Ντανταϊσμός: Επανάσταση καλλλιτεχνών, αναρχία ή αποστροφή για τις πολιτικοκοινωνικές δομές της μεταπολεμικής περιόδου;

Είμαστε πιο κοντά από ποτέ στην αναβίωση του Ντανταϊσμού ή οδεύουμε προς τη χάραξη ενός νέου καλλιτεχνικού κινήματος;

Θα είμασταν ευτυχείς αν προκύψει ένα νέο ρεύμα, αν στην εποχή που διανύουμε ζήσουμε την αλλαγή που θα φέρουν πρωτοπόροι καλλιτέχνες με όραμα και στόχο. Ωστόσο, τα πράγματα βρίσκονται σε μια περίεργη καμπή, πολλές φωτογραφικές κοινότητες, ομάδες, εκθέσεις, μαθήματα, σεμινάρια και σχολές. Πολλές διαφορετικές τάσεις, δράσεις και αντιδράσεις στον χώρο της φωτογραφίας. Στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια η φωτογραφία, είτε από μόδα είτε σαν μια διέξοδος του κόσμου από την καταπιεστική καθημερινόητα, έχει μια, συγκλονιστικά, υψηλή απήχηση. Είναι η καταλληλότερη στιγμή να ρίξουμε το βλέμμα μας πίσω στην ιστορία και να σταθούμε στη γέννηση των καλλιτεχνικών ρευμάτων που επηρέασαν όλες τις μορφές τέχνης κατ’ επέκτασην και της φωτογραφίας.

Μεταφερόμαστε χρονικά στην καρδία του Α 'Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918), η Νταντά (Dada) εμφανίστηκε εν μέσω της βιαιότητας του πολέμου - μιας σύγκρουσης η οποία στέρησε τη ζωή οκτώ εκατομμυρίων στρατιωτών και περίπου ίσου αριθμού αμάχων. Αυτή η άνευ προηγουμένου απώλεια ανθρώπινης ζωής ήταν αποτέλεσμα του πολέμου των τάφρων και των τεχνολογικών εξελίξεων στα συστήματα όπλων, επικοινωνιών και μεταφορών.

Για τους απογοητευμένους καλλιτέχνες του κινήματος Dada, ο πόλεμος απλώς επιβεβαίωσε την υποβάθμιση των κοινωνικών δομών που οδήγησαν σε τέτοια βία: διεφθαρμένη και εθνικιστική πολιτική, καταπιεστικές κοινωνικές αξίες και αδιαμφισβήτητη συμμόρφωση του πολιτισμού και της σκέψης. Από το 1916 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1920, καλλιτέχνες στη Ζυρίχη, τη Νέα Υόρκη, την Κολωνία, το Αννόβερο και το Παρίσι κήρυξαν μια επίθεση ενάντια όχι μόνο σε συμβατικούς ορισμούς της τέχνης, αλλά και στην ίδια την ορθολογική σκέψη. «Οι απαρχές της Dada», θυμάται ο ποιητής Tristan Tzara, «δεν ήταν οι απαρχές της τέχνης, αλλά η αηδία.»

tzara jeune Ifocus

“Μία λέξη γεννήθηκε, κανείς δεν ξέρει πώς" Τριστάν Τζαρά  (φωτό πάνω)

C’est mon dada? (Αυτό είναι το χόμπι μου;) ή Da Da (ναι-ναι, ρουμάνικη κατάφαση)

Σύμφωνα με τον Άλφρεντ Μπαρ, πρώην διευθυντή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, η Νταντά ξεκίνησε το 1916 στη Νέα Υόρκη και στη Ζυρίχη.

Το μοναδικό γεγονός γύρω από τον όρο Dada είναι πως πρωτοεμφανίστηκε τυπωμένος στο Καμπαρέ Βολταίρ στις 15 Ιουνίου του 1916.

Ο Χανς Ρίχτερ αναφέρει ότι και ο ίδιος δεν γνώριζε την προέλευση της λέξης ή τον εμπνευστή της. Σύμφωνα με μια δεύτερη εκδοχή, ο όρος ανακαλύφθηκε ανοίγοντας ένα λεξικό στην τύχη. Ο Ρίχαρντ Χύλζενμπεκ αναφέρει σε ένα γράμμα πως ο ίδιος μαζί με τον Χούγκο Μπαλ την ανακάλυψαν αναζητώντας στις σελίδες ενός Γερμανο-Γαλλικού λεξικού, ένα καλλιτεχνικό ψευδώνυμο για την τραγουδίστρια του Καμπαρέ Βολταίρ Μαντάμ Λε Ρουά. Στα γαλλικά dada σημαίνει ένα ξύλινο παιδικό αλογάκι.

Δυο χρόνια αργότερα από την εμφάνιση του Ντάντα στο Καμπαρέ Βολταίρ , ο Τριστάν Τζάρα στις 3 Φεβρουαρίου του 1918, εξέδωσε το δεύτερο μανιφέστο της Ντάντα, επαναπροσδιορίζοντας τις αρχές του νέου κινήματος που έμελλε να επηρεάσει αργότερα τα κινήματα της avant-garde, τον σουρεαλισμό,τον νεορεαλισμό, την pop art, τη μουσική Punk Rock και το κίνημα Fluxus.

“ Η καταστροφή είναι δημιουργία” M. Bakunin (1814-1876)

H Dada αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αρκετούς φωτογράφους, οι οποίοι εφευρίσκουν τρόπους και πρωτότυπες μεθόδους λήψης και εκτύπωσης, όπως το σολάρισμα, τα πολλαπλά τυπώματα, τα φωτογράμματα, το κολάζ, το φωτομοντάζ και τη γραμμική αφαίρεση για να δηλώσουν την αντίθεσή τους και ίσως μια κάποια μορφή επανάστασης απέναντι σε ένα κόσμο εχθρικό αδιαφορώντας για την ωραιοποίηση και την καλλιτεχνία των έργων. Ο φωτογράφος Alfred Stieglitz έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο ξεκίνημα του Ντανταισμού στη Νέα Υόρκη. Ο Αμερικανός Man Ray (1860-1976) και ο Ούγγρος Laszlo Moholy-Nagy (1895-1946) είναι εξίσου σημαντικοί εκπρόσωποι αυτού του κινήματος.

ManRay Testament Dada iFocus

Γιατί; Ποιον ενδιαφέρει; Ποιον δεν ενδιαφέρει; Η Ντάντα είναι νεκρή. Ή είναι ακόμα ζωντανή. Δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη ζωντανό ή δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη νεκρό.

Man Ray France-July 8, 1958

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Φωτογράφος Τεύχος 250 Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2017

Πρόσφατα Άρθρα

Exodus (23 Νοε 2022)

Η σχέση της Έλλης Παπαδημητρίου με τη φωτογραφία ξεπηδάει από τον έρωτα για την ζωγραφική. Ως στέλεχος της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) και συνεργάτης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών,...

Exodus (22 Νοε 2022)

Την Πέμπτη 24 Νοεμβρίου, εγκαινιάζεται η έκθεση του Κωνσταντίνου Πίττα “Εικόνες μιας άλλης Ευρώπης” στη γκαλερί Jakubska, στην Πράγα.   Πρόκειται για στιγμιότυπα που...

Book Reviews (22 Νοε 2022)

Η Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία Ηρακλείου διοργανώνει εκδήλωση για την παρουσίαση του βιβλίου του Αμερικανού συγγραφέα Bayard Taylor:  Ταξίδια 1857-1858, Ελλάδα Ρωσία και...

Exodus (22 Νοε 2022)

Ένα σύνθετο θεωρητικό και εικαστικό εγχείρημα με γενικό θέμα την «Πολυκατοικία» ως ισχυρό κοινωνικό, αισθητικό και συναισθηματικό σύμβολο στην αστική ζωή των τελευταίων 100 χρόνων. Η...

Exodus (21 Νοε 2022)

Η φωτογραφική έκθεση, των μελών του Κέντρου Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης υπό τον τίτλο "ΡΟΔΟΠΗ" «ταξιδεύει» στην Καβάλα. Το Κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης, λειτουργώντας ως πυρήνας...

Book Reviews (16 Νοε 2022)

Αθήνα – L'Aquila. Μια συζήτηση για το βίωμα δύο πόλεων, μέσα από την περιπατητική εμπειρία, το βλέμμα στραμμένο στο αίσθημα της οικειότητας και της ξεθωριασμένης παιδικής μας...

Book Reviews (15 Νοε 2022)

Το Σάββατο 19 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθεί παρουσίαση του φωτογραφικού βιβλίου "Kuebiko" του Ευάγγελου Δασκαλάκη, που αναπτύχθηκε και εκδόθηκε σε συνεργασία με το Zoetrope Athens. Το Kuebiko του...

Exodus (15 Νοε 2022)

O Γιάννης Γιαννάτος παρουσιάζει τη φωτογραφική συλλογή του “Via Artis” στο Upper House Athens στον 6ο όροφο του εμπορικού κέντρου Attica (είσοδος από τη στοά Σπύρου Μήλιου ή από το Attica) από...

Exodus (11 Νοε 2022)

Η Art Core έχει τη χαρά να σας προσκαλέσει στα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας Face to Phase - Me, Myself & Nobody του Marco Castelli.  Το έργο θέτει υπό αμφισβήτηση την ταυτότητα και την...

Exodus (09 Νοε 2022)

They are the Subject, They are the Absolute— mother is the Absolute Other Παράφραση της δήλωσης της Simone de Beauvoir: He is the Subject, he is the Absolute—she is the Other Η Μαρία...

Exodus (09 Νοε 2022)

Η Φωτογραφική Λέσχη Ηλιούπολης, σας προσκαλεί στην έκθεση φωτογραφίας με τίτλο: ''ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ'' Η έκθεση θα πραγματοποιηθεί στο Εκθεσιακό Κέντρο Ηλιούπολης, Λ.Ειρήνης 14-16 & Αλκιβιάδου,...

Book Reviews (09 Νοε 2022)

 Ο εκδοτικός οίκος University Studio Press προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου «Ουδέτερη ζώνη / Neutral zone» ένα φωτογραφικό λεύκωμα του Γιάννη Παντελίδη. Η παρουσίαση θα γίνει την Τετάρτη...