Η Σαντορίνη, πέρα από τις γνωστές της εικόνες και τα τουριστικά στερεότυπα, αποκαλύπτεται μέσα από τον φακό του Βασίλη Μακρή με μια πιο λιτή, αυστηρή και μινιμαλιστική ματιά. Στο παρόν οδοιπορικό, η ένταση του τοπίου και η απλότητα της αρχιτεκτονικής συνυπάρχουν αρμονικά, αποτυπωμένες μέσα σε τετράγωνα ασπρόμαυρα κάδρα που ξεγυμνώνουν το νησί από τα φώτα και τα πλήθη. Μέσα από χρόνια συνεχούς εξερεύνησης και προσωπικής σχέσης με το νησί και τους ανθρώπους του, ο Μάκρης προσεγγίζει τη Σαντορίνη όχι ως τουριστικό προορισμό, αλλά ως ένα ζωντανό ψυχικό τοπίο, γεμάτο αίσθηση, χαρακτήρα και ανεξερεύνητες λεπτομέρειες. Μια σειρά φωτογραφιών που εξερευνούν την ένταση και την ηρεμία του τοπίου και της αρχιτεκτονικής μέσα από μια αυστηρή, μινιμαλιστική ματιά. 

---

---

Γιατί επέλεξες τη Σαντορίνη ως φωτογραφικό θέμα; Ήταν το τοπίο, η αρχιτεκτονική, το φως ή κάτι άλλο που σου κέντρισε το ενδιαφέρον;

 Η Σαντορίνη αποτελεί ένα εξαιρετικά δυνατό φωτογραφικό πεδίο - ιδιαίτερα τις εποχές που δεν την κατακλύζουν οι τουρίστες. Το τοπίο της γεννά έντονα συναισθήματα. Έχει την παράδοξη ικανότητα να ισορροπεί ανάμεσα στην ένταση και την ηρεμία. 

Η αρχιτεκτονική της, λιτή και γειωμένη, έχει τη δύναμη του απλού. Όπως και σε άλλα νησιά των Κυκλάδων, κυριαρχεί η αίσθηση του περιττού - ένα στοιχείο που γεννά αντιθέσεις, αλλά και μια διακριτική, σχεδόν σιωπηλή αρμονία.

Το τοπίο της, τις περισσότερες φορές δραματικό και ανεπιτήδευτο, συνδυάζει το ηφαιστειακό έδαφος με το απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου. Η θέα από την καλντέρα κόβει την ανάσα κάθε φορά, όσο γνώριμη κι αν σου είναι. Δεν τη συνηθίζεις ποτέ.

Και έπειτα είναι το φως - ίσως το πιο μαγικό στοιχείο του νησιού. Έχει χαρακτήρα και ιδιοσυγκρασία. Από το απαλό, σχεδόν ονειρικό φως του πρωινού, μέχρι το βαθύ, χρυσαφένιο του δειλινού, μεταμορφώνει τα πάντα. Δεν φωτίζει απλώς, αλλά αποκαλύπτει.

Ο συνδυασμός όλων αυτών των στοιχείων, κάνει τη Σαντορίνη κάτι παραπάνω από έναν όμορφο τόπο: την καθιστά έναν μοναδικό προορισμό για τον φωτογράφο - και για όποιον θέλει να κοιτάξει λίγο πιο βαθιά.

---

Η Σαντορίνη έχει φωτογραφηθεί αμέτρητες φορές. Πώς προσέγγισες το νησί με μια «φρέσκια» ματιά; Πώς κατάφερες να δώσεις προσωπικό και μινιμαλιστικό ύφος σε κάτι τόσο γνωστό;

 Εδώ και πολλά χρόνια πηγαίνω στη Σαντορίνη - σχεδόν πάντα για δουλειά, για φωτογραφίσεις. Είχα την τύχη, μέσα απ’ αυτές τις επισκέψεις, να γνωρίσω τους ανθρώπους που ζουν εκεί - τους ντόπιους που γεννήθηκαν και έμειναν στο νησί, επιλέγοντας να ριζώσουν σε έναν τόπο που άλλοι απλώς επισκέπτονται.

Αυτοί οι άνθρωποι μου αποκάλυψαν, ένα διαφορετικό πρόσωπο του νησιού. Μια Σαντορίνη εσωτερική, λιγότερο προφανή. Κάθε φορά και από λίγο. Σαν ένα είδος αντίδωρου για τη συνεργασία μας  ή, σαν μύηση στο "άλλο τοπίο" της Σαντορίνης. 

Από τη δική μου πλευρά, αρχικά ενστικτωδώς και στη συνέχεια πιο συνειδητά, επέλεξα να δουλέψω με τετράγωνο κάδρο. Ήθελα να γειώσω (περισσότερο) το τοπίο, να του αφαιρέσω την κίνηση και τη θεατρικότητα. Παράλληλα, η επιλογή του Α/Μ ήταν ένας τρόπος να αφαιρέσω το έντονο, σχεδόν ανταγωνιστικό, μπλε - και να εστιάσω στην ουσία να των μορφών, των σκιών, των γραμμών.

Αυτή η επιλογή της φόρμας, σε συνδυασμό με ένα μινιμαλιστικό περιεχόμενο, δημιούργησε μια ανατροπή - μία σιωπηλή ένταση. Έναν άλλο τρόπο να δω - και να δείξω - τη Σαντορίνη. Έναν τρόπο πιο προσωπικό.

---

 

---

Οι φωτογραφίες σου χαρακτηρίζονται από καθαρές γραμμές και φόρμες. Είναι αυτό αισθητική επιλογή ή προκύπτει αυθόρμητα από τον τρόπο που βλέπεις τον χώρο;

 Είναι ξεκάθαρα αισθητική επιλογή - συνειδητή και σταθερή. Οι καθαρές γραμμές και οι αυστηρές φόρμες είναι βασικά στοιχεία της ματιάς μου, ακόμα και σε φωτογραφίες που δεν σχετίζονται άμεσα με την αρχιτεκτονική.

Με τον καιρό, αυτός ο τρόπος βλέμματος έγινε σχεδόν μηχανικός. Όπου κι αν βρίσκομαι - σε έναν χώρο, μέσα στο τοπίο, μπροστά σε ένα πρόσωπο, ή μια σκηνή της καθημερινότητας - ο νους μου πηγαίνει αμέσως στη δομή, στη σύνθεση, στην τάξη μέσα στο χάος.

Ίσως να είναι μια μορφή εμμονής. Μια ανάγκη να αποδώσω καθαρότητα και ακρίβεια στον κόσμο, μέσα από το κάδρο.

---

 

---

Πώς ο μινιμαλισμός συνδέεται με το κυκλαδίτικο τοπίο; Πιστεύεις ότι η αρχιτεκτονική της Σαντορίνης ενσωματώνει ήδη στοιχεία αυτού του ύφους;

 Ο μινιμαλισμός δεν είναι κάτι που προστίθεται στο κυκλαδίτικο τοπίο - είναι σχεδόν έμφυτος σε αυτό. Η λιτότητα της μορφής, η καθαρότητα των γραμμών, η απουσία του περιττού: όλα είναι ήδη εκεί. Το φυσικό φως, η γυμνή γη, η απλότητα των όγκων - συνθέτουν μια αισθητική που συνδέεται απόλυτα με τη μινιμαλιστική αντίληψη.

Η αρχιτεκτονική της Σαντορίνης, και γενικότερα των Κυκλάδων, είναι μινιμαλιστική χωρίς να το διακηρύσσει. Δεν στηρίζεται σε επιτήδευση, ή διακόσμηση, αλλά στην ανάγκη, στη λειτουργία, στο υλικό και στο φως. Τα λευκά γεωμετρικά σχήματα, οι καμπύλες των θόλων, οι στενοί δρόμοι, όλα προκύπτουν από τη σοφία της απλότητας.

Ο δικός μου μινιμαλισμός, μέσα από τη φωτογραφία, δεν προσπαθεί να «επιβληθεί» στο τοπίο - απλώς συντονίζεται με αυτό. Είναι ένας διάλογος, όχι μια παρέμβαση.

---

 

---

 Ποια είναι η σημασία του φωτός στη φωτογράφιση της Σαντορίνης; Δουλεύεις με συγκεκριμένες ώρες της ημέρας για να πετύχεις το αποτέλεσμα που επιθυμείς;

 Σπάνια περιμένω το “σωστό” φως για να κάνω μια λήψη. Εκτός, φυσικά, αν πρόκειται για επαγγελματική δουλειά, όπου ακολουθώ το εκάστοτε πρωτόκολλο, όπως είναι αναμενόμενο.

Όταν όμως φωτογραφίζω για μένα, όλα αυτά καταργούνται. Δεν υπάρχει πρόγραμμα, δεν υπάρχει πλάνο. Αφήνομαι εντελώς. Ελευθερώνομαι από κάθε είδους τεχνική, ή αισθητική “υποχρέωση” και χάνομαι - συχνά στην κυριολεξία - σε χωμάτινους δρόμους, σε μονοπάτια χωρίς κατεύθυνση, βλέποντας τα πάντα καθαρά, χωρίς φίλτρα, χωρίς προσδοκίες, χωρίς τίποτα.

Και ας είναι μεσημέρι, κι ας καίει το φως τα πάντα. Δεν με νοιάζει καθόλου.

Η ψυχή μου το χαίρεται. Φωτίζεται, αναπνέει.

Είναι ο τρόπος μου να ξεσκάω - να αποτοξινώνομαι από την “κακοποίηση” που έχει υποστεί η ματιά μου μέσα από τη συνεχή επαγγελματική χρήση της εικόνας. Από την ανοσία που αναγκαστικά αποκτάς όταν η φωτογραφία γίνεται εργαλείο δουλειάς και όχι πράξη ελευθερίας.

Σε αυτές τις στιγμές, θυμάμαι γιατί ξεκίνησα να φωτογραφίζω.

---

---

 Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση στη φωτογράφιση του νησιού με μινιμαλιστική προσέγγιση; Ήταν η απομόνωση του θέματος, η σύνθεση, ή κάτι τεχνικό;

 Όλες αυτές οι προκλήσεις είναι παρούσες - και όχι μόνο παρούσες, αλλά διογκωμένες με τον καιρό. Όσο πιο λιτά θέλεις να μιλήσεις, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να πεις κάτι ουσιαστικό. Η απομόνωση του θέματος, η σύνθεση, το να κρατήσεις μόνο το απολύτως αναγκαίο, χωρίς να αφαιρέσεις την ψυχή της εικόνας - είναι διαρκής αγώνας.

Αυτός είναι και ο λόγος που "Το τοπίο της Σαντορίνης" παραμένει μια εργασία σε εξέλιξη. Δεν έχει «κλείσει» ακόμα - και δεν βιάζομαι να το ολοκληρώσω. Νομίζω ότι κάπου βαθιά ξέρω πότε θα τελειώσει: όταν καταφέρω να απομονώσω πλήρως το θέμα, να το στριμώξω σε μια γωνία, χωρίς κανένα περιβάλλον γύρω του. Όταν απομείνει μόνο η σιωπή του.

Τεχνικά, δεν νιώθω την ανάγκη να αλλάξω κάτι. Η φόρμα είναι σταθερή, σχεδόν εμμονική. Χρόνια τώρα λειτουργεί - και εξακολουθεί να με υπηρετεί με ακρίβεια. Ό,τι απομένει να λυθεί, είναι καθαρά ζήτημα βλέμματος.

---

Υπάρχει αφήγηση πίσω από τις εικόνες της Σαντορίνης ή στόχος σου είναι καθαρά αισθητικός; Θέλεις ο θεατής να “διαβάσει” κάτι ή απλώς να παρατηρήσει;

Ναι, υπάρχει αφήγηση. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως απουσιάζει η άμεση, καθαρά αισθητική, εμπειρία. Το πρώτο επίπεδο ανάγνωσης είναι συνειδητά οπτικό. Είναι η φόρμα, η σύνθεση, το φως. Είναι η αφαίρεση. Και αυτό από μόνο του έχει αξία.

Πέρα από αυτό, όμως, υπάρχει και κάτι πιο εσωτερικό. Είναι η επιθυμία μου να υποψιάσω τον ανυποψίαστο θεατή - και να επιβεβαιώσω τον υποψιασμένο. Εκείνον που ήδη κοιτάζει "πίσω" από την εικόνα. Αν καταφέρω να λειτουργήσουν και τα δύο αυτά επίπεδα ταυτόχρονα, τότε νιώθω ότι κάτι έχω πετύχει. Είναι το στοίχημα.

Σχετικά με την ανάγνωση, όπως έχει πει και ο Μαρσέλ Μαρτέν, κάθε εικόνα έχει τόσες ερμηνείες, όσοι και οι θεατές της. Ο καθένας φέρνει μαζί του τη δική του οπτική: την κουλτούρα του, τη μόρφωσή του, την πολιτική του στάση, την ψυχολογική του κατάσταση εκείνης της στιγμής. Όλα αυτά δημιουργούν διαφορετικές αναγνώσεις. 

Εγώ μπορώ να προτείνω μία εικόνα, σε ένα κάδρο. Το τι θα δει μέσα σ’ αυτό ο καθένας, είναι δική του υπόθεση. Και αυτό, για μένα, είναι το απόλυτο πεδίο επικοινωνίας.

---

 

---

Η Σαντορίνη είναι ταυτόχρονα τουριστικός προορισμός και σύμβολο της ελληνικότητας. Πώς ισορροπείς ανάμεσα στην εμπορική εικόνα του νησιού και τη δική σου καλλιτεχνική ματιά;

Μόνο αν κατανοήσουμε τη δύναμη (αλλά και τη δυσκολία) του απλού και έχοντας ανεπτυγμένη την αίσθηση του περιττού, είναι δυνατόν να ανατρέψουμε το σχόλιο της Σούζαν Σόνταγκ - στο δοκίμιο της "Περί Φωτογραφίας".

"Όσοι έχουν κορεστεί από εικόνες, πιθανόν να βρίσκουν τα ηλιοβασιλέματα σαχλά. Μοιάζουν πλέον πολύ , δυστυχώς, με φωτογραφίες." 

Η Σαντορίνη, εδώ και καιρό, δεν είναι απλώς ένα νησί. Είναι ένα παγκόσμιο brand, ένα σύμβολο, ένα σκηνικό. Αυτό που έχει ενδιαφέρον - και ταυτόχρονα αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση - είναι πώς μπορείς να δεις πίσω από αυτό το σκηνικό. Πίσω από την εικόνα που επαναλαμβάνεται, αναπαράγεται και εξαντλείται, με αποτέλεσμα να γίνει κάτι πολύ βαρετό, ή, αδιάφορο. 

Η δική μου ματιά λειτουργεί ανατρεπτικά ως προς αυτό. Δεν με αφορά η "ιδανική" Σαντορίνη, ούτε η Σαντορίνη των καρτ-ποστάλ. 

Δεν απορρίπτω την τουριστική διάσταση - είναι εκεί, και είναι πραγματική. Αλλά την αφήνω να υπάρχει στο περιθώριο. Δεν με καθορίζει. Αντίθετα, προσπαθώ να διασώσω τη σιωπή του τόπου. Να αναδείξω την ένταση που κρύβεται στην απλότητα. Την αρχιτεκτονική που δεν ποζάρει. Το φως που δεν “φτιάχνει ατμόσφαιρα”, αλλά αποκαλύπτει.

Η ισορροπία δεν είναι ζήτημα τεχνικής. Είναι ζήτημα πρόθεσης. Αν ξέρεις τι αναζητάς, τότε δεν φοβάσαι να παρακάμψεις τον θόρυβο. Ακόμα κι αν όλα γύρω σου φωνάζουν, εσύ μπορείς να δεις - και να φωτογραφίσεις - τη σιωπή.

---

---

 Έχεις σκεφτεί να εκδώσεις ή να παρουσιάσεις αυτό το έργο με κάποιον τρόπο; Ίσως μια έκθεση ή ένα ειδικό λεύκωμα αφιερωμένο στη Σαντορίνη;

Ναι, βέβαια. Υπάρχει αυτή η σκέψη. Και για έκθεση - και για έκδοση. Οι φετινοί σεισμοί στο νησί και η δουλειά μου στην Αθήνα, με έχουν φέρει λίγο πίσω. Αλλά πιστεύω σε ένα - δύο χρόνια να πραγματοποιηθεί αυτό.

---

 

 Τι θα ήθελες να νιώσει ή να σκεφτεί κάποιος κοιτάζοντας τις φωτογραφίες σου από τη Σαντορίνη;

 Αν τον κάνει να δει τη Σαντορίνη, όχι σαν σκηνικό αλλά σαν ψυχικό τοπίο, τότε άξιζε η φωτογραφία.

Να νιώσει ότι υπάρχει κάτι εκεί - και ας μην μπορεί να το πει με λόγια. Κι αν φύγει με μια μικρή σιωπή μέσα του - ακόμα καλύτερα.

---

 Βασίλης Μακρής [www.vassilismakris.com] 

Μέλος της Ε.Τ.Ε.ΚΤ. – Ο.Τ.

Μέλος του ΔΣ (Γενικός Γραμματέας) του Ο.Σ.Δ.Π.Π.Δ.Φ. "ΦΟΙΒΟΣ"

---