Το λέυκωμα του Jonas Bendiksen «Satellites» (2006) αποτελεί το αποκορύφωμα αρκετών χρόνων ταξιδιού στα νότια σύνορα της πρώην ΕΣΣΔ προκειμένου να εξερευνήσει τις παραγνωρισμένες επαρχίες, τις δημοκρατίες που διέφυγαν και τις κοινότητες που μετακινήθηκαν, όλα αυτά ως συνέπεια της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης. Το όλο πρότζεκτ οδήγησε τον Bendiksen από την Ανατολική Ευρώπη μέχρι την κεντρική Ασία, περιλαμβανομένες τις ζώνες ρίψης διαστημικών οχημάτων, κάπου ανάμεσα στη Ρωσία και το Καζακστάν. Είναι αυτό ακριβώς που οδήγησε τον Bendiksen στην περιφέρεια Altai στη Ρωσία 2000, όπου και έβγαλε τη φωτογραφία δύο χωριατών να συλλέγουν παλιοσίδερα από το κουφάρι ενός κατεστραμμένου διαστημικού οχήματος, φωτογραφία που θα γινόταν το εξώφυλλο αυτού του βιβλίου.

Ο ίδιος ο φωτογράφος περιγράφει μια σειρά απίθανων συμβάντων που τον οδήγησαν στη λήψη αυτής της σουρεαλιστικής φωτογραφίας.

Τι συμβαίνει σε αυτή την φωτογραφία;

“Είναι δύο νεαρά άτομα, ντόπιοι αγρότες νομίζω, που αφαιρούν χάλκινα καλώδια από το κέλυφος ενός κατεστραμμένου διαστημικού οχήματος Soyuz – συγκεκριμένα από το δεύτερο σύστημα ώθησης. Έψαχνα μια ιστορία για τους ανθρώπους που ζουν στις περιοχές κάτω από τη διαδρομή πτήσης των διαστημικών πυραύλων που εκτοξεύονται από το Baikonur, το μεγαλύτερο αεροδιαστημικό κέντρο εκτόξευσης της Ρωσίας. Όπως γνωρίζουμε, ό,τι ανεβαίνει ψηλά κάποια στιγμή πέφτει κάτω, και κάθε φορά που γίνεται μια εκτόξευση πυραύλου από το Baikonur, τα συστήματα ώθησης πέφτουν στο έδαφος όταν τελειώσουν τα καύσιμά τους. Εκείνη την περίοδο τουλάχιστον έπεφταν σε κατοικημένες περιοχές. Ενώ κάποιοι ντόπιοι διαμαρτύρονταν για προβλήματα υγείας και μυστηριώδεις ασθένειες που φέρεται να προέρχονται από τις ρίψεις αυτές, κάποιοι άλλοι έβγαζαν αρκετά χρήματα πουλώντας το πολύτιμο υψηλής ποιότητας μέταλλο.

Έτσι βρέθηκα να φωτογραφίζω αυτούς τους άντρες που είχαν αρχίσει να ξηλώνουν το διαστημικό όχημα. Είχε μόλις ξεκινήσει να βρέχει δυνατά, και στο βάθος περνούσαν σύννεφα καταιγίδας, κάνοντας το φόντο αρκετά σκοτεινό. Ο ουρανός γέμισε από χιλιάδες λευκές πεταλούδες. Οι αγρότες, ο διαστημικός πύραυλος, οι πεταλούδες, το φως του ήλιου στο συννεφιασμένο ουρανό: όλα αυτά μαζί σε ένα κάδρο είναι ίσως το πιο σουρεαλιστικό και πιο μαγικό στιγμιότυπο που πέρασε μπροστά από τα μάτια μου.”

Πού και πώς έγινε αυτή η φωτογραφία;

“Η λήψη έγινε στην περιφέρεια Altai στη Ρωσία, βόρεια από τα σύνορα με το Καζακστάν, κι έγινε το 2000. Η φωτογραφία τραβήχτηκε με έναν μεσαίου μήκους τηλεφακό, ο οποίος «συμπιέζει» τις πεταλούδες ώστε να δείχνουν σαν λευκές ανεστίαστες κηλίδες. Αλλά σε κάποιες στο βάθος μπορείς να διακρίνεις τα φτερά τους  να πετάνε.”

Τι συμβαίνει έξω από το κάδρο;

“Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος για την εικόνα αυτή, θα ήμουν παράλογος αν παραπονιόμουν για οτιδήποτε. Αλλά αφού ρωτάτε, ακρίβώς έξω από το κάδρο υπήρχε ένας τρίτος άνθρωπος πάνω σε ένα άλογο. Η φωτογραφία θα μπορούσε να λειτουργήσει θαυμάσια με τον καβαλάρη κάπου στη μέση! Ή θα ήταν μια ικανοποιητική εικόνα ή θα «καιγόταν». Πάραυτα, θα είχε ενδιαφέρον να το βλέπαμε.”

Εάν δεν είχες τραβήξει αυτή τη φωτογραφία, τι άλλο θα έκανες τη συγκεκριμένη στιγμή;

“Θυμάμαι ότι ακριβώς μετά γινόταν ένα μεγάλο γλέντι εκεί έξω. Όλοι οι συλλέκτες μετάλλων και οι ντόπιοι κατέβηκαν δίπλα στο ποτάμι, μια ανάσα από το σημείο που ήταν ο πύραυλος. Πολύ φαγητό, σαλάτες, ορεκτικά και αρκετό ποτό. Επομένως, εάν δεν φωτογράφιζα, πιστεύω ότι θα είχα ξαπλώσει στο χορτάρι δίπλα στο ποτάμι, μασουλώντας μια τεράστια ζουμερή φέτα καρπουζιού.”

Αποκάλυψέ μας ένα μυστικό για αυτή την φωτογραφία.

“Χμ… λοιπόν, παραδέχομαι ότι εκείνη τη στιγμή δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι είναι μια δυνατή φωτογραφία. Πιθανόν, σκόνταψα πάνω του και ήταν ίσως περισσότερο θέμα τύχης, παρά αποθέματα ταλέντου και τεχνογνωσίας. Στο contact sheet φαίνεται ότι έκανα τρεις λήψεις από αυτή τη γωνία, παρότι η κατάσταση κράτησε λίγο περισσότερο. Νομίζω ότι τράβηξα σχεδόν μισό φιλμ για τη συγκεκριμένη σκηνή. Βλέποντάς το τώρα, θα αναγνώριζα τι ήταν αυτό που με έκανε να πατήσω το κλείστρο τόσες φορές. Αλλά, από την άλλη πλευρά, εκείνη την εποχή του φιλμ, ίσως ήμασταν καλύτεροι φωτογράφοι όσοι ήμασταν καλοί στο να εμπιστευτούμε το ένστικτό μας την κατάλληλη στιγμή.”

Πηγή: www.magnumphotos.com