«Μην κρατάτε κάτι που φεύγει, μην διώχνετε κάτι που έρχεται»

Ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης (Λ. Συγγρού Β.) γράφει: 

«[…] να αφήνεις κάποτε τους φίλους, την αγάπη και τη μουσική, για να ξεκινήσεις χωρίς να ξέρεις που θα σε βγάλει η άκρη».

Η ιδέα αυτή περιλαμβάνεται στην έννοια του ελεύθερου συνειρμού˙  «τη διαδικασία κατά την οποία το άτομο σκέφτεται ελεύθερα, χωρίς περιορισμούς σχετικά με ένα θέμα, μια εικόνα, μια λέξη, μια σκέψη»

Ο ελεύθερος συνειρμός αποτελεί τη βασικότερη τεχνική της ψυχαναλυτικής μεθόδου η οποία στα αγγλικά αποδίδεται με τον όρο brain storming. Ως θεραπευτική τεχνική χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Sigmund Freud, θεμελιωτή της ψυχανάλυσης. Σκοπός της τεχνικής είναι η αυθόρμητη ανάδυση ασυνείδητου υλικού, το οποίο βρίσκεται  πίσω από τα συμπτώματα. Σε έναν δεύτερο χρόνο, μετά την ανάδυση,  ακολουθεί η συνειδητοποίηση των απωθημένων εσωτερικών συγκρούσεων. 

Ως τεχνική ο ελεύθερος συνειρμός επιτρέπει στο θεραπευόμενο να εκφράζει ελεύθερα τις σκέψεις του, χωρίς να προσπαθεί να προβλέψει ή καθοδηγήσει το αποτέλεσμα, δηλαδή σε ποιες  άλλες σκέψεις, συναισθήματα, εικόνες θα τον οδηγήσουν. Επίσης στον ελεύθερο συνειρμό δεν απασχολεί τον θεραπευόμενο (ούτε και τον θεραπευτή)  αν αυτό που λέγεται  είναι σωστό ή λάθος, ωραίο η άσχημο. Ζητούμενο είναι ο θεραπευόμενος να καταλαβαίνει καλύτερα πως πραγματικά νιώθει, ποιες είναι οι ανάγκες του και έτσι να πλησιάσει πραγματικό του  εαυτό.    

Ο ψυχοθεραπευτής Δημήτρης Μπούκουρας εύστοχα συνοψίζει γράφοντας: «Η ψυχανάλυση ζητά από τον αναλυόμενο να θέσει σε κίνηση αντιθετικές λειτουργίες του εγώ,  να ταλαντεύεται από τη μια στην άλλη και να τις συνδέει, δηλ.: να οπισθοδρομεί και να προωθείται, να είναι παθητικός και ενεργητικός, να εγκαταλείπει κάθε έλεγχο και να τον συγκρατεί, να εγκαταλείπει τη δοκιμασία της πραγματικότητας και να τη διαφυλάττει. Για να μπορεί να κάνει σκέψεις ο αναλυόμενος πρέπει να μπορεί μερικώς και χρονικώς να εγκαταλείπει την επαφή  του με την πραγματικότητα». 

Παρόμοια «εσωτερική διαδρομή» ακολουθεί και ο φωτογράφος ο οποίος χρησιμοποιεί τη φωτογραφική του μηχανή θεραπευτικά (Θεραπευτική Φωτογραφία). Με αφορμή μια εικόνα, μια λέξη, μια σκέψη ή  μια ανάμνηση, ανασύρει  «καταχωνιασμένα» συναισθήματα, σκέψεις, αγωνίες, όνειρα (κυριολεκτικά και μεταφορικά). Ίσως σε ένα δεύτερο χρόνο  καταφέρει να συνειδητοποιήσει τις συνδέσεις τους και να  αγγίξει ένα επίπεδο αυτογνωσίας. 

Προσπαθεί να είναι παρών και απών,  να αλλάζει το σημείο θέασης του εαυτού του, να είναι σε θέση να υποστηρίζει αλλά και να εγκαταλείπει προηγούμενα συναισθήματα, σκέψεις, βιώματα με τρόπο αυθόρμητο,  χωρίς να εκλογικεύει, να ερμηνεύει,  να χάνει την επαφή με το συναίσθημα της "αποφασιστικής στιγμής". Πειραματίζεται˙ «βάζει» και ταυτόχρονα "βγάζει" από το κάδρο του κομμάτια του εαυτού του, ώστε η δημιουργία του να τον περιλαμβάνει αλλά να μην τον καθορίζει˙ να μην του στερεί την ευλυγισία της ταυτότητάς του. Η απελευθερωμένη εσωτερική του φωνή τον βοηθά  να διαλέγει το θέμα, τη φόρμα αλλά και το περιεχόμενο. Άλλωστε η ελευθερία  αποτελεί την υπέρτατη ανησυχία για πολλούς διανοητές της ύπαρξης. Για τον Yrvin Yalom η ιδέα έχει ως εξής: «αφού όλοι ζούμε  σε ένα σύμπαν χωρίς εγγενή σχεδιασμό, οφείλουμε να επινοήσουμε, οι ίδιοι τη ζωή μας, τις επιλογές μας και τις πράξεις μας».

Μια Ιαπωνική παροιμία προτρέπει:

«Μην κρατάτε κάτι που φεύγει, μην διώχνετε κάτι που έρχεται»

ryan mcginley leaves fall iFocus.gr

Το φροϋδικό μοντέλο ψυχικής λειτουργίας υποστηρίζει ότι δυνάμεις σε σύγκρουση μέσα στο άτομο γεννούν τη σκέψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά του. Αυτές οι συγκρουόμενες δυνάμεις υπάρχουν σε διάφορα επίπεδα συνειδητότητας, μερικές μάλιστα είναι εντελώς ασυνείδητες.

Παρομοίως η τεχνική, το θέμα, η απόσταση από το θέμα, το κάδρο, η γωνία λήψης επιλέγονται συχνά ασυνείδητα ή λιγότερο συνειδητά σε σχέση με την πραγματική ανάγκη, το κίνητρο, το στόχο. Ενέργειες που προσφέρουν ανακούφιση στον φωτογράφο και τον οδηγούν σε άλλα θέματα, άλλες επιλογές, άλλες συναισθηματικές διακυμάνσεις. Σε ένα δεύτερο χρόνο η ελεύθερη διαδικασία ωριμάζει τον φωτογράφο και τον φέρνει σε διάλογο με «ξεχασμένα κομμάτια» του  εαυτού του. Άλλωστε ό,τι ονομάζουμε «εσωτερική-ψυχική πραγματικότητα» και «εξωτερική πραγματικότητα» δεν έχουν απόλυτα σαφή και διακριτά όρια. Οι συνθήκες ύπαρξης κάθε υποκειμένου αλληλοδιηθούνται και ανασχηματίζονται καθώς μεταλλάσσονται. 

Ο φωτογράφος και δάσκαλος φωτογραφίας Πλάτωνας Ριβέλλης αναφέρει:

«Αν δεχθούμε πως η δημιουργία είναι μια πνευματική απάντηση στους φόβους και τις απορίες μιας ανθρώπινης ύπαρξης και ένα εργαλείο για αναζήτηση της αλήθειας που κρύβεται μέσα μας, τότε είναι παράλογο να αποτελεί αιτία απόγνωσης και πηγή πικρίας. Τούτο βέβαια δεν σημαίνει πως τα συναισθήματα μας αυτά μας εγκαταλείπουν, γιατί τότε ίσως αποδυναμώνονται και το κίνητρο της δημιουργίας. Απεναντίας, η ύπαρξη τους επιτείνει την ανάγκη της δημιουργίας ανακουφίζεται από αυτή αλλά δεν οφείλεται σε αυτήν». 

Και ο Pablo Picasso συμπληρώνει: 

«Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή, όταν έχεις πολύ δουλέψει, που οι φόρμες έρχονται μόνες τους. Όλα έρχονται μόνα τους. Και ο θάνατος!!»

Φωτογραφίες Ryan McGinley

Πρόσφατα Άρθρα

News (15 Απρ 2021)

Το Διεθνές Φεστιβάλ Φωτογραφίας Εξωτερικού Χώρου “Photosphere”, που διοργανώνεται στην Ελλάδα και πραγματοποιείται στα νησιά Πάρος και Πάτμος, παρουσιάζει για δεύτερη φορά τη δράση με τίτλο...

News (13 Απρ 2021)

Η Ελληνοαμερικανική Ένωση σε συνεργασία με τον «Φωτογραφικό Κύκλο» παρουσιάζουν τις «Συναντήσεις της Πέμπτης» online και για τον Απρίλιο του 2021. Στις «Συναντήσεις της Πέμπτης», ο Πλάτων Ριβέλλης...

Agora (12 Απρ 2021)

 Επωφεληθείτε από την Πασχαλινή Προσφορά Cashback της ΝΙΚΟΝ με άμεση επιστροφή χρημάτων έως €350 σε αγορά συγκεκριμένων DSLR και mirrorless φωτογραφικών μηχανών Nikon, σε επιλεγμένα...

News (09 Απρ 2021)

Η ομάδα Greek Instagramers Events σε συνεργασία με τον Δήμο Πειραιά και το Destination Piraeus διοργανώνουν ανοιχτό διαγωνισμό φωτογραφίας με θέμα #My_Piraeus και προσκαλούν φωτογράφους κάθε...

News (07 Απρ 2021)

Κανένα ταξίδι δεν περιορίζεται στον εαυτό του. Εμπεριέχει πλήθος άλλων ταξιδιών. Ζοζέ Σαραμάγκου Ο IANOS, για τέταρτη συνεχή χρονιά, διοργανώνει Διαγωνισμό Διηγήματος και Φωτογραφίας με θέμα:...

News (05 Απρ 2021)

 Το φεστιβάλ Photometria διοργανώνεται για 13η συνεχόμενη χρονιά στην πόλη των Ιωαννίνων, ενώ ταυτόχρονα η Ελλάδα γιορτάζει τα 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση. Αυτές οι δύο συνθήκες...

Book Reviews (29 Μαρ 2021)

Το λεύκωμα αυτό αποτελεί μια πρωτοπόρα και μοναδική εμπεριστατωμένη μελέτη στον τομέα της ιστορίας της ελληνικής φωτογραφίας, η οποία συγχρόνως αναδεικνύει τη σύγχρονη Ελλάδα μέσα από τη φωτογραφική...

News (29 Μαρ 2021)

ΤοΊδρυμα Μείζονος Ελληνισμού συμμετέχει στους εορτασμούς για την Επέτειο των 200 χρόνων από την Εθνική Παλιγγενεσία με έναν Εικαστικό Πανελλήνιο Διαγωνισμό «Ανακαλύπτοντας την Ιστορία της Ελληνικής...

News (25 Μαρ 2021)

Με αφορμή την Επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Διεθνές Φεστιβάλ Φωτογραφίας Εξωτερικού Χώρου “Photosphere”, στο πλαίσιο των δράσεών του, έχει τη χαρά να φιλοξενήσει,...

Agora (17 Μαρ 2021)

 Η Nikon είναι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσει ότι η Z 9, το πρώτο κορυφαίο μοντέλο φωτογραφικής μηχανής για τη μοντούρα Z της Nikon, βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης. Αυτή η mirrorless...

News (01 Μαρ 2021)

Το 3o φεστιβάλ φωτογραφίας Photopolis- Agrinio Photo Festival προκηρύσσει φωτογραφικό διαγωνισμό με τίτλο «Keep Distance». Οι δηλώσεις συμμετοχής πρέπει να αποσταλούν μέχρι 30 Απριλίου...

News (24 Φεβ 2021)

Την Πέμπτη 25 Φεβρουαρίου 2021 στις 7μ.μ., ο Πλάτων Ριβέλλης θα παρουσιάσει τη Βασιλική Κουμπάνη και τον Κώστα Σερέτη στα πλαίσια των διαδικτυακών συναντήσεων της Πέμπτης του Φωτογραφικού...