Ντανταϊσμός: Επανάσταση καλλλιτεχνών, αναρχία ή αποστροφή για τις πολιτικοκοινωνικές δομές της μεταπολεμικής περιόδου;

Είμαστε πιο κοντά από ποτέ στην αναβίωση του Ντανταϊσμού ή οδεύουμε προς τη χάραξη ενός νέου καλλιτεχνικού κινήματος;

Θα είμασταν ευτυχείς αν προκύψει ένα νέο ρεύμα, αν στην εποχή που διανύουμε ζήσουμε την αλλαγή που θα φέρουν πρωτοπόροι καλλιτέχνες με όραμα και στόχο. Ωστόσο, τα πράγματα βρίσκονται σε μια περίεργη καμπή, πολλές φωτογραφικές κοινότητες, ομάδες, εκθέσεις, μαθήματα, σεμινάρια και σχολές. Πολλές διαφορετικές τάσεις, δράσεις και αντιδράσεις στον χώρο της φωτογραφίας. Στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια η φωτογραφία, είτε από μόδα είτε σαν μια διέξοδος του κόσμου από την καταπιεστική καθημερινόητα, έχει μια, συγκλονιστικά, υψηλή απήχηση. Είναι η καταλληλότερη στιγμή να ρίξουμε το βλέμμα μας πίσω στην ιστορία και να σταθούμε στη γέννηση των καλλιτεχνικών ρευμάτων που επηρέασαν όλες τις μορφές τέχνης κατ’ επέκτασην και της φωτογραφίας.

Μεταφερόμαστε χρονικά στην καρδία του Α 'Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918), η Νταντά (Dada) εμφανίστηκε εν μέσω της βιαιότητας του πολέμου - μιας σύγκρουσης η οποία στέρησε τη ζωή οκτώ εκατομμυρίων στρατιωτών και περίπου ίσου αριθμού αμάχων. Αυτή η άνευ προηγουμένου απώλεια ανθρώπινης ζωής ήταν αποτέλεσμα του πολέμου των τάφρων και των τεχνολογικών εξελίξεων στα συστήματα όπλων, επικοινωνιών και μεταφορών.

Για τους απογοητευμένους καλλιτέχνες του κινήματος Dada, ο πόλεμος απλώς επιβεβαίωσε την υποβάθμιση των κοινωνικών δομών που οδήγησαν σε τέτοια βία: διεφθαρμένη και εθνικιστική πολιτική, καταπιεστικές κοινωνικές αξίες και αδιαμφισβήτητη συμμόρφωση του πολιτισμού και της σκέψης. Από το 1916 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1920, καλλιτέχνες στη Ζυρίχη, τη Νέα Υόρκη, την Κολωνία, το Αννόβερο και το Παρίσι κήρυξαν μια επίθεση ενάντια όχι μόνο σε συμβατικούς ορισμούς της τέχνης, αλλά και στην ίδια την ορθολογική σκέψη. «Οι απαρχές της Dada», θυμάται ο ποιητής Tristan Tzara, «δεν ήταν οι απαρχές της τέχνης, αλλά η αηδία.»

tzara jeune Ifocus

“Μία λέξη γεννήθηκε, κανείς δεν ξέρει πώς" Τριστάν Τζαρά  (φωτό πάνω)

C’est mon dada? (Αυτό είναι το χόμπι μου;) ή Da Da (ναι-ναι, ρουμάνικη κατάφαση)

Σύμφωνα με τον Άλφρεντ Μπαρ, πρώην διευθυντή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, η Νταντά ξεκίνησε το 1916 στη Νέα Υόρκη και στη Ζυρίχη.

Το μοναδικό γεγονός γύρω από τον όρο Dada είναι πως πρωτοεμφανίστηκε τυπωμένος στο Καμπαρέ Βολταίρ στις 15 Ιουνίου του 1916.

Ο Χανς Ρίχτερ αναφέρει ότι και ο ίδιος δεν γνώριζε την προέλευση της λέξης ή τον εμπνευστή της. Σύμφωνα με μια δεύτερη εκδοχή, ο όρος ανακαλύφθηκε ανοίγοντας ένα λεξικό στην τύχη. Ο Ρίχαρντ Χύλζενμπεκ αναφέρει σε ένα γράμμα πως ο ίδιος μαζί με τον Χούγκο Μπαλ την ανακάλυψαν αναζητώντας στις σελίδες ενός Γερμανο-Γαλλικού λεξικού, ένα καλλιτεχνικό ψευδώνυμο για την τραγουδίστρια του Καμπαρέ Βολταίρ Μαντάμ Λε Ρουά. Στα γαλλικά dada σημαίνει ένα ξύλινο παιδικό αλογάκι.

Δυο χρόνια αργότερα από την εμφάνιση του Ντάντα στο Καμπαρέ Βολταίρ , ο Τριστάν Τζάρα στις 3 Φεβρουαρίου του 1918, εξέδωσε το δεύτερο μανιφέστο της Ντάντα, επαναπροσδιορίζοντας τις αρχές του νέου κινήματος που έμελλε να επηρεάσει αργότερα τα κινήματα της avant-garde, τον σουρεαλισμό,τον νεορεαλισμό, την pop art, τη μουσική Punk Rock και το κίνημα Fluxus.

“ Η καταστροφή είναι δημιουργία” M. Bakunin (1814-1876)

H Dada αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αρκετούς φωτογράφους, οι οποίοι εφευρίσκουν τρόπους και πρωτότυπες μεθόδους λήψης και εκτύπωσης, όπως το σολάρισμα, τα πολλαπλά τυπώματα, τα φωτογράμματα, το κολάζ, το φωτομοντάζ και τη γραμμική αφαίρεση για να δηλώσουν την αντίθεσή τους και ίσως μια κάποια μορφή επανάστασης απέναντι σε ένα κόσμο εχθρικό αδιαφορώντας για την ωραιοποίηση και την καλλιτεχνία των έργων. Ο φωτογράφος Alfred Stieglitz έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο ξεκίνημα του Ντανταισμού στη Νέα Υόρκη. Ο Αμερικανός Man Ray (1860-1976) και ο Ούγγρος Laszlo Moholy-Nagy (1895-1946) είναι εξίσου σημαντικοί εκπρόσωποι αυτού του κινήματος.

ManRay Testament Dada iFocus

Γιατί; Ποιον ενδιαφέρει; Ποιον δεν ενδιαφέρει; Η Ντάντα είναι νεκρή. Ή είναι ακόμα ζωντανή. Δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη ζωντανό ή δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη νεκρό.

Man Ray France-July 8, 1958

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Φωτογράφος Τεύχος 250 Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2017

Πρόσφατα Άρθρα

News (14 Ιαν 2021)

Οι διαδικτυακές "Συναντήσεις της Πέμπτης" σε συνεργασία με την Ελληνοαμερικανική Ένωση συνεχίζονται και τη νέα χρονιά. Την Πέμπτη 14 Ιανουαρίου 2021 στις 7 μ.μ. ο Πλάτων Ριβέλλης παρουσιάζει την...

News (11 Ιαν 2021)

 O φωτογράφος Γιώργος Ξηρογιάννης προσφέρει τις εικόνες του για την ενίσχυση του Παγκρήτιου Σύλλογου Γονέων και Φίλων Παιδιών με νεοπλασία «Ηλιαχτίδα» Ο Παγκρήτιος Σύλλογος Γονέων και Φίλων...

Presentation (28 Δεκ 2020)

Δυστυχώς, όπως ο κόσμος όλος, η φετινή χρονιά δε με βρήκε όπως θα ήθελα. Κλείνοντας 30 χρόνια από την στιγμή που άρχισα να ασχολούμαι με τη φωτογραφία ονειρευόμουν μια χρονιά αφιερωμένη σε αυτήν....

News (10 Δεκ 2020)

Οι Συναντήσεις της Πέμπτης συνεχίζονται διαδικτυακά και τον Δεκέμβριο. Την Πέμπτη 10 Δεκεμβρίου στις 19:00 ο Πλάτων Ριβέλλης θα παρουσιάσει τον Σπύρο Λαζάρου και τον Σπύρο Πολυτάρχου. Η...

News (19 Νοε 2020)

I try to escape the traps of reality all the while preserving a link to the real. Michael Ackerman With photography, I depict poetic representations of my inner agonies. Ilias...

News (19 Νοε 2020)

Τις πρώτες μέρες του περιορισμού μας εξαιτίας του κορονοϊού Covid-19 μάθαμε να ζούμε πέρα απ΄τα γνώριμα. Έτσι, 10 μέλη της Φωτογραφικής Λέσχη Ελευσίνας αποφάσισαν να ετοιμάσουν μια συνάντηση...

News (18 Νοε 2020)

Την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου στις 19:00 ο Πλάτων Ριβέλλης θα παρουσιάσει την Έλενα Καμίλη και τον Περικλή Αντωνίου. Η παρακολούθηση είναι ελεύθερη με προεγγραφή. Η Ελληνοαμερικανική Ένωση σε συνεργασία...

Agora (02 Νοε 2020)

Επωφεληθείτε από το “WINTER CASHBACK” της ΝΙΚΟΝ  με άμεση επιστροφή χρημάτων έως €400 σε αγορά συγκεκριμένων φωτογραφικών μηχανών Nikon και φακών NIKKOR, σε επιλεγμένα καταστήματα.  Η...

Book Reviews (29 Οκτ 2020)

53 φωτογράφοι προσεγγίζουν όψεις μιας δυναμικής, φωτεινής και αισιόδοξης Αθήνας. Οι φωτογραφίες συνθέτουν ένα σύγχρονο καλειδοσκόπιο της ζωής στην πρωτεύουσα με άξονα την πίστη στη θετική όψη και...

Book Reviews (29 Οκτ 2020)

"Αν σας ενδιαφέρει η μικρή φόρμα, σε εκδοχή διηγήματος ή και νουβέλας, έχω κάτι για εσάς. Ο Γιάννης Χουτόπουλος και οι Εκδόσεις "Κύφαντα" ανέλαβαν τον εκδοτικό κίνδυνο να εκδώσουν μία συλλογή από...

News (27 Οκτ 2020)

Μια πρωτότυπη ιδέα που γεννήθηκε μέσα από το απόλυτο lockdown της πόλης κατά τη διάρκεια της πανδημίας του Covid-19. Ένας διάλογος με τον εαυτό μου. Μια σύγκρουση. Μια αντιπαράθεση. Αποδεχόμενος...

News (26 Οκτ 2020)

Οι Ομόνοια λοβερς είναι μια φωτογραφική ομάδα που δημιουργήθηκε από μια ιδέα του Στράτου Νεσλεχανίδη και την αγάπη των μελών της για τον ευρύτερη περιοχή τής ιστορικής πλατείας. Μέσα από την...