Ως παράδοξο χαρακτηρίζεται οτιδήποτε αντιβαίνει στην κοινή αντίληψη ή κάτι που συμβαίνει και είναι απίστευτο. Με άλλα  λόγια ό,τι προκαλεί έκπληξη μπορεί να θεωρηθεί  παράδοξο. Συχνά το παράδοξο κρύβει ένα μυστήριο εξ΄αιτίας της αδυναμίας να ερμηνευτεί, να επεξηγηθεί, να γίνει κατανοητό. 

Όσο παράδοξο και αν ακούγεται παράδοξες τεχνικές δύναται να χρησιμοποιηθούν τόσο στην φωτογραφία όσο και στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία και να δώσουν εξαιρετικά αποτελέσματα.

Από τα πρώτα πράγματα που μαθαίνει ένας εκκολαπτόμενος φωτογράφος είναι οι βασικοί, τεχνικοί κανόνες για το χειρισμό της φωτογραφικής μηχανής. Για παράδειγμα μαθαίνει  το ρόλο της ταχύτητας του κλείστρου˙η σωστή ταχύτητα του κλείστρου εξασφαλίζει «καθαρές», εστιασμένες φωτογραφίες, της σωστή φωτομέτρησης˙ η σωστή φωτομέτρηση  εξασφαλίζει μια καλή τονικότητα κλπ.   

Τι συμβαίνει όμως αν ο φωτογράφος επιδιώξει να υπερβεί τους κανόνες (όχι όμως να τους αγνοήσει)  προκειμένου να επιτύχει ένα διαφορετικό αποτέλεσμα; Όταν δηλαδή τα λάθη του δεν είναι τυχαία;

Στην περίπτωση αυτή τα λάθη είναι προ επιλεγμένα, σκόπιμα, συνειδητά και συχνά επαναλαμβανόμενα. Υπάρχει λόγος που γίνονται και είναι στις προθέσεις του φωτογράφου. Αν  ο φωτογράφος θέλει να αποδώσει ένα ονειρικό, συμβολικό αποτέλεσμα, την αίσθηση του φευγαλέου κ.α., ορίζει  μια χαμηλή ταχύτητα. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιήσει το φως με τρόπο ανορθόδοξο ώστε να υπερ φωτίσει ή να υπο φωτίσει στοιχεία που περιλαμβάνονται στο κάδρο του. 

Ο Garry Winogrand συχνά επέλεγε στραβά κάδρα στις φωτογραφίες του και όπως είχε δηλώσει ήταν κάτι που το έκανε επίτηδες, ήξερε γιατί το έκανε και υπήρχαν  λόγοι που το έκανε. Παρομοίως, η Julia Margaret Cameron έκανε πορτραίτα υπερ εκτεθιμένα στο φως και άφηνε ενεστίαστους τους φακούς διότι επιδίωκε ένα ονειρικό αποτέλεσμα.   

Παρόμοια υπέρβαση των κανόνων μπορεί να πραγματοποιηθεί και στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Πρόκειται για την τεχνική της παράδοξης πρόθεσης, κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος ενθαρρύνεται να κάνει αυτό που ακριβώς φοβάται. Ενισχύεται ώστε να σταματήσει να προσπαθεί να αποφύγει ή να ελέγξει το σύμπτωμα που τον απασχολεί.  Στην πράξη ο ψυχοθεραπευτής δίνει μια εντολή /ανάθεση στον θεραπευόμενο, η οποία ενισχύει την δυσλειτουργική συμπεριφορά του. Για παράδειγμα, ένα ζευγάρι καταφεύγει σε θεραπεία ζεύγους με κύριο σύμπτωμα τις μεταξύ τους διαφωνίες που οδηγούν σε έντονους καυγάδες. Ο ψυχοθεραπευτής μπορεί να τους δώσει την οδηγία να καυγαδίζουν  συστηματικά, συγκεκριμένη μέρα και ώρα, με συγκεκριμένη διάρκεια, σε συγκεκριμένο σημείο και μόνο τότε. Καμία άλλη στιγμή και για κανέναν λόγο δεν επιτρέπεται να καυγαδίσουν.

Η αποτελεσματικότητα της τεχνικής εξαρτάται καταρχήν από τον ίδιο τον θεραπευόμενο. Όσο περισσότερο αισθάνεται ότι  αποφασίζει ελεύθερα, τόσο πιο πιθανό είναι να μην ακολουθήσει την εντολή του θεραπευτή. Αυτό προϋποθέτει βέβαια άτομα με ισχυρή αυτοπεποίθηση που τολμούν  να απορρίψουν ή να αγνοήσουν τη θεραπευτική οδηγία. 

Το ζητούμενο είναι να προκληθούν αλλαγές στις στάσεις και τις αντιδράσεις του ενδιαφερόμενου σε καταστάσεις όπου βιώνει άγχος ή δυσφορία ώστε να μην προσπαθεί να  αποφεύγει  ή να ελέγχει  το σύμπτωμα (πχ αϋπνία, κρίσεις πανικού, κ.α.). Στόχος είναι να ξεπεραστεί η αντίσταση στην αλλαγή και να πραγματοποιηθεί αποσυναρμολόγηση του φαύλου κύκλου.

Σε κάθε περίπτωση, φωτογράφος και ψυχοθεραπευτής θα πρέπει να διαθέτουν κρίση και εμπειρία ώστε να αποφασίζουν τον κατάλληλο χρόνο για την εφαρμογή της τεχνικής και πρωτίστως να έχουν ένα συγκεκριμένο στόχο που να θέλουν  να επιτύχουν. 

Η λάθος εφαρμογή της τεχνικής στην περίπτωση της φωτογραφίας θα δώσει αδιάφορα αποτελέσματα και στην περίπτωση της ψυχοθεραπείας μπορεί να επιδεινώσει τη θέση του θεραπευόμενου, ο οποίος ίσως γίνει λιγότερο ευέλικτος σε μελλοντικές παρεμβάσεις και αλλαγές. Έτσι όμως υπονομεύεται η αποτελεσματικότητα της όποιας ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης, γεγονός το οποίο είναι ανεπιθύμητο. 

Ο ψυχίατρος Irvin Yalom με σαφήνεια επισημαίνει   

"Το αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας δεν είναι η θεραπεία, αλλά αντ΄ αυτού η αλλαγή ή η ανάπτυξη”

 

Για την έννοια του παραδόξου βλέπε: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%BE%CE%BF

Για την τεχνική της παράδοξης πρόθεσης βλέπε: https://el.sainte-anastasie.org/articles/psicologia/descubre-la-tcnica-de-la-intencin-paradjica.html

https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/prosopikotita/gnostiki-psyxologia/8275-i-xrisi-tis-antistrofis-psyxologias.html

Φωτογραφία εξωφύλλου: ©Susan Worsham, Icing Fingers, 2014

Πρόσφατα Άρθρα

Εκθέσεις Φωτογραφίας (12 Ιουν 2024)

Το Photometria Photography Center παρουσιάζει τη φωτογραφική σειρά “A long Saturday” του Γιάννη Ζινδριλή.   Το σχήμα “A Long Saturday” που διατυπώνει ο George Steiner δανείζεται...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (12 Ιουν 2024)

Το Τμήμα Πολιτισμού και το Εργαστήρι Αναλογικής Φωτογραφίας του Δήμου Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνας διοργανώνουν Έκθεση Ασπρόμαυρης Αναλογικής Φωτογραφίας με θέμα «Ασπρόμαυρες...

News (11 Ιουν 2024)

Με μεγάλη και χαρά και ενθουσιασμό το Κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης ανακοινώνει ότι το φωτογραφικό λεύκωμα "ΡΟΔΟΠΗ - Μια Οροσειρά Δεκαπέντε Φωτογράφοι" προκρίθηκε στα 10 καλύτερα...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (10 Ιουν 2024)

Η Φωτογραφική Λέσχη Σαλαμίνας και τα μέλη της, συνεπή στο ετήσιο ραντεβού τους, σας προσκαλούν στην έκθεση "Μετάβαση|| Transition". "Από την Μεταμόρφωση στην Μετάβαση" Ένα χρόνο μετά την περσινή...

News (07 Ιουν 2024)

Έβρος: η Ζωή στις όχθες - παρουσίαση της φωτογραφικής συλλογής του Αντώνη Πασβάντη Οι εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ με χαρά σας προσκαλούν στην παρουσίαση της φωτογραφικής συλλογής του Αντώνη Πασβάντη "Έβρος:...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (07 Ιουν 2024)

Το Κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης σας προσκαλεί στην έκθεση φωτογραφίας των μελών του με τίτλο "Μετά τη Φωτιά". 17 μέρες που ο Έβρος είναι γεμάτος από φλόγες. Τρίτη 5 Σεπτεμβρίου 2023, η...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (07 Ιουν 2024)

Το «σχεδία home», το σπίτι του περιοδικού δρόμου «σχεδία» στην καρδιά της Αθήνας υποδέχεται το καλοκαίρι με μια έκθεση φωτογραφίας εμπνευσμένη και αφιερωμένη στους ανθρώπους του. Τα πορτρέτα των...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Βραδιά εγκαινίων ήταν η χθεσινή για την έκθεση NOSTOS του Νικολάου, την οποία επιμελείται η Μαριλένα Κουτσούκου και φιλοξενείται στην Ethan Cohen gallery, στη Νέα Υόρκη. Ο Νικόλαος με αφορμή τη...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Η Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία Ηρακλείου σας προσκαλεί στην ομαδική έκθεση φωτογραφίας με θέμα το “Θαλασσινό τοπίο”, με έργα που βρίσκονται εκτεθειμένα στο Λάκκο, στο Ηράκλειο Κρήτης. Δίπλα...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Η σχολή φωτογραφίας Photoglobe ανακοινώνει με χαρά την επικείμενη έκθεση φωτογραφίας των μαθητών της με τίτλο "Καθρέφτης" η οποία θα φιλοξενηθεί στον Πολυχώρο Τέχνης Remezzo στην Καλαμαριά...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Ένα ταξίδι μέσα από τους διαφορετικούς σταθμούς της ιστορίας της Αθήνας, που συνδέει την αρχαία Ελλάδα με τη σημερινή ζωντανή μητρόπολη. Μία συναρπαστική εξερεύνηση της Αθήνας που φέρνει στο...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Έκθεση φωτογραφίας του Μάρκου Αγιαννιωτάκη με τίτλο "Human Stories" θα πραγματοποιηθεί στο ισόγειο της Στέγης ΒΙΤΣΕΝΤΖΟΣ ΚΟΡΝΑΡΟΣ (Β. Κορνάρου 97 Σητεία, 72300), από τις 7 έως τις 14 Ιουνίου 2024 με...