτογραφική Λέσχη Ελευσίνας διοργανώνει σεμινάριο με τον φωτογράφο και καθηγητή φωτογραφίας Παναγιώτη Κασίμη Το Σεμινάριο προσφέρει δωρεάν η Φωτογραφική Λέσχη Ελευσίνας στα μέλη της.  Όσοι...

News (16 Ιαν 2020)

Οι συναντήσεις του Κύκλου συνεχίζονται. Την Πέμπτη 16 Ιανουαρίου 2020 στις 7μ.μ. η Αμαλία Σωτηροπούλου και ο Νίκος Τσιφόρος θα παρουσιάσουν το φωτογραφικό τους έργο στην Ελληνοαμερικανική...

Art in Photography (14 Ιαν 2020)

Όλα ξεκινάνε για μένα από το ότι τα πάντα δεν είναι μόνο αυτό που φαίνονται. Έχουν βαθύτερα, πολλαπλά και ευμετάβλητα επίπεδα ύπαρξης και πραγματικότητας, κάτι που ισχύει και για τον εαυτό μας....

News (14 Ιαν 2020)

Τα Εκπαιδευτήρια «Ελληνογερμανική Αγωγή» σας προσκαλούν στην έκθεση φωτογραφίας ΠΑΝΟΣ ΚΟΚΚΙΝΙΑΣ την Τετάρτη 15 Ιανουαρίου 2020 και ώρα 8:00 μ.μ. Για το έργο του...

Book Reviews (13 Ιαν 2020)

Με αφορμή την 30η επέτειο από την  πτώση του Τείχους του Βερολίνου, (9 Νοεμβρίου 1989), οι  «Εκδόσεις στο Περιθώριο» παρουσιάζουν ένα βιβλίο-λεύκωμα αφιερωμένο σε  αυτό το...

News (13 Ιαν 2020)

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μετρονόμος το δίγλωσσο, φωτογραφικό λεύκωμα «Αιθίοψ - Ethiopian» της ομάδας του βιωματικού εργαστηρίου της Μάρως Κουρή στις φυλές της κοιλάδας του ποταμού Όμο στην...