Ανάμεσα στην ομίχλη της λίμνης Κερκίνης και το λιγοστό φως του δειλινού στο Μεσολόγγι, ο κινηματογραφιστής Ανδρέας Ζαχαράτος έστησε τον φακό του χωρίς σενάριο, χωρίς πρόβες, χωρίς δεύτερες λήψεις. Η σειρά ντοκιμαντέρ «Υδάτινη Ζώνη», που προβλήθηκε από την ΕΡΤ στις αρχές της δεκαετίας του 2000, είναι καρπός μιας τετράμηνης καταγραφής σε πέντε εμβληματικά υδάτινα οικοσυστήματα της Ελλάδας. Πέρα από τις εντυπωσιακές εικόνες, η σειρά αποκάλυψε τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στον άνθρωπο και το υγρό στοιχείο που τον περιβάλλει.
Συναντήσαμε τον δημιουργό της σειράς με αφορμή την επαναπροσέγγιση του έργου του μέσα από το αρχείο και τις φωτογραφίες που συνέλεξε παράλληλα με τα γυρίσματα. Μας μίλησε για τη διαδικασία, τις προκλήσεις και την ανάγκη να αφήνει τη ζωή να ξετυλίγεται μπροστά του, αδιαμεσολάβητη.
Στη φύση δεν χρειάζεται βιασύνη. Ο χρόνος κυλάει αλλιώς.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα της "Υδάτινης Ζώνης";
Η ιδέα προέκυψε μέσα από την ίδια μου τη διαδρομή ως κινηματογραφιστής. Βρισκόμουν ήδη σε διάφορα σημεία της Ελλάδας για γυρίσματα, και η επαφή με τις λίμνες μου δημιούργησε την ανάγκη να αφηγηθώ ιστορίες με κεντρικό άξονα το νερό. Για τέσσερις μήνες κινηματογράφησα δέκα επεισόδια διάρκειας 45 λεπτών, το καθένα αφιερωμένο σε μια διαφορετική λίμνη: Μεσολόγγι, Τριχωνίδα, Βόλβη, Αιτωλικό, Κερκίνη. Η θεματολογία αφορούσε τόσο το φυσικό τοπίο όσο και την ανθρώπινη παρουσία μέσα σ’ αυτό.
Με ποιο τρόπο-μεθοδολογία εργασθήκατε;
Δεν εργάστηκα βάσει ενός αυστηρού σεναρίου. Το σενάριο ήταν η ίδια η ζωή που ξεδιπλωνόταν μπροστά μου κάθε μέρα. Αυτό το «άτυπο σενάριο», βασισμένο στο απρόβλεπτο, ενέχει πολλές δυσκολίες, αλλά σου προσφέρει μια αίσθηση ελευθερίας και αλήθειας. Η εμπειρία είναι βιωματική, σχεδόν υπαρξιακή.
Τι καθορίζει την οπτική σας;
Το βλέμμα μου επηρεάζεται σαφώς από τον οπτικό πλούτο του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά κυρίως από τη σχέση που αναπτύσσεται με το ανθρώπινο και ζωικό στοιχείο. Είναι αυτή η συνύπαρξη που "γεννά" τη φιλμική δράση. Οι άνθρωποι, τα ήθη και τα έθιμα, τα επαγγέλματα, η καθημερινότητα - όλα αυτά χτίζουν ένα αφηγηματικό πλαίσιο.
Όταν όλα: το φως, η δράση, οι φόρμες, έρθουν σε ισορροπία, τότε πατάς το κουμπί. Τότε μόνο.
Εκτός από τη κάμερα, χρησιμοποιήσατε και φωτογραφικές μηχανές. Ποια η σημασία της φωτογραφίας στη δουλειά σας;
Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, στους ώμους μου κρέμονταν πάντα μια Leica M6 και μια Rolleiflex TLR, με σταθερούς φακούς 35 και 75mm. Η φωτογραφία για μένα είναι εξίσου σημαντική με το φιλμ. Το φιλμ ήταν έγχρωμο, αλλά η φωτογραφική ματιά κατέγραφε την εμπειρία σε ασπρόμαυρη εμουλσιόν — κάτι σχεδόν τελετουργικό. Δούλευα έτσι ώστε η φωτογραφία να καταγράφει το αίσθημα, το κλίμα, το φευγαλέο.
Η φωτογραφία να καταγράφει το αίσθημα, το κλίμα, το φευγαλέο.
Υπάρχει κάτι ιδιαίτερο στην κινηματογράφηση της φύσης;
Στη φύση δεν υπάρχει βιασύνη. Ο χρόνος κυλά αργά, και αυτό σου επιτρέπει να δεις. Ο καθαρός αέρας, οι μυρωδιές, οι αναπάντεχες εικόνες, όλα αυτά ξυπνούν τις αισθήσεις. Είναι μια διαδικασία αφύπνισης. Παρατηρείς, περιμένεις, και όταν όλα: το φως, η δράση, οι φόρμες, έρθουν σε ισορροπία, τότε πατάς το κουμπί. Τότε μόνο.
Πώς διαμορφώνεται η σχέση φωτογράφου-θέματος σε τέτοιες συνθήκες;
Αρχίζει πάντα με την εξερεύνηση. Ξεκινάς ως παρατηρητής και σταδιακά γίνεται αποδοχή — και τελικά σύγκλιση. Αυτή η διαδικασία είναι που σου επιτρέπει να φωτογραφίσεις ή να κινηματογραφήσεις με ειλικρίνεια. Όχι να "τραβήξεις" απλώς ένα πλάνο, αλλά να το "κατακτήσεις", μέσα από σεβασμό και σιωπή.
Η "Υδάτινη Ζώνη" παραμένει ένα από τα ελάχιστα έργα που συνδυάζουν τη ντοκιμαντερίστικη ευαισθησία με τη βαθιά καλλιτεχνική ματιά. Και ο Ανδρέας Ζαχαράτος, με το βλέμμα του σταθερά στραμμένο στην ποίηση της καθημερινότητας, μας υπενθυμίζει ότι το αληθινό ντοκιμαντέρ δεν δημιουργείται – απλώς συμβαίνει.
Ο Ανδρέας Ζαχαράτος (φωτό πάνω) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1961 . Διευθυντής Φωτογραφίας από 1985 έως σήμερα σε κινηματογράφο και τηλεόραση . Ασχολείται με την φωτογραφία από το 1978 και έχει πραγματοποιήσει 39 ατομικές εκθέσεις φωτογραφίας σε Ελλάδα και Ευρώπη με τις φωτογραφικές ενότητες-‘’Καλαβρία Μάνη , Εγγύς Κόσμος ‘’/‘’Σάκης Παπαδημητρίου Ημερολόγιο Πιάνου΄΄ / …μια μέρα ένα πέταγμα Αετού /THE GREEK ICON/ JAZZ MOMENTS / Μάνη από Πέτρα & Χρόνο / Η Γλυκιά Φωνή της Φύσης –/Η Άλλη Ελλάδα / Αυτή η Χώρα αυτή η Ομορφιά .
Από το 1985 έως το 2006 διατέλεσε μέλος της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρείας.
Ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής λέσχης LEICA .
Μέλος του Επιμελητήριου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας Ε.Ε.Τ.Ε
ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ
ROMA /ΡΩΜΗ εκδόσεις ΤΟΠΟΣ 2024
Καλαβρία Μάνη, Εγγύς Κόσμος εκδόσεις ΤΟΠΟΣ 2024
‘’ Sakis Papadimitriou Piano Diary’’ εκδόσεις ΤΟΠΟΣ 2023
….μια μέρα ένα πέταγμα Αετού εκδόσεις ΤΟΠΟΣ 2021
The GREEK ICON εκδόσεις ΤΟΠΟΣ 2018
JAZZ MOMENTS εκδόσεις ΤΟΠΟΣ 2015
ΜΑΝΗ από Πέτρα & Χρόνο εκδόσεις ΔΕΣΜΟΣ 2014
ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ
2007 Βραβείο Φωτογραφίας στο 1ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Χαλκίδας, για την ταινία "Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ", σε Σκηνοθεσία Ηλία Ιωσηφίδη.
2007 ΑΡΓΥΡΟ ΜΕΤΑΛΙΟ στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό Έγχρωμης φωτ/φίας της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρίας.
2006 ΧΡΥΣΟ ΜΕΤΑΛΙΟ στον Πανελλήνιο Διαγωνισμό Α/Μ φωτογραφίας της Ελληνικής Φωτογραφικής Εταιρίας.
2001 4η θέση &Τιμητική διάκριση στον Παγκόσμιο διαγωνισμό της FIAP, ”EARTH 2000”.
1997 Βραβείο στον Παγκόσμιο Φωτογραφικό Διαγωνισμό της UNESCO, με θέμα τον Παρθενώνα, ως μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
1996 Α’ Βραβείο στο Διεθνές Φωτογραφικό Σαλόνι ROLLEI club της Μεγάλης Βρετανίας.
1990 Α’ Πανευρωπαϊκό βραβείο φωτογραφίας των Υπουργείων Τουρισμού της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.
