Η Έβδομη Σφραγίδα

«Η αγωνία μου δεν είναι ίδια μ εκείνη των θρήσκων παρ όλο που εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο», λέει ο Bergman σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη. Πραγματικά, η μεταφυσική αγωνία, η έλλειψη ικανοποίησης από τα προταθέντα, και συνεχώς προτεινόμενα, κοσμοθεωριακά συστήματα, ή ανικανότητα της παραδοσιακής ηθικής να ικανοποιήσει το ερευνητικό κι ανήσυχο πνεύμα του δημιουργού και, κυρίως, η ενοχλητική παρουσία του αισθήματος του «τέλους», οδήγησαν τον Bergman σε μια μανιασμένη αναζήτηση ενός «προσωπικού» θεού που στα έργα της ωριμότητας γίνεται ολοένα και περισσότερο απρόσωπος, μέχρι που χάνεται τελείως μέσα σε γενικευμένες και αόριστες μεταφυσικές θέσεις.

Η έβδομη σφραγίδα

 

Σκηνοθέτης: Ingmar Bergman

Σενάριο: Ingmar Bergman

Φωτογραφία: Gunnar Fischer

Μουσική: Erik Nordgren

Ηθοποιοί: Max von Sydow, Gunnar Björnstrand, Nils Poppe, Bengt Ekerot

Βραβεία: Ειδικό βραβείο στο φεστιβάλ των Καννών κ.α.

Τοποθεσία: Σουηδία 1957

Διάρκεια: 96’

Το 1957 είναι η χρονιά που ο Ingmar Bergman δίνει το πρώτο του μεγάλο αριστούργημα που αποτελεί συγχρόνως και ταινία σταθμό στην ιστορία του σινεμά, την «Έβδομη σφραγίδα», η οποία τιμήθηκε και με ειδικό βραβείο στο φεστιβάλ των Καννών. Κεντρικά πρόσωπα της ταινίας είναι ο ιππότης Antonius Block, που επιστρέφει στη Σουηδία ύστερα από δέκα χρόνια στις σταυροφορίες, και ο ιπποκόμος του Jons. Ο πρώτος βασανίζεται από το ερώτημα της ύπαρξης ή όχι του θεού και κυρίως από τον παραλογισμό της σιωπής του θεού, που καθιστά την ανθρώπινη ύπαρξη μια μοναχική πορεία μέσα σε ένα κόσμο όπου θριαμβεύει ο θάνατος. Αντίθετα ο ιπποκόμος, κυνικός και μηδενιστής, ανακαλύπτει ότι ο φόβος είναι το μοναδικό θεμέλιο της θρησκείας. Δίπλα στα κεντρικά αυτά πρόσωπα κινούνται διάφοροι χαρακτήρες που αργά η γρήγορα δε θα ξεφύγουν από το δρεπάνι του θανάτου. Μοναδική εξαίρεση ο Jof, η Mia και το παιδί τους, μια οικογένεια σαλτιμπάγκων.

Η πανούκλα απειλεί τη χώρα. Ο ιππότης συναντάει το Χάρο, που έρχεται να τον πάρει, και του προτείνει μια παρτίδα σκάκι με αντάλλαγμα τη ζωή του, αν τον κερδίσει. Ο Χάρος δέχεται. Η σκηνή είναι από τις πιο εμβληματικές στην ιστορία του σινεμά. Ο ιππότης και ήρωας της ταινίας έχει ιδανικά, αλλά κυρίως ερωτηματικά. Η αναστολή που ζητά από το Χάρο δεν είναι από αγάπη για τη ζωή, αλλά από επιθυμία να καταλάβει. Ο ιπποκόμος του, τον οποίο παίζει ο σπουδαίος Gunnar Björnstrand, δείχνει κυνικός γιατί έχει χάσει ακόμα και την περιέργεια των ερωτηματικών. Έχει αποδεχτεί τις αρνητικές απαντήσεις, και το γεγονός ότι ο θεός δεν είναι παρά μια εικόνα, ένα ψευδαισθητικό είδωλο που ο άνθρωπος δημιούργησε υπό την πίεση της άγνοιας, και του φόβου του για το απόλυτο του θανάτου. Οι ηθοποιοί του περιπλανώμενου θιάσου έχουν αποκλείσει από τη ζωή τους τα ερωτηματικά, όχι από χαζομάρα αλλά από ανάγκη και επιλογή, και χαίρονται τη ζωή, το παιδάκι τους, τις φρέσκιες φράουλες, τα ερωτικά παιχνίδια. Σ’ αυτούς χαρίζεται η τύχη ή ο Χάρος.  

«Η αγωνία μου δεν είναι ίδια μ’ εκείνη των θρήσκων παρ’ όλο που εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο», λέει ο Bergman σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη. Πραγματικά, η μεταφυσική αγωνία, η έλλειψη ικανοποίησης από τα προταθέντα, και συνεχώς προτεινόμενα, κοσμοθεωριακά συστήματα, ή ανικανότητα της παραδοσιακής ηθικής να ικανοποιήσει το ερευνητικό κι’ ανήσυχο πνεύμα του δημιουργού και, κυρίως, η ενοχλητική παρουσία του αισθήματος του «τέλους», οδήγησαν τον Bergman σε μια μανιασμένη αναζήτηση ενός «προσωπικού» θεού που στα έργα της ωριμότητας γίνεται ολοένα και περισσότερο απρόσωπος, μέχρι που χάνεται τελείως μέσα σε γενικευμένες και αόριστες μεταφυσικές θέσεις. Όπως και να ναι, η μεταφυσική του Bergman, έχει μια εξαιρετικά λεπτή διανοουμενίστικη ποιότητα και αν δεν υπήρχε πίσω της το πανίσχυρο στήριγμα της τιμιότητας και της ειλικρίνειας του δημιουργού για να της δώσει εκείνη την εντελώς προσωπική γεύση της εναγώνιας εξομολόγησης, θα κινδύνευε να καταρρεύσει από μόνη της, εξαιτίας ακριβώς της αοριστίας. Στην «Έβδομη σφραγίδα», αυτή η μεταφυσική αγωνία είναι απόλυτα ξεκαθαρισμένη, η αλληγορία αποχτά μια μοναδική διαύγεια, τα σύμβολα είναι τέλεια αποκαθαρμένα, σε σημείο που να μην αφήνουν κανένα περιθώριο για παρερμηνείες. Η συνεχής παρουσία του θανάτου όχι μόνο σαν αίσθημα αλλά και σαν απτό σύμβολο, ο αυτοσαρκασμός του δημιουργού για την ανικανότητα να δώσει μια προσωπική λύση στο πρόβλημα της σκοπιμότητας της ζωής και του θανάτου, η ισοπέδωση κάθε «σωτηριακής κοσμοθεωρίας», η βασανιστική παραδοχή ενός απλού βιολογικού γεγονότος (του θανάτου), η ειρωνεία των αφελών δογματικών και των εμπόρων της μεταφυσικής αγωνίας οι οποίοι προσπαθούν να «σώσουν» άλλους τη στιγμή που δεν κατάφεραν να σώσουν τους εαυτούς τους, και το σημαντικότερο, η ανικανότητα του κυνισμού ή της «κεκτημένης γνώσης», προσωποποιούμενης τέλεια από τον ιπποκόμο του Max von Sydow, για την εξεύρεση μιας κάποιας λύσης στο πάντα άλυτο πρόβλημα του παραλογισμού της ύπαρξης, όλα αυτά δημιουργούν μια τέλεια ισορροπημένη στη φόρμα της μεταφυσική ιλαροτραγωδία που σαν μόνη λύση προτείνει την άνευ όρων συμμετοχή στο ατέλειωτο παιχνίδι της ζωής και του θανάτου.

Βιβλιογραφία: Βασίλης Ραφαηλίδης/Λεξικό ταινιών τόμος 2 “Εκδόσεις Αιγόκερως”, Μπάμπης Ακτσόγλου/Κριτική για το περιοδικό Αθηνόραμα, Πλάτων Ριβέλλης/Η φανερή γοητεία και η κρυφή συγκίνηση του κινηματογράφου “Εκδόσεις Φωτοχώρος”

Πρόσφατα Άρθρα

News (09 Απρ 2021)

Η ομάδα Greek Instagramers Events σε συνεργασία με τον Δήμο Πειραιά και το Destination Piraeus διοργανώνουν ανοιχτό διαγωνισμό φωτογραφίας με θέμα #My_Piraeus και προσκαλούν φωτογράφους κάθε...

News (07 Απρ 2021)

Κανένα ταξίδι δεν περιορίζεται στον εαυτό του. Εμπεριέχει πλήθος άλλων ταξιδιών. Ζοζέ Σαραμάγκου Ο IANOS, για τέταρτη συνεχή χρονιά, διοργανώνει Διαγωνισμό Διηγήματος και Φωτογραφίας με θέμα:...

News (05 Απρ 2021)

 Το φεστιβάλ Photometria διοργανώνεται για 13η συνεχόμενη χρονιά στην πόλη των Ιωαννίνων, ενώ ταυτόχρονα η Ελλάδα γιορτάζει τα 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση. Αυτές οι δύο συνθήκες...

Book Reviews (29 Μαρ 2021)

Το λεύκωμα αυτό αποτελεί μια πρωτοπόρα και μοναδική εμπεριστατωμένη μελέτη στον τομέα της ιστορίας της ελληνικής φωτογραφίας, η οποία συγχρόνως αναδεικνύει τη σύγχρονη Ελλάδα μέσα από τη φωτογραφική...

News (29 Μαρ 2021)

ΤοΊδρυμα Μείζονος Ελληνισμού συμμετέχει στους εορτασμούς για την Επέτειο των 200 χρόνων από την Εθνική Παλιγγενεσία με έναν Εικαστικό Πανελλήνιο Διαγωνισμό «Ανακαλύπτοντας την Ιστορία της Ελληνικής...

News (25 Μαρ 2021)

Με αφορμή την Επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Διεθνές Φεστιβάλ Φωτογραφίας Εξωτερικού Χώρου “Photosphere”, στο πλαίσιο των δράσεών του, έχει τη χαρά να φιλοξενήσει,...

Agora (17 Μαρ 2021)

 Η Nikon είναι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσει ότι η Z 9, το πρώτο κορυφαίο μοντέλο φωτογραφικής μηχανής για τη μοντούρα Z της Nikon, βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης. Αυτή η mirrorless...

News (01 Μαρ 2021)

Το 3o φεστιβάλ φωτογραφίας Photopolis- Agrinio Photo Festival προκηρύσσει φωτογραφικό διαγωνισμό με τίτλο «Keep Distance». Οι δηλώσεις συμμετοχής πρέπει να αποσταλούν μέχρι 30 Απριλίου...

News (24 Φεβ 2021)

Την Πέμπτη 25 Φεβρουαρίου 2021 στις 7μ.μ., ο Πλάτων Ριβέλλης θα παρουσιάσει τη Βασιλική Κουμπάνη και τον Κώστα Σερέτη στα πλαίσια των διαδικτυακών συναντήσεων της Πέμπτης του Φωτογραφικού...

News (24 Φεβ 2021)

Τα μαθήματα Φωτογραφίας Ρεθύμνου σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Ρεθύμνου - ΚΕΔΗΡ διοργανώνουν έκθεση φωτογραφίας στην βόρεια εξωτερική πλευρά του Δημοτικού κήπου. Η έκθεση με τον τίτλο...

News (22 Φεβ 2021)

21 γυναίκες φωτογράφοι, στεκόμαστε απέναντι στη βία, στον σεξισμό, στον συντηρητισμό και στην ανισότητα δημιουργώντας την πρωτοβουλία “WeChangeThePicture”, ως μια κίνηση εκδήλωσης συμπαράστασης και...

News (18 Φεβ 2021)

 Την Κυριακή 21 Φεβρουαρίου στις 7 μ.μ., στο πλαίσιο των διαδικτυακών συναντήσεων - εισηγήσεων για τη Φωτογραφία Δρόμου, ο Γιώργος Δημητριάδης θα παρουσιάσει το φωτογραφικό του...