«Μην κρατάτε κάτι που φεύγει, μην διώχνετε κάτι που έρχεται»

Ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης (Λ. Συγγρού Β.) γράφει: 

«[…] να αφήνεις κάποτε τους φίλους, την αγάπη και τη μουσική, για να ξεκινήσεις χωρίς να ξέρεις που θα σε βγάλει η άκρη».

Η ιδέα αυτή περιλαμβάνεται στην έννοια του ελεύθερου συνειρμού˙  «τη διαδικασία κατά την οποία το άτομο σκέφτεται ελεύθερα, χωρίς περιορισμούς σχετικά με ένα θέμα, μια εικόνα, μια λέξη, μια σκέψη»

Ο ελεύθερος συνειρμός αποτελεί τη βασικότερη τεχνική της ψυχαναλυτικής μεθόδου η οποία στα αγγλικά αποδίδεται με τον όρο brain storming. Ως θεραπευτική τεχνική χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Sigmund Freud, θεμελιωτή της ψυχανάλυσης. Σκοπός της τεχνικής είναι η αυθόρμητη ανάδυση ασυνείδητου υλικού, το οποίο βρίσκεται  πίσω από τα συμπτώματα. Σε έναν δεύτερο χρόνο, μετά την ανάδυση,  ακολουθεί η συνειδητοποίηση των απωθημένων εσωτερικών συγκρούσεων. 

Ως τεχνική ο ελεύθερος συνειρμός επιτρέπει στο θεραπευόμενο να εκφράζει ελεύθερα τις σκέψεις του, χωρίς να προσπαθεί να προβλέψει ή καθοδηγήσει το αποτέλεσμα, δηλαδή σε ποιες  άλλες σκέψεις, συναισθήματα, εικόνες θα τον οδηγήσουν. Επίσης στον ελεύθερο συνειρμό δεν απασχολεί τον θεραπευόμενο (ούτε και τον θεραπευτή)  αν αυτό που λέγεται  είναι σωστό ή λάθος, ωραίο η άσχημο. Ζητούμενο είναι ο θεραπευόμενος να καταλαβαίνει καλύτερα πως πραγματικά νιώθει, ποιες είναι οι ανάγκες του και έτσι να πλησιάσει πραγματικό του  εαυτό.    

Ο ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Μπούκουρας εύστοχα συνοψίζει γράφοντας: «Η ψυχανάλυση ζητά από τον αναλυόμενο να θέσει σε κίνηση αντιθετικές λειτουργίες του εγώ,  να ταλαντεύεται από τη μια στην άλλη και να τις συνδέει, δηλ.: να οπισθοδρομεί και να προωθείται, να είναι παθητικός και ενεργητικός, να εγκαταλείπει κάθε έλεγχο και να τον συγκρατεί, να εγκαταλείπει τη δοκιμασία της πραγματικότητας και να τη διαφυλάττει. Για να μπορεί να κάνει σκέψεις ο αναλυόμενος πρέπει να μπορεί μερικώς και χρονικώς να εγκαταλείπει την επαφή  του με την πραγματικότητα». 

Παρόμοια «εσωτερική διαδρομή» ακολουθεί και ο φωτογράφος ο οποίος χρησιμοποιεί τη φωτογραφική του μηχανή θεραπευτικά (Θεραπευτική Φωτογραφία). Με αφορμή μια εικόνα, μια λέξη, μια σκέψη ή  μια ανάμνηση, ανασύρει  «καταχωνιασμένα» συναισθήματα, σκέψεις, αγωνίες, όνειρα (κυριολεκτικά και μεταφορικά). Ίσως σε ένα δεύτερο χρόνο  καταφέρει να συνειδητοποιήσει τις συνδέσεις τους και να  αγγίξει ένα επίπεδο αυτογνωσίας. 

Προσπαθεί να είναι παρών και απών,  να αλλάζει το σημείο θέασης του εαυτού του, να είναι σε θέση να υποστηρίζει αλλά και να εγκαταλείπει προηγούμενα συναισθήματα, σκέψεις, βιώματα με τρόπο αυθόρμητο,  χωρίς να εκλογικεύει, να ερμηνεύει,  να χάνει την επαφή με το συναίσθημα της "αποφασιστικής στιγμής". Πειραματίζεται˙ «βάζει» και ταυτόχρονα "βγάζει" από το κάδρο του κομμάτια του εαυτού του, ώστε η δημιουργία του να τον περιλαμβάνει αλλά να μην τον καθορίζει˙ να μην του στερεί την ευλυγισία της ταυτότητάς του. Η απελευθερωμένη εσωτερική του φωνή τον βοηθά  να διαλέγει το θέμα, τη φόρμα αλλά και το περιεχόμενο. Άλλωστε η ελευθερία  αποτελεί την υπέρτατη ανησυχία για πολλούς διανοητές της ύπαρξης. Για τον Yrvin Yalom η ιδέα έχει ως εξής: «αφού όλοι ζούμε  σε ένα σύμπαν χωρίς εγγενή σχεδιασμό, οφείλουμε να επινοήσουμε, οι ίδιοι τη ζωή μας, τις επιλογές μας και τις πράξεις μας».

Μια Ιαπωνική παροιμία προτρέπει:

«Μην κρατάτε κάτι που φεύγει, μην διώχνετε κάτι που έρχεται»

ryan mcginley leaves fall iFocus.gr

Το φροϋδικό μοντέλο ψυχικής λειτουργίας υποστηρίζει ότι δυνάμεις σε σύγκρουση μέσα στο άτομο γεννούν τη σκέψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά του. Αυτές οι συγκρουόμενες δυνάμεις υπάρχουν σε διάφορα επίπεδα συνειδητότητας, μερικές μάλιστα είναι εντελώς ασυνείδητες.

Παρομοίως η τεχνική, το θέμα, η απόσταση από το θέμα, το κάδρο, η γωνία λήψης επιλέγονται συχνά ασυνείδητα ή λιγότερο συνειδητά σε σχέση με την πραγματική ανάγκη, το κίνητρο, το στόχο. Ενέργειες που προσφέρουν ανακούφιση στον φωτογράφο και τον οδηγούν σε άλλα θέματα, άλλες επιλογές, άλλες συναισθηματικές διακυμάνσεις. Σε ένα δεύτερο χρόνο η ελεύθερη διαδικασία ωριμάζει τον φωτογράφο και τον φέρνει σε διάλογο με «ξεχασμένα κομμάτια» του  εαυτού του. Άλλωστε ό,τι ονομάζουμε «εσωτερική-ψυχική πραγματικότητα» και «εξωτερική πραγματικότητα» δεν έχουν απόλυτα σαφή και διακριτά όρια. Οι συνθήκες ύπαρξης κάθε υποκειμένου αλληλοδιηθούνται και ανασχηματίζονται καθώς μεταλλάσσονται. 

Ο φωτογράφος και δάσκαλος φωτογραφίας Πλάτωνας Ριβέλλης αναφέρει:

«Αν δεχθούμε πως η δημιουργία είναι μια πνευματική απάντηση στους φόβους και τις απορίες μιας ανθρώπινης ύπαρξης και ένα εργαλείο για αναζήτηση της αλήθειας που κρύβεται μέσα μας, τότε είναι παράλογο να αποτελεί αιτία απόγνωσης και πηγή πικρίας. Τούτο βέβαια δεν σημαίνει πως τα συναισθήματα μας αυτά μας εγκαταλείπουν, γιατί τότε ίσως αποδυναμώνονται και το κίνητρο της δημιουργίας. Απεναντίας, η ύπαρξη τους επιτείνει την ανάγκη της δημιουργίας ανακουφίζεται από αυτή αλλά δεν οφείλεται σε αυτήν». 

Και ο Pablo Picasso συμπληρώνει: 

«Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή, όταν έχεις πολύ δουλέψει, που οι φόρμες έρχονται μόνες τους. Όλα έρχονται μόνα τους. Και ο θάνατος!!»

Φωτογραφίες Ryan McGinley

Πρόσφατα Άρθρα

News (20 Μάι 2022)

Το Διεθνές Φεστιβάλ Φωτογραφίας Εξωτερικού Χώρου “Photosphere” που πραγματοποιείται κάθε καλοκαίρι στην Πάρο και την Πάτμο, δέχεται ήδη συμμετοχές για την 5η του Διοργάνωση. Οι συμμετοχές θα...

News (20 Μάι 2022)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς στα πλαίσια των εκδηλώσεων του "Μήνα Φωτογραφίας Μάϊος 2022" φιλοξενεί την από κοινού έκθεση φωτογραφίας της Αρετής Αλεξανδράκη και του Γιάννη...

News (17 Μάι 2022)

Ο Φωτογραφικός Κύκλος σε συνεργασία με την Ελληνοαμερικανική Ένωση παρουσιάζουν και φέτος διαδικτυακά τις Συναντήσεις της Πέμπτης. Την Πέμπτη 19 Μαΐου στις 19:00 ο Πλάτων Ριβέλλης παρουσιάζει τον...

News (16 Μάι 2022)

Ο IANOS, για πέμπτη συνεχή χρονιά, διοργανώνει Διαγωνισμό Διηγήματος και Φωτογραφίας με θέμα, αυτή τη φορά, «Το ρούχο». Ένα ρούχο ως μνήμη και νοσταλγία, ως καταδήλωση ταυτότητας-φύλου,...

Book Reviews (13 Μάι 2022)

Η ενότητα με τίτλο “Perpetual Motif” περιλαμβάνει φωτογραφίες των τελευταίων οχτώ ετών μέσα στην πόλη -μια δική μου φανταστική πόλη που γίνεται αντιληπτή μέσα από ένα παζλ αποσπασματικών εικόνων από...

News (12 Μάι 2022)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς, στα πλαίσια των εκδηλώσεων του "Μήνα Φωτογραφίας 2022" με μεγάλη χαρά φιλοξενεί στην αίθουσα της, δυο ταλαντούχες νέες φωτογράφους, με δύο ξεχωριστές,...

Book Reviews (10 Μάι 2022)

Η Χριστίνα Καλλιγιάννη δεν αυτοπροσδιορίζεται ως «συγγραφέας» αλλά σαν «φωτογράφος που έγραψε ένα μυθιστόρημα». Οι «Στιγμές Παράλληλες» είναι ένα μυθιστόρημα για τον έρωτα, τη φιλία και τις δύσκολες...

News (10 Μάι 2022)

“Ίσως ο πιο έντονος προβληματισμός των περισσότερων φωτογράφων σήμερα έχει να κάνει με το «πως» θα αναπτύξουν το προσωπικό τους στίγμα στη φωτογραφία. Πώς όμως ο δημιουργός από την αρχή των...

News (10 Μάι 2022)

Ο Γιώργος Καμηλάκης είναι καλεσμένος της φωτογραφικής ομάδας "Μαθήματα Φωτογραφίας Ρεθύμνου", την Παρασκευή και 13 του Μάη στις 7.00 το απόγευμα, με σκοπό να παρουσιάσει το φωτογραφικό του...

News (09 Μάι 2022)

Το Photopolis Agrinio Photo Festival ανακοινώνει τους 6 φωτογράφους των οποίων τα portfolios θα εκτεθούν στις κεντρικές εκδηλώσεις του φεστιβάλ στην έκθεση «Photofolios:22», από 10 μέχρι 25...

Cinema (03 Μάι 2022)

The Artist on the Composer Μια συμπαραγωγή της ΕΛΣ με τον Οργανισμό ΝΕΟΝ6, 7, 8 Μαΐου 2022  Ώρες έναρξης: 18.00, 20.00, 22.00 Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ Παραγωγή,...

Exodus (03 Μάι 2022)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς μετά από δύο χρόνια «αναγκαστικής» απουσίας, επιστρέφει στις αγαπημένες της συνήθειες και διοργανώνει αυτό τον Μάιο τον δικό της "Μήνα Φωτογραφίας"....