Σύμφωνα με το ερμηνευτικό λεξικό η αλληλεπίδραση ορίζεται ως «η αμοιβαία επίδραση μεταξύ δυο προσώπων ή συστημάτων». 

Ο ορισμός αυτός αποκλείει άραγε την αλληλεπίδραση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό; 

Για την συγγραφέα και ψυχοθεραπεύτρια Virginia Satir «O άνθρωπος πρέπει να βρίσκεται σε διαρκή επαφή με τον εσωτερικό του εαυτό». Ωστόσο πολλοί ενήλικες μαθαίνουν από την παιδική τους ηλικία, να απορρίπτουν τις πληροφορίες που δέχονται από τις αισθήσεις τους  με αποτέλεσμα να  προσπερνούν την  σημασία όσων ακούνε, βλέπουνε, μυρίζουν ή νιώθουν κάθε στιγμή. 

Οι πέντε ελευθερίες, όπως η ίδια η Satir τις διατύπωσε, βοηθούν τον άνθρωπο να συνδεθεί με τον εαυτό του  στο «εδώ και τώρα» και να δει καθαρά τις δημιουργικές του  επιλογές. Πιο συγκεκριμένα, η 1η Ελευθερία  προτρέπει τον άνθρωπο να βλέπει και να ακούει αυτό που υπάρχει και όχι αυτό που θα «έπρεπε να υπάρχει»,«αυτό που υπήρχε ή θα υπάρξει»˙και η 2η Ελευθερία ενισχύει την ιδέα να αισθάνεται κανείς αυτό που αισθάνεταικαι όχι αυτό που «θα έπρεπε να αισθάνεται». Συνεπώς, ο άνθρωπος μπορεί να εκπαιδευτεί ώστε να αντιλαμβάνεται, να κατανοεί και να εξωτερικεύει τα συναισθήματα του. Ταυτόχρονα, μπορεί να  απελευθερωθεί  από «περιοριστικές πεποιθήσεις» που τον αναγκάζουν να συγκρατεί τον πραγματικό του εαυτό  και ως εκ τούτου να συμπεριφέρεται με τρόπο μη αυθεντικό.

Τι συμβαίνει όμως όταν ο άνθρωπος χρησιμοποιεί την τέχνη ως μέσο επικοινωνίας με τον εσωτερικό του εαυτό; 

Ο Sigmund Freud είναι κατηγορηματικός: «Το υποσυνείδητο σκέπτεται με σύμβολα˙ η ανάλυση τους μπορεί να μας προσφέρει πρόσβαση σε βαθύτερες επιθυμίες». Ο Irvin Yalom σκεπτόμενος παρόμοια αναφέρει ότι «η οπτική περιγραφή ανοίγει δρόμο για κεντρικά ζητήματα». Με άλλα λόγια η φωτογραφία μπορεί να λειτουργήσει ως συμβολική αναπαράσταση ώστε να κατανοήσει κανείς ένα συμβάν χωρίς απαραίτητα να το ζει άμεσα. Ένα ερέθισμα δηλαδή είναι ικανό να  προκαλέσει πολλές αντιδράσεις. Αντιδράσεις πηγαίες, αυθεντικές, προσωπικά βιωμένες  που αντικατοπτρίζουν τις  αξίες, τις ανάγκες, τις επιθυμίες, τα συναισθήματα εκείνου που αποφασίζει να φωτογραφίσει.

Ο φωτογράφος δεν θα πρέπει να ξεχνά ότι η φωτογραφική μηχανή είναι το μέσο, μέσω του οποίου συναντά τον εαυτό και ό,τι αυτός περικλείει (όνειρα, προσδοκίες, φόβους, αγωνίες…).  

Φτάνει να αγγίζει και να χάνει την καλύτερη εκδοχή του εαυτού του αλλά  όχι μια άλλη εκδοχή που να μοιάζει σε κάποιον άλλον.  

Συχνά είναι σκόπιμο ο φωτογράφος να αντιλαμβάνεται πότε χρειάζεται να πηγαίνει ένα βήμα πίσω, να παίρνει απόσταση, να εστιάζει στον εαυτό του, να ζουμάρει στο συναίσθημα του, να βγαίνει από το ρόλο του … Χρειάζεται να συναντά και να ξανα συναντά αληθινά τον εαυτό του ώστε να ευχαριστιέται το παιχνίδι με τις εικόνες και πιο πολύ να απολαμβάνει τον εσωτερικό  διάλογο που προηγείται του κλικ. Ο Yalom γράφει χαρακτηριστικά:

Όλοι αισθάνονται πως υπάρχει νόημα στη ζωή αλλά δεν μπορεί κανείς να το επιδιώξει σκόπιμα: το νόημα της ζωής είναι πάντα ένα παράγωγο φαινόμενο που παίρνει σάρκα και οστά  όταν υπερβαίνουμε τον εαυτό μας, όταν χάνουμε την αίσθηση της ύπαρξης μας και αφήνουμε να μας απορροφήσει κάποιος (κάτι) έξω από εμάς.

Πριν από κάθε λήψη συνήθως υπάρχει μια αγωνία, μια προσμονή, ένας ενθουσιασμός τα οποία πυροδοτούνται ή θα ήταν χρήσιμο να πυροδοτούνται από τη συγκίνηση του αναδυόμενου συναισθήματος και όχι μια αγωνία στεγνή, μη δημιουργική που να συνδέεται με την προσδοκία του αποτελέσματος  (να είναι δηλαδή καλό το κάδρο, να έχει σωστό φωτισμό,  να είναι το θέμα ιδιαίτερο, να θυμίζει ή να μην θυμίζει φωτογραφίες άλλων φωτογράφων…).

Πρωταρχικός στόχος˙ η συγκίνηση! 

Ο φωτογράφος και δάσκαλος φωτογράφος Πλάτωνας Ριβέλλης είναι πεπεισμένος:

Η διαδικασία έχει μεγαλύτερη σημασία από το αποτέλεσμα, αφού κίνητρό μας είναι να προσεγγίζουμε το μυστήριο και να χειριστούμε την αποτυχία μας […] Φωτογραφίζουμε πρωτίστως για τον εαυτό μας, αλλά και για να επικοινωνήσουμε με αυτούς που γνωρίζουμε και εκτιμούμε, καθώς και με όλους τους άλλους Με αυτή όμως τη σειρά και σημασία.

Η ίδια η διαδικασία της φωτογράφισης δύναται να λειτουργήσει «θεραπευτικά» και  ονομάζεται Θεραπευτική Φωτογραφία (Therapeutic Photography). Ο ίδιος ο ενδιαφερόμενος προβαίνει στην αυτοδιερεύνησή του με σκοπό την προσωπική ενδοσκόπηση και αυτοέκφραση. Ωστόσο, η προσωπική πρόοδος δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα με τη πρόοδο που πραγματοποιείται μέσω της επιστήμης της συμβουλευτικής ή της θεραπείας, και που στη βιβλιογραφία αναφέρεται ως Φωτοθεραπεία.

Αυτό είναι που προσφέρει η Θεραπευτική Φωτογραφία είναι η ευκαιρία για προσωπική ανάπτυξη, μια ματιά στραμμένη προς τα μέσα. Μια βουτιά στον εαυτό σου!

Ο συγγραφέας Paulo Coelho, στο βιβλίο του «Ο Αλχημιστής» γράφει: 

 Όταν ο άνθρωπος θα μπορεί να προσηλώνεται στο παρόν θα είναι ευτυχισμένος […] και αν αυτό που ανακαλύπτει είναι από καθαρό υλικό, ποτέ δεν θα διαβρωθεί και θα επιστρέφει σε αυτόν.

 Photo credit: Alain Laboile

Πηγές:

Sigmund Freud

Irvin Yalom

https://www.protoporia.gr/yalom-irvin-8ewria-kai-pra3h-ths-omadikhs-psyxo8erapeias-9789603256724.html

Πλάτωνας Ριβέλλης

Virginia Satir

Θεραπευτική Φωτογραφία

Masters of Photography: Humberto Rivas

Κείμενο Χρήστος Κοψαχείλης

Πρόσφατα Άρθρα

Book Reviews (24 Μάι 2024)

Η MISC παρουσιάζει το νέο artist book I HATE HARD BOILED EGGS της Μαρίνα Βελησιώτη. Στο πλαίσιο της παρουσίασης του βιβλίου η Μαρίνα θα κάνει μια εγκατάσταση με κολλάζ και αφίσες, γλυπτά και...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (24 Μάι 2024)

Η φωτογραφική λέσχη Πάτρας – ΗΔΥΦΩΣ, μετά από μια πλούσια και παραγωγική σεζόν, παρουσιάζει ατομικά portfolios των μελών της. Φωτογραφίες που ταυτιζόμαστε σαν άνθρωποι και φωτογράφοι με το θέμα, το...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (23 Μάι 2024)

"The Perfect Gyros", με vintage ασπρόμαυρες εικόνες της Ελλάδας του 1978. Η δεξίωση ανοίγει τις πόρτες της στις 13 Ιουνίου 2024 στις 19:00 στον Ελληνογερμανικό Σύλλογο Φιλαδέλφεια στο...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (21 Μάι 2024)

Πόσες ιστορίες χωρούν σε ένα μουσείο; Πόσες ιστορίες δημιουργούν, συνθέτουν ένα μουσείο και το οδηγούν σε μια επόμενη σελίδα; Έργα τέχνης, μεγάλες και μικρές συλλογές, μεγάλα σύνολα δωρεών ή...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (21 Μάι 2024)

Ο επιμελητής Κώστας Πράπογλου παρουσιάζει την ατομική έκθεση της Susan Daboll στον χώρο της γκαλερί του ιστορικού Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσού στην Αθήνα. Γεννημένη και μεγαλωμένη στην Αμερική,...

Book Reviews (13 Μάι 2024)

Αθήνα – L'Aquila. Μια συζήτηση για το βίωμα δύο πόλεων, μέσα από την περιπατητική εμπειρία, το βλέμμα στραμμένο στο αίσθημα της οικειότητας και την επαναδιαπραγμάτευση με τα ίχνη της...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (09 Μάι 2024)

Η Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία Ηρακλείου (Ε.Φ.Ε.Η.), φιλοξενεί τη φωτογραφική έκθεση του μέλους της, Σοφοκλή Καλυκάκη, με τίτλο "Απομεινάρια Οραμάτων", στην Αίθουσα Τέχνης, στον ημιώροφο της Δουκός...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (09 Μάι 2024)

Ο Φωτογραφικός Σύλλογος Ανδριανούπολης και το Κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης σας προσκαλούν στα εγκαίνια μιας ξεχωριστής Ομαδικής Έκθεσης Φωτογραφίας, με τίτλο: «ΡΟΔΟΠΗ: Μια οροσειρά...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (09 Μάι 2024)

 Η FokiaNou Art Space παρουσιάζει την διατομική έκθεση "Fluidity" με έργα της Μαρίας Μπουρμπού και του Διονύσιου Παππά. Οι δύο καλλιτέχνες διατρέχουν απρόσκοπτα τα πεδία της πραγματικότητας...

News (09 Μάι 2024)

Αποτελεί χαρά και τιμή για τους διοργανωτές η επίσημη ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του διεθνούς διαγωνισμού Portrait World και μάλιστα του μεγάλου νικητή, των νικητών των επιμέρους κατηγοριών και...

News (26 Απρ 2024)

 Η Nikon είναι στην εξαιρετικά ευχάριστη θέση να ανακοινώσει την κατάκτηση βραβείων σε τέσσερις κατηγορίες στα φετινά TIPA World Awards. Η πιο πρόσφατη φωτογραφική μηχανή mirrorless της...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (24 Απρ 2024)

Μία ξεχωριστή έκθεση φωτογραφίας παρουσιάζεται στον χώρο της «Stereosis» στη Θεσσαλονίκη. Η ελληνογαλλίδα φωτογράφος Άρτεμις Πυρπύλη, μακριά από την κλασική έκθεση στο...