«Μην κρατάτε κάτι που φεύγει, μην διώχνετε κάτι που έρχεται»

Ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης (Λ. Συγγρού Β.) γράφει: 

«[…] να αφήνεις κάποτε τους φίλους, την αγάπη και τη μουσική, για να ξεκινήσεις χωρίς να ξέρεις που θα σε βγάλει η άκρη».

Η ιδέα αυτή περιλαμβάνεται στην έννοια του ελεύθερου συνειρμού˙  «τη διαδικασία κατά την οποία το άτομο σκέφτεται ελεύθερα, χωρίς περιορισμούς σχετικά με ένα θέμα, μια εικόνα, μια λέξη, μια σκέψη»

Ο ελεύθερος συνειρμός αποτελεί τη βασικότερη τεχνική της ψυχαναλυτικής μεθόδου η οποία στα αγγλικά αποδίδεται με τον όρο brain storming. Ως θεραπευτική τεχνική χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Sigmund Freud, θεμελιωτή της ψυχανάλυσης. Σκοπός της τεχνικής είναι η αυθόρμητη ανάδυση ασυνείδητου υλικού, το οποίο βρίσκεται  πίσω από τα συμπτώματα. Σε έναν δεύτερο χρόνο, μετά την ανάδυση,  ακολουθεί η συνειδητοποίηση των απωθημένων εσωτερικών συγκρούσεων. 

Ως τεχνική ο ελεύθερος συνειρμός επιτρέπει στο θεραπευόμενο να εκφράζει ελεύθερα τις σκέψεις του, χωρίς να προσπαθεί να προβλέψει ή καθοδηγήσει το αποτέλεσμα, δηλαδή σε ποιες  άλλες σκέψεις, συναισθήματα, εικόνες θα τον οδηγήσουν. Επίσης στον ελεύθερο συνειρμό δεν απασχολεί τον θεραπευόμενο (ούτε και τον θεραπευτή)  αν αυτό που λέγεται  είναι σωστό ή λάθος, ωραίο η άσχημο. Ζητούμενο είναι ο θεραπευόμενος να καταλαβαίνει καλύτερα πως πραγματικά νιώθει, ποιες είναι οι ανάγκες του και έτσι να πλησιάσει πραγματικό του  εαυτό.    

Ο ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Μπούκουρας εύστοχα συνοψίζει γράφοντας: «Η ψυχανάλυση ζητά από τον αναλυόμενο να θέσει σε κίνηση αντιθετικές λειτουργίες του εγώ,  να ταλαντεύεται από τη μια στην άλλη και να τις συνδέει, δηλ.: να οπισθοδρομεί και να προωθείται, να είναι παθητικός και ενεργητικός, να εγκαταλείπει κάθε έλεγχο και να τον συγκρατεί, να εγκαταλείπει τη δοκιμασία της πραγματικότητας και να τη διαφυλάττει. Για να μπορεί να κάνει σκέψεις ο αναλυόμενος πρέπει να μπορεί μερικώς και χρονικώς να εγκαταλείπει την επαφή  του με την πραγματικότητα». 

Παρόμοια «εσωτερική διαδρομή» ακολουθεί και ο φωτογράφος ο οποίος χρησιμοποιεί τη φωτογραφική του μηχανή θεραπευτικά (Θεραπευτική Φωτογραφία). Με αφορμή μια εικόνα, μια λέξη, μια σκέψη ή  μια ανάμνηση, ανασύρει  «καταχωνιασμένα» συναισθήματα, σκέψεις, αγωνίες, όνειρα (κυριολεκτικά και μεταφορικά). Ίσως σε ένα δεύτερο χρόνο  καταφέρει να συνειδητοποιήσει τις συνδέσεις τους και να  αγγίξει ένα επίπεδο αυτογνωσίας. 

Προσπαθεί να είναι παρών και απών,  να αλλάζει το σημείο θέασης του εαυτού του, να είναι σε θέση να υποστηρίζει αλλά και να εγκαταλείπει προηγούμενα συναισθήματα, σκέψεις, βιώματα με τρόπο αυθόρμητο,  χωρίς να εκλογικεύει, να ερμηνεύει,  να χάνει την επαφή με το συναίσθημα της "αποφασιστικής στιγμής". Πειραματίζεται˙ «βάζει» και ταυτόχρονα "βγάζει" από το κάδρο του κομμάτια του εαυτού του, ώστε η δημιουργία του να τον περιλαμβάνει αλλά να μην τον καθορίζει˙ να μην του στερεί την ευλυγισία της ταυτότητάς του. Η απελευθερωμένη εσωτερική του φωνή τον βοηθά  να διαλέγει το θέμα, τη φόρμα αλλά και το περιεχόμενο. Άλλωστε η ελευθερία  αποτελεί την υπέρτατη ανησυχία για πολλούς διανοητές της ύπαρξης. Για τον Yrvin Yalom η ιδέα έχει ως εξής: «αφού όλοι ζούμε  σε ένα σύμπαν χωρίς εγγενή σχεδιασμό, οφείλουμε να επινοήσουμε, οι ίδιοι τη ζωή μας, τις επιλογές μας και τις πράξεις μας».

Μια Ιαπωνική παροιμία προτρέπει:

«Μην κρατάτε κάτι που φεύγει, μην διώχνετε κάτι που έρχεται»

ryan mcginley leaves fall iFocus.gr

Το φροϋδικό μοντέλο ψυχικής λειτουργίας υποστηρίζει ότι δυνάμεις σε σύγκρουση μέσα στο άτομο γεννούν τη σκέψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά του. Αυτές οι συγκρουόμενες δυνάμεις υπάρχουν σε διάφορα επίπεδα συνειδητότητας, μερικές μάλιστα είναι εντελώς ασυνείδητες.

Παρομοίως η τεχνική, το θέμα, η απόσταση από το θέμα, το κάδρο, η γωνία λήψης επιλέγονται συχνά ασυνείδητα ή λιγότερο συνειδητά σε σχέση με την πραγματική ανάγκη, το κίνητρο, το στόχο. Ενέργειες που προσφέρουν ανακούφιση στον φωτογράφο και τον οδηγούν σε άλλα θέματα, άλλες επιλογές, άλλες συναισθηματικές διακυμάνσεις. Σε ένα δεύτερο χρόνο η ελεύθερη διαδικασία ωριμάζει τον φωτογράφο και τον φέρνει σε διάλογο με «ξεχασμένα κομμάτια» του  εαυτού του. Άλλωστε ό,τι ονομάζουμε «εσωτερική-ψυχική πραγματικότητα» και «εξωτερική πραγματικότητα» δεν έχουν απόλυτα σαφή και διακριτά όρια. Οι συνθήκες ύπαρξης κάθε υποκειμένου αλληλοδιηθούνται και ανασχηματίζονται καθώς μεταλλάσσονται. 

Ο φωτογράφος και δάσκαλος φωτογραφίας Πλάτωνας Ριβέλλης αναφέρει:

«Αν δεχθούμε πως η δημιουργία είναι μια πνευματική απάντηση στους φόβους και τις απορίες μιας ανθρώπινης ύπαρξης και ένα εργαλείο για αναζήτηση της αλήθειας που κρύβεται μέσα μας, τότε είναι παράλογο να αποτελεί αιτία απόγνωσης και πηγή πικρίας. Τούτο βέβαια δεν σημαίνει πως τα συναισθήματα μας αυτά μας εγκαταλείπουν, γιατί τότε ίσως αποδυναμώνονται και το κίνητρο της δημιουργίας. Απεναντίας, η ύπαρξη τους επιτείνει την ανάγκη της δημιουργίας ανακουφίζεται από αυτή αλλά δεν οφείλεται σε αυτήν». 

Και ο Pablo Picasso συμπληρώνει: 

«Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή, όταν έχεις πολύ δουλέψει, που οι φόρμες έρχονται μόνες τους. Όλα έρχονται μόνα τους. Και ο θάνατος!!»

Φωτογραφίες Ryan McGinley

Πρόσφατα Άρθρα

News (03 Ιουλ 2020)

Εντατικό εργαστήρι φωτογραφίας τρεισήμισι ημερών, με σκοπό να σας βοηθήσει να βελτιώσετε βαθιά τον τρόπο φωτογραφικής σκέψης και πρακτικής. Ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται η φωτογραφία σας, ο Πάνος...

Somewhere I 've never travelled (02 Ιουλ 2020)

Χαμένη ανάμεσα στα στενα σόκακα της συνοικίας Γκιόν στο Κιότο, στην Ιαπωνία, είναι μια πέτρα – ενάμιση επί τρία μέτρα, οι διαστάσεις της – καλυμμένη από χαρτάκια. Είναι οι ευχές εκείνων που,...

News (02 Ιουλ 2020)

«Στιγμές δρόμου στον κόσμο - Street Moments from Αround the World», μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις IANOS. To iFocus.gr σε συνεργασία με τον IANOS δωρίζει το φωτογραφικό λεύκωμα του Δημήτρη...

Book Reviews (02 Ιουλ 2020)

Το παρόν λεύκωμα είναι το πρώτο που εκδίδει ο Δημήτριος Τσακίρης, και περιλαμβάνει στιγμιότυπα και πορτραίτα δρόμου από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Ένα στοιχείο που διαφοροποιεί αυτό το λεύκωμα από...

News (01 Ιουλ 2020)

Ο Σύνδεσμος ανακοινώνει τα αποτελέσματα των εκλογών για την ανάδειξη του νέου του διοικητικού συμβουλίου για την περίοδο 2020- 2022 μετά από την πρόσφατη Γενική συνέλευση των μελών του που...

Art in Photography (30 Ιουν 2020)

Διανύουμε την εποχή της πληθωρικής επικοινωνίας, στην οποία μια περίπλοκη παρουσίαση κάνει συχνά ένα ανούσιο περιεχόμενο να κερδίσει εφήμερη λάμψη. Όπως δείχνει ένα ευρωπαϊκό φεστιβάλ νέων...

Presentation (29 Ιουν 2020)

Και τί είναι οι στιγμές έκλαμψης, αν όχι στιγμιαία αντίληψη της αλήθειας Αντρέι Ταρκόφσκι  Αυτή η σειρά φωτογραφιών είναι μια προσπάθεια οπτικοποίησης της μνήμης και του ονείρου, της...

Presentation (29 Ιουν 2020)

Μια σελίδα στο Facebook ανεβάζει σπάνιες φωτογραφίες από μια υπέροχη ξεχασμένη πόλη, την πόλη μας!  Το φωτογραφικό αρχείο της Λίζας είναι μια σελίδα στο Facebook όπου η διαχειρίστρια της...

Agora (26 Ιουν 2020)

Οι φήμες υπέβοσκαν τα τελευταία χρόνια. Η Olympus και συγκεκριμένα το φωτογραφικό τμήμα δεν πήγαινε καλά. Επί τρεις συνεχείς χρονιές έγραφε ζημιές, εξαφανίστηκε από διεθνείς εκθέσεις και δεν...

Art in Photography (24 Ιουν 2020)

Κατά τη δεκαετία του ’80 η οικογένεια στη Δύση γίνεται ένα πολύ σημαντικό ζήτημα για την κοινωνιολογία και τα μαζικά μέσα. Κατά την περίοδο αυτή, οι ανεπτυγμένες χώρες αντιμετωπίζουν την οικονομική...

News (23 Ιουν 2020)

Έκθεση με τις συμμετοχές από το open call του φωτογραφικού πρότζεκτ "Photovoice: Symbio" 27 - 28 Ιουνίου 2020 Η Generation Symbiocene κλείνει τη σεζόν της και το...

News (22 Ιουν 2020)

Το Calderone σε συνεργασία με την Fujifilm Hellas, την εταιρεία ago used - Μεταχειρισμένος Εξοπλισμός Φωτογραφίας και Video - by Agopian και το Πολυμήχανο cafe teatral, διοργανώνει το Σάββατο 4...