Πώς να κρυφτείς απ' τα παιδιά

Για ποιον γίνονται τελικά όλα αυτά; Για να διεκδικήσουμε την απαραίτητη κοινωνική αφύπνιση αποστειρωμένοι από την προσφυγική αλήθεια; Αντέχουμε τη φυσική παρουσία των «ξένων» δίπλα μας ή πρέπει να μένουν μουγγοί, χωρίς ήχο και οσμή, ζωές παγωμένες και ανεσταλμένες, όπως είναι οι όψεις τους σε μια φωτογραφία;

Φωτογραφία Δημήτρης Φωτίου/ΦΕΜ

Πώς να κρυφτείς απ' τα παιδιά*

Ηρακλής Παπαϊωάννου

* Στίχος από το τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου «Τι έπαιξα στο Λαύριο» (1979).

 

Οι πρόσφατες εκθέσεις σε ιδρύματα τέχνης και μουσεία για την προσφυγική κρίση και τις συνέπειές της προσβλέπουν εύλογα στην ευαισθητοποίηση του κοινού και στον αναστοχασμό γύρω από ένα καίριο κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα που επηρεάζει και διχάζει όλη σχεδόν την Ευρώπη. Η επίσκεψη οικογενειών προσφύγων, με τα παιδιά τους, σε μια τέτοια έκθεση γεννά αρχικά αμηχανία, καθώς τα θύματα αυτής της βίαιης διαδικασίας έρχονται αντιμέτωπα με την απεικόνισή τους και βλέπουν στις αιχμηρές φωτοδημοσιογραφικές εικόνες να αναπαριστώνται τα ίδια τους τα βάσανα. Αναδύεται ίσως επίσης μια ανησυχία για το αν οι εικόνες ενδεχομένως ξυπνούν τραυματικές μνήμες που ψάχνουν απεγνωσμένα να θαφτούν βαθιά. Τα προσφυγόπουλα, παιδιά που ενηλικιώνονται αφύσικα γρήγορα, κοιτάζουν σε τέτοιες επισκέψεις τις εικόνες επίμονα, ως επιμελείς παρατηρητές της ίδιας της ζωής τους. Αγγίζουν συχνά τις φωτογραφίες σαν να θέλουν να μπουν μέσα στην εικόνα, σαν να μην αρκεί μόνο η όραση για να αντιδράσουν σ’ αυτό που βλέπουν. Αυτό ενεργοποιεί ανακλαστικά εργαζόμενων σε μουσεία, που νιώθουν αυθόρμητα την ανάγκη να προστατεύσουν τις γυμνές, για μεγαλύτερη αμεσότητα, φωτογραφίες από επανειλημμένες επαφές που ίσως τελικά τις φθείρουν. Σύντομα συνειδητοποιούν πως δεν είναι τόσο οι φωτογραφίες γυμνές και απροστάτευτες όσο οι ίδιοι οι άνθρωποι που στέκουν απέναντί τους. Τα σημάδια που εκείνοι φέρουν είναι βαθιά τραύματα και ουλές αόρατες πίσω από τα παιδικά χαμόγελα. Οι δαχτυλιές στη γυμνή φωτογραφία, οι οδηγίες προληπτικής συντήρησης, το οικουμενικό αξίωμα πως δεν αγγίζει κανείς τα εκθέματα των μουσείων, όλα ξαφνικά μοιάζουν να αποκτούν κάπως σχετικότερη σημασία.

Σε ποιον ανήκει τελικά μια φωτογραφία; Μόνο σ’ αυτόν που την τράβηξε; Σ’ αυτόν που την αγοράζει; Σ’ αυτόν που διατηρεί τα δικαιώματά της; Ή μήπως και σ’ εκείνον του οποίου η ζωή εικονίζεται σ’ αυτήν ανάγλυφα; Ή, μήπως ανήκει λίγο με κάποιο τρόπο και στον καθένα που έλκεται ακατανίκητα από αυτήν, που αισθάνεται πως τον αφορά και τη φέρει μέσα του ως άυλη, πνευματική ιδιοκτησία; Τέτοια ερωτήματα προκύπτουν αβίαστα όταν η πραγματικότητα επισκέπτεται την εικόνα που την αποτυπώνει.

Και ακολουθούν επίσης κι άλλα. Για ποιον γίνονται τελικά όλα αυτά; Για να διεκδικήσουμε την απαραίτητη κοινωνική αφύπνιση αποστειρωμένοι από την προσφυγική αλήθεια; Αντέχουμε τη φυσική παρουσία των «ξένων» δίπλα μας ή πρέπει να μένουν μουγγοί, χωρίς ήχο και οσμή, ζωές παγωμένες και ανεσταλμένες, όπως είναι οι όψεις τους σε μια φωτογραφία; Ο μουσειακός τοίχος αποδεικνύεται αιφνιδιαστικά ένα όριο όπου απρόσμενα συναντιούνται και καθρεφτίζονται μεταξύ τους δυο κόσμοι διαφορετικοί: της ασφάλειας και της ανασφάλειας, της δράσης και της στατικότητας.

Ένα προσφυγόπουλο σε μια τέτοια έκθεση έδειχνε μερικές φωτογραφίες επίμονα αναγνωρίζοντας μάλλον σ’ αυτές τραγικά ψήγματα της ζωής του. Μετά από την επίσκεψη στην έκθεση ζήτησε από μόνο του, για πρώτη φορά, να εξηγήσει στην τάξη του τον τρόπο και τις συνθήκες με τις οποίες ήρθε από τη Συρία στην Ελλάδα. Ίσως οι φωτογραφίες να έχουν μερικές φορές, αναπάντεχα, και θεραπευτικά αποτελέσματα, να λειτουργούν ως σκανδάλη που ξεκλειδώνει συναισθήματα και απωθημένους φόβους. Ατυχώς ίσως, ακόμη κι όταν αυτό συμβαίνει, οι φωτογράφοι πολύ σπάνια το μαθαίνουν. Το ίδιο και τα μουσεία που φιλοξενούν τις φωτογραφίες τους.

Πρόσφατα Άρθρα

News (26 Νοε 2021)

Την ατομική έκθεση του Άγγελου Νικολόπουλου, με τίτλο «Ατραπός» παρουσιάζει ο Ιωνικός Σύνδεσμος, από 3 έως 10 Δεκεμβρίου 2021 στον εκθεσιακό του χώρο (Τσουρουκτσόγλου 1 & Ηρακλείου 251, Νέα...

News (19 Νοε 2021)

Ο Χρήστος Αγγελίδης ασχολείται με τη φωτογραφία γάμου αλλά και με τη φωτογράφιση τοπίου. Έχει πάρει μέρος ως μέλος κριτικής επιτροπής σε διεθνείς διαγωνισμούς φωτογραφίας όπως το...

Presentation (18 Νοε 2021)

Γιορτάζουμε 200 χρόνια απελευθέρωσης από τον ζυγό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας μέσα σε συνθήκες ενός Οργουελιανού σκηνικού, παράνοιας και κρατικής καταστολής.  Στην ελληνική πολιτική και...

News (18 Νοε 2021)

Η ατομική έκθεση φωτογραφίας της Μαργαρίτας Μαυρομιχάλη ξεκινάει στις 30 Νοεμβρίου στην CITRONNE Gallery - Αθήνα. Info CITRONNE Gallery Τοποθεσία: Πατριάρχου Ιωακείμ 19, Αθήνα 106...

News (16 Νοε 2021)

Ο Φωτογραφικός Κύκλος σε συνεργασία με την Ελληνοαμερικανική Ένωση παρουσιάζουν και φέτος διαδικτυακά τις Συναντήσεις της Πέμπτης. Την Πέμπτη 18 Νοεμβρίου στις 19:00 ο Πλάτων Ριβέλλης παρουσιάζει...

News (16 Νοε 2021)

Η φωτογραφία επιστρέφει! Το πρώτο event για το Imaging στην Ελλάδα μετά την έλευση της λαίλαπας του Covid19 είναι γεγονός – και φυσικά έχει την υπογραφή της Nexus Publications AE! Το ραντεβού...

News (15 Νοε 2021)

Η έκθεση του διαγωνιστικού τμήματος του Photometria με τίτλο “Stalk me“, ταξιδεύει στη Νάουσα και συγκεκριμένα στον εκθεσιακό χώρο «Καμίνι». Η έκθεση θα ανοίξει για το κοινό το Σάββατο 13...

Presentation (11 Νοε 2021)

Ο Κωνσταντίνος Τζαβέλας γεννήθηκε το 1985 και ζει στην Αθήνα. Για αρκετά χρόνια εργάστηκε στον ιδιωτικό τομέα, στο πεδίο των σπουδών του ως τεχνικός δομικών έργων. Μέσα σε αυτή τη...

News (11 Νοε 2021)

 Η SCI Hellas και η αμκε Artifactory προσκαλούν την κοινωνία των πολιτών, τους φίλους της τέχνης της φωτογραφίας, αλλά και όποιον/α ενδιαφέρεται για την καταπολέμηση των στερεοτύπων και της μη...

News (11 Νοε 2021)

Ο Γιάννης Γιαννάτος, Έλληνας φωτογράφος, γνωστός για τις ασπρόμαυρες λήψεις Φωτογραφίας δρόμου, απέσπασε τρεις διακρίσεις με ισάριθμο αριθμό φωτογραφιών σε δύο κατηγορίες του διεθνούς...

News (05 Νοε 2021)

Ο φωτογράφος, από το 2015, επ ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης, τότε,  σύστησε, με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο τον ποιητή και τους στοίχους του, στους κατοίκους της...

News (03 Νοε 2021)

Ανοικτό κάλεσμα από το Photometria International Photography Festival για το Parallel Voices 2022 Το Photometria International Photography Festival θέλοντας να συνεχίσει την ανάδειξη της σύγχρονης...