Η Έβδομη Σφραγίδα

«Η αγωνία μου δεν είναι ίδια μ εκείνη των θρήσκων παρ όλο που εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο», λέει ο Bergman σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη. Πραγματικά, η μεταφυσική αγωνία, η έλλειψη ικανοποίησης από τα προταθέντα, και συνεχώς προτεινόμενα, κοσμοθεωριακά συστήματα, ή ανικανότητα της παραδοσιακής ηθικής να ικανοποιήσει το ερευνητικό κι ανήσυχο πνεύμα του δημιουργού και, κυρίως, η ενοχλητική παρουσία του αισθήματος του «τέλους», οδήγησαν τον Bergman σε μια μανιασμένη αναζήτηση ενός «προσωπικού» θεού που στα έργα της ωριμότητας γίνεται ολοένα και περισσότερο απρόσωπος, μέχρι που χάνεται τελείως μέσα σε γενικευμένες και αόριστες μεταφυσικές θέσεις.

Η έβδομη σφραγίδα

 

Σκηνοθέτης: Ingmar Bergman

Σενάριο: Ingmar Bergman

Φωτογραφία: Gunnar Fischer

Μουσική: Erik Nordgren

Ηθοποιοί: Max von Sydow, Gunnar Björnstrand, Nils Poppe, Bengt Ekerot

Βραβεία: Ειδικό βραβείο στο φεστιβάλ των Καννών κ.α.

Τοποθεσία: Σουηδία 1957

Διάρκεια: 96’

Το 1957 είναι η χρονιά που ο Ingmar Bergman δίνει το πρώτο του μεγάλο αριστούργημα που αποτελεί συγχρόνως και ταινία σταθμό στην ιστορία του σινεμά, την «Έβδομη σφραγίδα», η οποία τιμήθηκε και με ειδικό βραβείο στο φεστιβάλ των Καννών. Κεντρικά πρόσωπα της ταινίας είναι ο ιππότης Antonius Block, που επιστρέφει στη Σουηδία ύστερα από δέκα χρόνια στις σταυροφορίες, και ο ιπποκόμος του Jons. Ο πρώτος βασανίζεται από το ερώτημα της ύπαρξης ή όχι του θεού και κυρίως από τον παραλογισμό της σιωπής του θεού, που καθιστά την ανθρώπινη ύπαρξη μια μοναχική πορεία μέσα σε ένα κόσμο όπου θριαμβεύει ο θάνατος. Αντίθετα ο ιπποκόμος, κυνικός και μηδενιστής, ανακαλύπτει ότι ο φόβος είναι το μοναδικό θεμέλιο της θρησκείας. Δίπλα στα κεντρικά αυτά πρόσωπα κινούνται διάφοροι χαρακτήρες που αργά η γρήγορα δε θα ξεφύγουν από το δρεπάνι του θανάτου. Μοναδική εξαίρεση ο Jof, η Mia και το παιδί τους, μια οικογένεια σαλτιμπάγκων.

Η πανούκλα απειλεί τη χώρα. Ο ιππότης συναντάει το Χάρο, που έρχεται να τον πάρει, και του προτείνει μια παρτίδα σκάκι με αντάλλαγμα τη ζωή του, αν τον κερδίσει. Ο Χάρος δέχεται. Η σκηνή είναι από τις πιο εμβληματικές στην ιστορία του σινεμά. Ο ιππότης και ήρωας της ταινίας έχει ιδανικά, αλλά κυρίως ερωτηματικά. Η αναστολή που ζητά από το Χάρο δεν είναι από αγάπη για τη ζωή, αλλά από επιθυμία να καταλάβει. Ο ιπποκόμος του, τον οποίο παίζει ο σπουδαίος Gunnar Björnstrand, δείχνει κυνικός γιατί έχει χάσει ακόμα και την περιέργεια των ερωτηματικών. Έχει αποδεχτεί τις αρνητικές απαντήσεις, και το γεγονός ότι ο θεός δεν είναι παρά μια εικόνα, ένα ψευδαισθητικό είδωλο που ο άνθρωπος δημιούργησε υπό την πίεση της άγνοιας, και του φόβου του για το απόλυτο του θανάτου. Οι ηθοποιοί του περιπλανώμενου θιάσου έχουν αποκλείσει από τη ζωή τους τα ερωτηματικά, όχι από χαζομάρα αλλά από ανάγκη και επιλογή, και χαίρονται τη ζωή, το παιδάκι τους, τις φρέσκιες φράουλες, τα ερωτικά παιχνίδια. Σ’ αυτούς χαρίζεται η τύχη ή ο Χάρος.  

«Η αγωνία μου δεν είναι ίδια μ’ εκείνη των θρήσκων παρ’ όλο που εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο», λέει ο Bergman σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη. Πραγματικά, η μεταφυσική αγωνία, η έλλειψη ικανοποίησης από τα προταθέντα, και συνεχώς προτεινόμενα, κοσμοθεωριακά συστήματα, ή ανικανότητα της παραδοσιακής ηθικής να ικανοποιήσει το ερευνητικό κι’ ανήσυχο πνεύμα του δημιουργού και, κυρίως, η ενοχλητική παρουσία του αισθήματος του «τέλους», οδήγησαν τον Bergman σε μια μανιασμένη αναζήτηση ενός «προσωπικού» θεού που στα έργα της ωριμότητας γίνεται ολοένα και περισσότερο απρόσωπος, μέχρι που χάνεται τελείως μέσα σε γενικευμένες και αόριστες μεταφυσικές θέσεις. Όπως και να ναι, η μεταφυσική του Bergman, έχει μια εξαιρετικά λεπτή διανοουμενίστικη ποιότητα και αν δεν υπήρχε πίσω της το πανίσχυρο στήριγμα της τιμιότητας και της ειλικρίνειας του δημιουργού για να της δώσει εκείνη την εντελώς προσωπική γεύση της εναγώνιας εξομολόγησης, θα κινδύνευε να καταρρεύσει από μόνη της, εξαιτίας ακριβώς της αοριστίας. Στην «Έβδομη σφραγίδα», αυτή η μεταφυσική αγωνία είναι απόλυτα ξεκαθαρισμένη, η αλληγορία αποχτά μια μοναδική διαύγεια, τα σύμβολα είναι τέλεια αποκαθαρμένα, σε σημείο που να μην αφήνουν κανένα περιθώριο για παρερμηνείες. Η συνεχής παρουσία του θανάτου όχι μόνο σαν αίσθημα αλλά και σαν απτό σύμβολο, ο αυτοσαρκασμός του δημιουργού για την ανικανότητα να δώσει μια προσωπική λύση στο πρόβλημα της σκοπιμότητας της ζωής και του θανάτου, η ισοπέδωση κάθε «σωτηριακής κοσμοθεωρίας», η βασανιστική παραδοχή ενός απλού βιολογικού γεγονότος (του θανάτου), η ειρωνεία των αφελών δογματικών και των εμπόρων της μεταφυσικής αγωνίας οι οποίοι προσπαθούν να «σώσουν» άλλους τη στιγμή που δεν κατάφεραν να σώσουν τους εαυτούς τους, και το σημαντικότερο, η ανικανότητα του κυνισμού ή της «κεκτημένης γνώσης», προσωποποιούμενης τέλεια από τον ιπποκόμο του Max von Sydow, για την εξεύρεση μιας κάποιας λύσης στο πάντα άλυτο πρόβλημα του παραλογισμού της ύπαρξης, όλα αυτά δημιουργούν μια τέλεια ισορροπημένη στη φόρμα της μεταφυσική ιλαροτραγωδία που σαν μόνη λύση προτείνει την άνευ όρων συμμετοχή στο ατέλειωτο παιχνίδι της ζωής και του θανάτου.

Βιβλιογραφία: Βασίλης Ραφαηλίδης/Λεξικό ταινιών τόμος 2 “Εκδόσεις Αιγόκερως”, Μπάμπης Ακτσόγλου/Κριτική για το περιοδικό Αθηνόραμα, Πλάτων Ριβέλλης/Η φανερή γοητεία και η κρυφή συγκίνηση του κινηματογράφου “Εκδόσεις Φωτοχώρος”

Πρόσφατα Άρθρα

Exodus (05 Ιουλ 2022)

Οι φωτογραφίες του McCabe από την Ύδρα παρουσιάζουν το νησί ανάμεσα σε δυο διακριτές φάσεις, της παραδοσιακής νησιωτικής κοινωνίας που επιβίωνε λιτοδίαιτα και του κατοπινού μετασχηματισμού του...

Cinema (05 Ιουλ 2022)

10 χρόνια SIFF με πλούσιο πρόγραμμα, επετειακές εκδηλώσεις και ανάδειξη της τοπικής ταυτότητας στο διεθνές! Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Σύρου (SIFF)...

Exodus (05 Ιουλ 2022)

Τα εγκαίνια της ατομικής έκθεσης φωτογραφίας του Νίκου Βατόπουλου, με τίτλο “Κάτοικος Μουσείου”, θα πραγματοποιηθούν στο φουαγιέ του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. "Για τους παλιούς Αθηναίους, ένα...

Book Reviews (05 Ιουλ 2022)

Ο Βασίλης Κολτούκης είναι φωτογράφος τυπικά. Μόνον τυπικά. Κατ’ ουσίαν, χρησιμοποιεί τη φωτογραφική του δεινότητα για να ανοίγει παράθυρα θέασης ενός άλλου κόσμου, ο οποίος δεν κρύβεται μεν, εδώ...

Exodus (04 Ιουλ 2022)

Η Φωτογραφική ομάδα "Έκφραση" διοργανώνει έκθεση φωτογραφίας με τίτλο "κατ' εικόνα". Τα εγκαίνια της έκθεσης όπου θα γίνουν την Παρασκευή 8/7 και ώρα 7μμ. στον πεζόδρομο Βασ. Σοφίας. ...

Exodus (28 Ιουν 2022)

Στα πλαίσια της επετείου των 100 ετών από την Μικρασιατική Καταστροφή, το Μουσείο Μπουμπουλίνας παρουσιάζει έκθεση φωτογραφίας από το προσωπικό αρχείο των Νικολάου και Περικλή Μπούμπουλη, δισεγγόνων...

Exodus (27 Ιουν 2022)

Πόσο σημαντικός είναι ο καφές στη ζωή μας; Τι μνήμες και αρώματα αναδύονται από ένα μπρίκι; Πόση παράδοση κρύβεται μέσα σε ένα φλιτζάνι; Μόνο αν είσαι μερακλής μπορείς να ξέρεις τις σωστές...

News (24 Ιουν 2022)

Οι νικητές του διαγωνισμού Photometria Awards 2022 με τίτλο “Looking for the Light”, με κριτή τον γνωστό φωτογράφο του Magnum, Martin Parr, είναι γεγονός. Οι νικητές που κέρδισαν τα βραβεία που...

Exodus (22 Ιουν 2022)

Η έκθεση φωτογραφίας «Μαρτυρίες – Βλέμματα» 1971 – 2021: Γιατροί Χωρίς Σύνορα και Magnum Photos, 50 χρόνια στο πεδίο ταξιδεύει στην Καλαμάτα υπό την αιγίδα του Δήμου Καλαμάτας Η έκθεση...

Exodus (21 Ιουν 2022)

 «Για μένα, η ομορφιά βρίσκεται στο θάρρος να είσαι αυτός που είσαι». Γίνομαι. Ο Peter Lindbergh αποτίει φόρο τιμής στο επαναστατικό όραμα ενός από τους σημαντικότερους φωτογράφους της...

News (21 Ιουν 2022)

Το καλοκαίρι είναι η εποχή της κυανοτυπίας! Εποχή διακοπών αλλά και δημιουργικότητας. Ελατέ λοιπόν για ένα διαφορετικό «suntan» στην πόλη...  Η κυανοτυπία (cyanotype/blue...

Exodus (20 Ιουν 2022)

Η έκθεση Le Monde de Steve McCurry παρουσιάζει περισσότερες από 150 φωτογραφίες τυπωμένες σε μεγάλο μέγεθος για πρώτη φορά στο Παρίσι. Είναι η πιο ολοκληρωμένη αναδρομική αφιερωμένη στον Αμερικανό...