P E R S O N A

Πολλά έχουν γραφτεί για το αριστούργημα του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν από την ημέρα που κυκλοφόρησε -και πόσα θα γραφτούν ακόμα-, στην προσπάθεια να αναλύσουν την πιο προσωπική ταινία από τη φιλμογραφία του Σουηδού δημιουργού. Είναι η ταινία μια διατριβή πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη; Μια σπουδή πάνω στη χαμένη ταυτότητα; Στο όνειρο και την πραγματικότητα; Στην αλήθεια και την ψευδαίσθηση;

Νοσοκόμα, η Αλμα, αναλαμβάνει να περιποιηθεί την Ελίζαμπεθ, γνωστή ηθοποιό, που καταρρέει κατά τη διάρκεια μιας παράστασης της Ηλέκτρας που έπαιζε, με αποτέλεσμα να καταφύγει στη σιωπή. Οι δύο τους απομονωμένες σε ένα παραθαλάσσιο σπίτι, για να βελτιωθούν οι συνθήκες ανάρρωσης, θα δημιουργήσουν μια παράξενη σχέση μεταξύ τους, που θα οδηγήσει ακόμα και στην απώλεια της υπαρξιακής τους ταυτότητας.

Πολλά έχουν γραφτεί για το αριστούργημα του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν από την ημέρα που κυκλοφόρησε -και πόσα θα γραφτούν ακόμα-, στην προσπάθεια να αναλύσουν την πιο προσωπική ταινία από τη φιλμογραφία του Σουηδού δημιουργού. Είναι η ταινία μια διατριβή πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη; Μια σπουδή πάνω στη χαμένη ταυτότητα; Στο όνειρο και την πραγματικότητα; Στην αλήθεια και την ψευδαίσθηση;

 

Ο ίδιος ο σκηνοθέτης ποτέ δεν έδωσε σαφή απάντηση για το πραγματικό νόημα της ταινίας του... «Μπορείτε να την ερμηνεύσετε όπως θέλετε. Όπως ένα ποίημα. Οι εικόνες σημαίνουν διαφορετικά πράγματα για τον κάθε άνθρωπο»

Και η αλήθεια είναι ότι δεν χρειάζεται να υπάρχει πάντα συγκεκριμένη ή ακόμα και μόνο μια ερμηνεία. Όπως -πολλές φορές- και στη φωτογραφία, ο χρόνος διατηρεί στο πέρασμά του εκείνα τα έργα που μιλάνε σε ένα βαθύτερο επίπεδο για τον καθένα, αγγίζοντας προσωπικές ταυτίσεις και ερμηνείες. Εκεί είναι ίσως και η σπουδαιότητα ενός έργου: Στις πολλαπλές αναγνώσεις και προσωπικές επισκέψεις που μας αναγκάζει κάθε φορά να του ξανακάνουμε.

Ο θεατής γοητεύεται από τη φωτογραφία της ταινίας, ντυμένη αφηρημένα έτσι στα λευκά σαν ένα ερωτηματικό στο τι κρύβει πραγματικά, και τον παρασέρνει μακριά από την όποια υπόθεσή της. Κάθε φορά που ο θεατής μπορεί να επισκέπτεται την ταινία, ο Μπέργκμαν του αποκαλύπτει καινούρια πράγματα για εκείνη.

 

Η φωτογραφία του Σβεν Νίκβιστ, που συνεργάστηκε αρκετές φορές με τον Μπέργκμαν και σε άλλες ταινίες του, κυριαρχείται από τα ασφυχτικά κοντινά πλάνα του, που αποδίδουν το θέμα της ψυχολογικής αποδόμησης που βρίσκονται οι δύο πρωταγωνίστριες. Η αντίθεση στα περάσματα από το βαθύ μαύρο στο έντονο λευκό και η ιδιαιτερότητα στους φωτισμούς των προσώπων, είναι το βασικό χαρακτηριστικό στο ύφος της ταινίας.

Όλη η ταινία αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από μακρινά ευρυγώνια πλάνα και έντονα κοντινά. Η απότομη εναλλαγή μεταξύ τους, τονίζει ακριβώς τις σχέσεις των δύο γυναικών ανάμεσα στην οικειότητα και την απομόνωση.

Η δραματικότητα που βγάζουν τα κοντινά πλάνα, γεμίζοντας τη σκηνή από το συναίσθημα της έκφρασης, τονίζεται από το κόψιμο του προσώπου μισό στη σκιά και μισό στο φώς. Με αυτή την τεχνική υπονοεί ο σκηνοθέτης ότι υπάρχουν δύο πρόσωπα -ένα φωτεινό και ένα σκοτεινό-, δύο εαυτοί που μπερδεύονται σε όλη τη διάρκεια της ταινίας.

Το φως συνέχεια αλλάζει από σκηνή σε σκηνή, άλλοτε σκληρό, άλλοτε απαλό, δημιουργεί ρεαλισμό ή και ψευδαίσθηση, γεμίζει ένα ολόκληρο δωμάτιο ή απλά μερικές γωνίες. Αυτή η συχνή εναλλαγή στο φως δείχνει την εσωτερική πάλη των δύο πρωταγωνιστριών, σα μια προσπάθεια του ασυνείδητου να προσαρμοστεί στον πραγματικό κόσμο.

 

Ο θεατής, έτσι, ποτέ δεν μαθαίνει τι από όσα βλέπει είναι πραγματικότητα.

 

Μία από τις πιο διάσημες σκηνές μέσα στο έργο είναι η σκηνή της κρεβατοκάμαρας. Η Ελίζαμπεθ πλησιάζει στο δωμάτιο της ʼλμας που κοιμάται, κατά πάσα πιθανότητα νωρίς το πρωί. Το κάδρο γεμίζει από ένα απαλό φυσικό φως που δίνει έντονα την αίσθηση του ονείρου, ερχόμενο από το πίσω μέρος, σαν να η Ελίζαμπεθ γεννιέται και να παίρνει μορφή μέσα από αυτό το φως ... μέχρι να την ξανατραβήξει πάλι πίσω.


Η Περσόνα εύκολα μπορεί να αναγνωριστεί από δύο φωτογραφίες που έγιναν ταυτόσημές της. Το αγόρι που αγγίζει το γυναικείο πρόσωπο σε μια μεγάλη οθόνη και οι δύο γυναίκες που κοιτάνε η μία την άλλη και εμάς σε ένα φανταστικό καθρέφτη (αρχική φωτο).

Ό Μπέργκμαν έκανε μια ταινία πρώτα για τον εαυτό του και ύστερα για όλους εμάς, που μας αναγκάζει να σωπαίνουμε μπροστά της όπως η πρωταγωνίστριά του.

 

Όπως ο ίδιος την έχει χαρακτηρίσει, είναι...ένα ποίημα σε εικόνες!

-----------------------------

«PERSONA» Σουηδία- 1966 Ασπρόμαυρη (85΄)

Σκηνοθεσία, παραγωγή, σενάριο: Ίνγκμαρ Μπέργκμαν

Φωτογραφία: Σβεν Νύκβιστ / Μουσική: Λαρς Γιόχαν Βέρλε

Πρωταγωνιστούν: Μπίμπι ʼντερσον, Λιβ Ούλμαν

 

Soundtrack for writing this: Dead Can Dance - "Within The Realm Of A Dying Sun" (1987)

 

Πρόσφατα Άρθρα

News (16 Ιουλ 2019)

Οι Greek Instagramers Events και το Τσέχικο Κέντρο Αθήνας προσκαλούν τους φωτογράφους κάθε επιπέδου (επαγγελματίες ή μη) από την ελληνική κοινότητα της Τσεχίας και την Ελλάδα να στείλουν...

News (15 Ιουλ 2019)

Το Σεπτέμβριο γιορτάζεται η επέτειος για τα 75 χρόνια από το «Ολοκαύτωμα του Χορτιάτη». Σε αυτό το πλαίσιο και με αυτή την αφορμή, κάπου στο τέλος του Αυγούστου, σχεδιάζεται μία έκθεση σύγχρονης...

News (12 Ιουλ 2019)

Στην Κορνάρου η έκθεση φωτογραφίας με τον τίτλο "bliss?" την Τετάρη 17/7/2019στις 20.30 στο γραφικό στενό της Κορνάρου θα γίνουν τα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας από τα μέλη της ομάδας Μαθήματα...

News (11 Ιουλ 2019)

 Το Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης συνεχίζοντας τις προσπάθειές του για έναν συνεχή και ανοικτό διάλογο υπέρ της σύγχρονης φωτογραφίας, σε απόλυτη συνεργασία με την art EAC και στο πλαίσιο της...

Workshops (10 Ιουλ 2019)

Ένα αξίωμα της στροφής της φωτογραφίας στη μεταμοντέρνα πρακτική κατά τη δεκαετία του '80 ήταν η πεποίθηση ότι «όλα είχαν ήδη φωτογραφηθεί». Εάν αυτό ήταν κάπως αληθινό τότε, σίγουρα είναι αληθινό...

Book Reviews (10 Ιουλ 2019)

Νέα έκδοση, Προσφυγικά – Όσο ανθίζουν οι νεραντζιές, Κωνσταντίνου Αλεξίου Στην Νίκαια υπάρχουν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα που αποτελούνται κυρίως από προσφυγικές κατοικίες. Όπως αναφέρει η...

News (10 Ιουλ 2019)

Στα πλαίσια του 48ου Φεστιβάλ Ολύμπου η RENÉE REVAH θα βρίσκεται εκεί με την ενδιαφέρουσα έκθεσή φωτογραφιας" TEHOM - ΑΒΥΣΣΟΣ" , η Ρενέ αυτή τη φορά συνεργάζεται με τον Δημήτρη...

News (10 Ιουλ 2019)

Λένε ότι τις ιστορίες τις γράφουν οι παρέες! Αυτό σίγουρα συμβαίνει στο Alte Fablon. Οι συμμετέχοντες του Εργαστηρίου Φωτογραφίας και του Εργαστηρίου Δημιουργικής Γραφής, που λειτούργησαν κατά την...

News (01 Ιουλ 2019)

 Η δεύτερη έκθεση του TILT platform με τίτλο Ίασις ξεδιπλώνει μια προβληματική πάνω στη σχέση μας με τη φύση, το σώμα μας, τον ψυχισμό μας, τον Άλλον, την παρέμβαση της τεχνολογίας στην...

News (27 Ιουν 2019)

Την Πέμπτη 27 Ιουνίου ολοκληρώνονται οι παρουσιάσεις φωτογράφων του Φωτογραφικού Κύκλου στην Ελληνοαμερικανική Ένωση (Μασσαλίας 22) για φέτος, με τη Μυρτώ Κατραμάδου, τη Μάνια Μπενίση και την Αθηνά...

News (27 Ιουν 2019)

Το Φωτογραφικό Εργαστήρι Δήμου Ρόδου“Rhodes Photolab” με την συμβολή του περιοδικού “Φωτογράφος”  με υπεύθυνη την(πτυχιούχο Φωτογράφο Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής)  Αργυρώ...

News (26 Ιουν 2019)

 Με αφορμή το βιβλίο με τίτλο Αγκάθια και Αμάραντα από τις εκδόσεις Άγρα η Γιάννα Ανδρεάδη εκθέτει τα σκίτσα και έργα ζωγραφικής της στην Καίρειο βιβλιοθήκη στην Ανδρο από τις 16 Ιουλίου...