Ντανταϊσμός: Επανάσταση καλλλιτεχνών, αναρχία ή αποστροφή για τις πολιτικοκοινωνικές δομές της μεταπολεμικής περιόδου;

Είμαστε πιο κοντά από ποτέ στην αναβίωση του Ντανταϊσμού ή οδεύουμε προς τη χάραξη ενός νέου καλλιτεχνικού κινήματος;

Θα είμασταν ευτυχείς αν προκύψει ένα νέο ρεύμα, αν στην εποχή που διανύουμε ζήσουμε την αλλαγή που θα φέρουν πρωτοπόροι καλλιτέχνες με όραμα και στόχο. Ωστόσο, τα πράγματα βρίσκονται σε μια περίεργη καμπή, πολλές φωτογραφικές κοινότητες, ομάδες, εκθέσεις, μαθήματα, σεμινάρια και σχολές. Πολλές διαφορετικές τάσεις, δράσεις και αντιδράσεις στον χώρο της φωτογραφίας. Στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια η φωτογραφία, είτε από μόδα είτε σαν μια διέξοδος του κόσμου από την καταπιεστική καθημερινόητα, έχει μια, συγκλονιστικά, υψηλή απήχηση. Είναι η καταλληλότερη στιγμή να ρίξουμε το βλέμμα μας πίσω στην ιστορία και να σταθούμε στη γέννηση των καλλιτεχνικών ρευμάτων που επηρέασαν όλες τις μορφές τέχνης κατ’ επέκτασην και της φωτογραφίας.

Μεταφερόμαστε χρονικά στην καρδία του Α 'Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918), η Νταντά (Dada) εμφανίστηκε εν μέσω της βιαιότητας του πολέμου - μιας σύγκρουσης η οποία στέρησε τη ζωή οκτώ εκατομμυρίων στρατιωτών και περίπου ίσου αριθμού αμάχων. Αυτή η άνευ προηγουμένου απώλεια ανθρώπινης ζωής ήταν αποτέλεσμα του πολέμου των τάφρων και των τεχνολογικών εξελίξεων στα συστήματα όπλων, επικοινωνιών και μεταφορών.

Για τους απογοητευμένους καλλιτέχνες του κινήματος Dada, ο πόλεμος απλώς επιβεβαίωσε την υποβάθμιση των κοινωνικών δομών που οδήγησαν σε τέτοια βία: διεφθαρμένη και εθνικιστική πολιτική, καταπιεστικές κοινωνικές αξίες και αδιαμφισβήτητη συμμόρφωση του πολιτισμού και της σκέψης. Από το 1916 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1920, καλλιτέχνες στη Ζυρίχη, τη Νέα Υόρκη, την Κολωνία, το Αννόβερο και το Παρίσι κήρυξαν μια επίθεση ενάντια όχι μόνο σε συμβατικούς ορισμούς της τέχνης, αλλά και στην ίδια την ορθολογική σκέψη. «Οι απαρχές της Dada», θυμάται ο ποιητής Tristan Tzara, «δεν ήταν οι απαρχές της τέχνης, αλλά η αηδία.»

tzara jeune Ifocus

“Μία λέξη γεννήθηκε, κανείς δεν ξέρει πώς" Τριστάν Τζαρά  (φωτό πάνω)

C’est mon dada? (Αυτό είναι το χόμπι μου;) ή Da Da (ναι-ναι, ρουμάνικη κατάφαση)

Σύμφωνα με τον Άλφρεντ Μπαρ, πρώην διευθυντή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, η Νταντά ξεκίνησε το 1916 στη Νέα Υόρκη και στη Ζυρίχη.

Το μοναδικό γεγονός γύρω από τον όρο Dada είναι πως πρωτοεμφανίστηκε τυπωμένος στο Καμπαρέ Βολταίρ στις 15 Ιουνίου του 1916.

Ο Χανς Ρίχτερ αναφέρει ότι και ο ίδιος δεν γνώριζε την προέλευση της λέξης ή τον εμπνευστή της. Σύμφωνα με μια δεύτερη εκδοχή, ο όρος ανακαλύφθηκε ανοίγοντας ένα λεξικό στην τύχη. Ο Ρίχαρντ Χύλζενμπεκ αναφέρει σε ένα γράμμα πως ο ίδιος μαζί με τον Χούγκο Μπαλ την ανακάλυψαν αναζητώντας στις σελίδες ενός Γερμανο-Γαλλικού λεξικού, ένα καλλιτεχνικό ψευδώνυμο για την τραγουδίστρια του Καμπαρέ Βολταίρ Μαντάμ Λε Ρουά. Στα γαλλικά dada σημαίνει ένα ξύλινο παιδικό αλογάκι.

Δυο χρόνια αργότερα από την εμφάνιση του Ντάντα στο Καμπαρέ Βολταίρ , ο Τριστάν Τζάρα στις 3 Φεβρουαρίου του 1918, εξέδωσε το δεύτερο μανιφέστο της Ντάντα, επαναπροσδιορίζοντας τις αρχές του νέου κινήματος που έμελλε να επηρεάσει αργότερα τα κινήματα της avant-garde, τον σουρεαλισμό,τον νεορεαλισμό, την pop art, τη μουσική Punk Rock και το κίνημα Fluxus.

“ Η καταστροφή είναι δημιουργία” M. Bakunin (1814-1876)

H Dada αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αρκετούς φωτογράφους, οι οποίοι εφευρίσκουν τρόπους και πρωτότυπες μεθόδους λήψης και εκτύπωσης, όπως το σολάρισμα, τα πολλαπλά τυπώματα, τα φωτογράμματα, το κολάζ, το φωτομοντάζ και τη γραμμική αφαίρεση για να δηλώσουν την αντίθεσή τους και ίσως μια κάποια μορφή επανάστασης απέναντι σε ένα κόσμο εχθρικό αδιαφορώντας για την ωραιοποίηση και την καλλιτεχνία των έργων. Ο φωτογράφος Alfred Stieglitz έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο ξεκίνημα του Ντανταισμού στη Νέα Υόρκη. Ο Αμερικανός Man Ray (1860-1976) και ο Ούγγρος Laszlo Moholy-Nagy (1895-1946) είναι εξίσου σημαντικοί εκπρόσωποι αυτού του κινήματος.

ManRay Testament Dada iFocus

Γιατί; Ποιον ενδιαφέρει; Ποιον δεν ενδιαφέρει; Η Ντάντα είναι νεκρή. Ή είναι ακόμα ζωντανή. Δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη ζωντανό ή δεν μπορούμε να αναβιώσουμε κάτι που είναι ήδη νεκρό.

Man Ray France-July 8, 1958

Αναδημοσίευση από το περιοδικό Φωτογράφος Τεύχος 250 Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2017

Πρόσφατα Άρθρα

Εκθέσεις Φωτογραφίας (09 Απρ 2024)

Την Τρίτη 23 Απριλίου η γκαλερί “7” παρουσιάζει την έκθεση φωτογραφίας του ΑΚΗ ΔΕΤΣΗ με τίτλο “Αποτύπωμα” . “Η φωτογραφία ως σημαίνουσα επιφάνεια είναι μια αντίληψη στη θεωρία...

News (02 Απρ 2024)

Στο πλαίσιο των Photometria Awards 2024 με κριτή τον φωτογράφο του πρακτορείου Magnum Martin Parr, το Photometria International Photography Festival πραγματοποιεί ανοιχτό κάλεσμα προς φωτογράφους...

Cinema (02 Απρ 2024)

H κινηματογραφική λέσχη HAU Movie Club της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης αποτίει φόρο τιμής στην Bette Davis με την ειδική προβολή της ταινίας του Paul Henreid, «Το Έγκλημα της 9ης Λεωφόρου»...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (02 Απρ 2024)

Στα πλαίσια της διοργάνωσης της IMAGE+TECH expo & PHOTOVISION 2024 | 5-7 Απριλίου, φιλοξενείται η καλλιτεχνική έκθεση CONTEMPORARY JAPANESE PHOTOGRAPHERS που έχει ενταχθεί στο πρόγραμμα της...

News (28 Μαρ 2024)

Το Ελληνικό Κέντρο Φωτογραφίας απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα σε νέους φωτογράφους και καλλιτέχνες που χρησιμοποιούν το φωτογραφικό μέσο να υποβάλουν αίτηση για συμμετοχή στο πρόγραμμα Νέοι Έλληνες...

News (27 Μαρ 2024)

Ο Φωτογραφικός Όμιλος Καβάλας και η @L.LOVES ART BOOKS παρουσιάζουν το Σάββατο 30 Μαρτίου και ώρα 19:30 στο Χαλήλ Μπέη Τζαμί στην Καβάλα την φωτογραφική εργασία του Αλέξανδρου Ζαφειρίδη με τίτλο So...

News (20 Μαρ 2024)

Ο IANOS, για έβδομη συνεχή χρονιά, διοργανώνει Διαγωνισμό Διηγήματος και Φωτογραφίας με θέμα, αυτή τη φορά, το «Παρά θίν’ αλός». Η ομηρική έκφραση παρά θίν’ αλός(Ιλιάδα, Α’, 326), σημαίνει στην...

News (20 Μαρ 2024)

Η Nikon, σε συνεργασία με τα The Comedy Wildlife Awards, είναι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσει ότι ο παγκοσμίου φήμης διαγωνισμός είναι πλέον ανοικτός για τις συμμετοχές του 2024. Τα The...

News (20 Μαρ 2024)

Την Πέμπτη 21 Μαρτίου 2024, στις 19:00 θα πραγματοποιηθεί παρουσίαση του έργου τριών φωτογράφων του Φωτογραφικού Κύκλου στα πλαίσια των καθιερωμένων "Συναντήσεων της Πέμπτης" του σωματείου.Η...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (20 Μαρ 2024)

Ομαδική έκθεση φωτογραφίας με θέμα "Ο Τόπος Μου" η οποία συνδιοργανώνεται από τρεις φωτογραφικές ομάδες: την "F22" της Πτολεμαΐδας (σε επιμέλεια του Σάκη Δαζάνη), την "Αντίθεση" της Βέροιας και την...

News (19 Μαρ 2024)

Στο πλαίσιο των εβδομαδιαίων συναντήσεων, η Φωτογραφική Ομάδα fplus, σε συνεργασία με την Αντιδημαρχία Πολιτισμού Δήμου Λαρισαίων, φιλοξενεί την Τρίτη 19 Μαρτίου 2024, και ώρα 19:30, στο Μύλο του...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (15 Μαρ 2024)

Η Γκαλερί INTERZONE στην πόλη της Ρώμης φιλοξενεί την από κοινού έκθεση των Δάφνη Κοτσιάνη και Ηλία Γεωργιάδη με τίτλο "Density". Οι δύο Έλληνες εικαστικοί φωτογράφοι ως δίδυμο παρουσιάζουν τα έργα...