“Θέλω να πιστεύω, ότι οι άνθρωποι που συμμετέχουν στο έργο αυτό δεν είδαν σε μένα απλώς ένα φωτογράφο, αλλά κάποιον που άφοβα του εμπιστεύτηκαν και εναπόθεσαν πάνω του την πανανθρώπινη ιστορία τους. Κάποιον που θα τη μεταφέρει πέρα από τα σύνορα του κόσμου τους – εσωτερικού και εξωτερικού. Αυτό για μένα είναι η ανταμοιβή μου. για αυτό τον λόγο τους χρωστάω ένα βαθύ και αιώνιο ευχαριστώ.” 

Θοδωρής Νικολάου

Στις 17 Ιουνίου 2022, ξεκίνησε η έκθεση φωτογραφίας του Θοδωρή Νικολάου, “Επί νοός ειρήνη/ Wish Peace in Mind”, στο αίθριο του 4ου ορόφου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Το έργο Επί νοός ειρήνη (“Wish peace in mind”) του Θοδωρή Νικολάου αποτελεί μια πολυπρισματική θέαση του κόσμου της ψυχικής υγείας. Μέσα από εννιά ενότητες-αναπαραστάσεις, μέρος των οποίων είναι και το προσωπικό βίωμα του φωτογράφου, ο δημιουργός μας συστήνει και μας εξοικειώνει με τον «άλλον», ο οποίος με την αντιστροφή του φωτογραφικού ειδώλου, ίσως εν τέλει να είναι ο καθένας από εμάς.

Ο Θοδωρής Νικολάου τα τελευταία πέντε χρόνια επισκέπτεται συστηματικά ψυχιατρικά νοσοκομεία και τμήματα ανά την Ελλάδα, και ερευνά ένα κατακερματισμένο ψυχιατρικό σύστημα δημόσιας υγείας, καταγράφοντας τις αντιφάσεις, τα προσωπικά αδιέξοδα, τον στιγματισμό και τον κοινωνικό αποκλεισμό που αυτό γεννά. Δεν μένει όμως εκεί. Δεν τον ενδιαφέρει μονάχα το σκοτάδι. Στο έργο του εντάσσει τη ζωή μετά από το ίδρυμα. Μια ζωή φωτεινή, στις κοινοτικές δομές επανένταξης και ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης. Εκεί θα δει και θα γνωρίσει ανθρώπους που εργάζονται, ερωτεύονται, ταξιδεύουν, ελπίζουν. Σε αυτούς ο φωτογράφος θα δώσει τη φωτογραφική μηχανή και θα εντάξει τη ματιά τους στο έργο του, διερωτώμενος παράλληλα για τη δημοκρατικότητα της Φωτογραφίας, τον ορισμό της Τέχνης και του Ντοκουμέντου, ποιος ο φορέας των και αν τελικά μπορεί να υπάρξει μια αδιαμεσολοβάτητη απεικόνιση του κόσμου της ψυχικής υγείας, με δημιουργούς τους ίδιους τους πρωταγωνιστές της.

Η ψυχική «ασθένεια» κρύβει πολλές φορές βαθιά οδύνη. Η κοινωνική επανένταξη, αυτή η βαθιά δημοκρατική και ριζοσπαστική μεταρρύθμιση στη χώρα μας έχει μείνει ανολοκλήρωτη. Σκοπός του έργου δεν είναι απλώς ο θεατής να ανακαλύψει ή να περιηγηθεί σε έναν κόσμο, αλλά να τον φωτίσει, να γίνει ένα με αυτόν.

Ο τίτλος της έκθεσης προέρχεται από έναν τοίχο στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, όπου κάποιος νοσηλευόμενος είχε γράψει τη φράση Wish Peace in Mind.

Επισκέφτηκα την έκθεση, προετοιμασμένος για να δω εικόνες που δεν καταδεικνύουν την ομορφιά όπως την ορίζει ο μέσος όρος. Δεν είναι το ζητούμενο η ωραιοποίηση της συγκεκριμένης κατάστασης, ούτε και η στεγνή ντοκουμενταρίστικη καταγραφή της παθογένειας της ψυχικής υγείας.

Είδα φωτογραφίες καθηλωτικές, με ποικίλη διαβάθμιση σκληρότητας. Αλλά διέκρινα σε όλο το έργο αυτό, την ανθρωπιά, το σεβασμό στον πόνο και στην ασθένεια (ψυχική στην προκειμένη περίπτωση), ένα τρυφερό άγγιγμα μέσω του φωτογραφικού φακού επάνω σε πληγωμένες ψυχές.

Βγήκα από την έκθεση, μετά από αρκετή ώρα, με ένα σφίξιμο στο στομάχι. Έναν εσωτερικό πόνο που ταρακούνησε τα εσώψυχά μου. Φωτογραφίες που σε βάζουν σε σκέψεις σε δεύτερο και τρίτο επίπεδο, σου δημιουργούν ερωτήματα, σε καθηλώνουν και σε προσγειώνουν σε μια πραγματικότητα, την οποία – είτε ηθελημένα είτε άθελά μας – την αγνοούμε. 

Η προσωπική μου άποψη για την έκθεση αυτή είναι ότι ανήκει στις δύο καλύτερες και πιο δυνατές εκθέσεις που είδα τον τελευταίο χρόνο (μαζί με την έκθεση του Paolo Pellegrin) και η δική μου πρόταση είναι όχι μόνο να την επισκεφτεί κάποιος αλλά να έρθει ξανά να τη δει.

Θα παραθέσω κάποια τμήματα από τα συνοδευτικά κείμενα της έκθεσης, τα οποία αναδεικνύουν με τον καλύτερο τρόπο τα μηνύματα που θέλει ο δημιουργός της να περάσει. 

ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Πρώτη φορά διαγνώστηκα με κατάθλιψη το 2008. Για χρόνια έχω υπάρξει ανήμπορος να εκτελέσω οποιαδήποτε εργασία ή κοινωνική πράξη. Τα καταθλιπτικά μου επεισόδια συνοδεύονται πάντοτε από αποπροσωποποίηση-αποπραγματοποίηση. Είναι σαν να μην έχω παρελθόν. Ούτε παρόν και μέλλον. Αντιλαμβάνομαι τον εαυτό μου ως έναν μη-άλλον. Τον κόσμο, κάποιες φορές σαν να μην υπάρχει και άλλες σαν να μην υπάρχω εγώ σε αυτόν. Ξεκίνησα να φωτογραφίζω από ανάγκη, υπό το καθεστώς τρόμου. Γιατί η φωτογραφική πράξη από μόνη της είναι ικανή να πιστοποιήσει πως ο κόσμος υπάρχει. Έτσι, εγώ που πατάω το κουμπί της λήψης εμπεριέχομαι ως ζωντανό κύτταρο σε αυτόν. Συνεχίζω να φωτογραφίζω έχοντας πάντα στο μυαλό μου αυτήν τη συνθήκη. Εύχομαι με τα χρόνια να μη λησμονήσω. Δεν θέλω να γράψω για σχήματα, πρωτόκολλα και θεραπείες. Άλλωστε, πονάει η γραφή. Να άλλη μια λειτουργία της Φωτογραφίας, να απαλύνει τον πόνο, να προσφέρει βάλσαμο στο νου. Σε αυτές τις εικόνες, καθένας μπορεί να προβάλλει όσα επιθυμεί. Για εμένα, μαζί με ό,τι υπάρχει σε αυτή την αίθουσα, είναι η ζωή μου. η μήτρα που γέννησε την λίγων μηνών κόρη μου, η σύντροφός μου, η μητέρα και ο πατέρας μου, το σπέρμα και το ωάριο. Το σπίτι των εργατών όπου γεννήθηκα, ο τρόπος που πόνεσα και ο τόπος όπου θεραπεύτηκα.

“Γιατί πέραν όλων των άλλων φωτογραφίζω τους τοίχους στα ψυχιατρικά νοσοκομεία; Ας γυρίσουμε σε εκείνη την Παρασκευή. «Φωτογράφισέ τους, γιατί από Δευτέρα θα βαφτούν». Συνέχισα να φωτογραφίζω όλη την ημέρα, γνωρίζοντας πως ό,τι έχει αποτυπωθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή, την επόμενη μέρα δεν θα υπάρχει, παρά μόνο στις κάρτες μνήμης, στους σκληρούς μου δίσκους και στη μνήμη των ανθρώπων που έζησαν εκεί (…)”

Info

"Επί νοός ειρήνη / Wish Peace in Mind" - Θοδωρής Νικολάου 

17/06-31/07, 10:00 - 22:00

Αίθριο 4ου ορόφου ΕΒ

Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος