P E R S O N A

Πολλά έχουν γραφτεί για το αριστούργημα του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν από την ημέρα που κυκλοφόρησε -και πόσα θα γραφτούν ακόμα-, στην προσπάθεια να αναλύσουν την πιο προσωπική ταινία από τη φιλμογραφία του Σουηδού δημιουργού. Είναι η ταινία μια διατριβή πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη; Μια σπουδή πάνω στη χαμένη ταυτότητα; Στο όνειρο και την πραγματικότητα; Στην αλήθεια και την ψευδαίσθηση;

Νοσοκόμα, η Αλμα, αναλαμβάνει να περιποιηθεί την Ελίζαμπεθ, γνωστή ηθοποιό, που καταρρέει κατά τη διάρκεια μιας παράστασης της Ηλέκτρας που έπαιζε, με αποτέλεσμα να καταφύγει στη σιωπή. Οι δύο τους απομονωμένες σε ένα παραθαλάσσιο σπίτι, για να βελτιωθούν οι συνθήκες ανάρρωσης, θα δημιουργήσουν μια παράξενη σχέση μεταξύ τους, που θα οδηγήσει ακόμα και στην απώλεια της υπαρξιακής τους ταυτότητας.

Πολλά έχουν γραφτεί για το αριστούργημα του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν από την ημέρα που κυκλοφόρησε -και πόσα θα γραφτούν ακόμα-, στην προσπάθεια να αναλύσουν την πιο προσωπική ταινία από τη φιλμογραφία του Σουηδού δημιουργού. Είναι η ταινία μια διατριβή πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη; Μια σπουδή πάνω στη χαμένη ταυτότητα; Στο όνειρο και την πραγματικότητα; Στην αλήθεια και την ψευδαίσθηση;

 

Ο ίδιος ο σκηνοθέτης ποτέ δεν έδωσε σαφή απάντηση για το πραγματικό νόημα της ταινίας του... «Μπορείτε να την ερμηνεύσετε όπως θέλετε. Όπως ένα ποίημα. Οι εικόνες σημαίνουν διαφορετικά πράγματα για τον κάθε άνθρωπο»

Και η αλήθεια είναι ότι δεν χρειάζεται να υπάρχει πάντα συγκεκριμένη ή ακόμα και μόνο μια ερμηνεία. Όπως -πολλές φορές- και στη φωτογραφία, ο χρόνος διατηρεί στο πέρασμά του εκείνα τα έργα που μιλάνε σε ένα βαθύτερο επίπεδο για τον καθένα, αγγίζοντας προσωπικές ταυτίσεις και ερμηνείες. Εκεί είναι ίσως και η σπουδαιότητα ενός έργου: Στις πολλαπλές αναγνώσεις και προσωπικές επισκέψεις που μας αναγκάζει κάθε φορά να του ξανακάνουμε.

Ο θεατής γοητεύεται από τη φωτογραφία της ταινίας, ντυμένη αφηρημένα έτσι στα λευκά σαν ένα ερωτηματικό στο τι κρύβει πραγματικά, και τον παρασέρνει μακριά από την όποια υπόθεσή της. Κάθε φορά που ο θεατής μπορεί να επισκέπτεται την ταινία, ο Μπέργκμαν του αποκαλύπτει καινούρια πράγματα για εκείνη.

 

Η φωτογραφία του Σβεν Νίκβιστ, που συνεργάστηκε αρκετές φορές με τον Μπέργκμαν και σε άλλες ταινίες του, κυριαρχείται από τα ασφυχτικά κοντινά πλάνα του, που αποδίδουν το θέμα της ψυχολογικής αποδόμησης που βρίσκονται οι δύο πρωταγωνίστριες. Η αντίθεση στα περάσματα από το βαθύ μαύρο στο έντονο λευκό και η ιδιαιτερότητα στους φωτισμούς των προσώπων, είναι το βασικό χαρακτηριστικό στο ύφος της ταινίας.

Όλη η ταινία αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από μακρινά ευρυγώνια πλάνα και έντονα κοντινά. Η απότομη εναλλαγή μεταξύ τους, τονίζει ακριβώς τις σχέσεις των δύο γυναικών ανάμεσα στην οικειότητα και την απομόνωση.

Η δραματικότητα που βγάζουν τα κοντινά πλάνα, γεμίζοντας τη σκηνή από το συναίσθημα της έκφρασης, τονίζεται από το κόψιμο του προσώπου μισό στη σκιά και μισό στο φώς. Με αυτή την τεχνική υπονοεί ο σκηνοθέτης ότι υπάρχουν δύο πρόσωπα -ένα φωτεινό και ένα σκοτεινό-, δύο εαυτοί που μπερδεύονται σε όλη τη διάρκεια της ταινίας.

Το φως συνέχεια αλλάζει από σκηνή σε σκηνή, άλλοτε σκληρό, άλλοτε απαλό, δημιουργεί ρεαλισμό ή και ψευδαίσθηση, γεμίζει ένα ολόκληρο δωμάτιο ή απλά μερικές γωνίες. Αυτή η συχνή εναλλαγή στο φως δείχνει την εσωτερική πάλη των δύο πρωταγωνιστριών, σα μια προσπάθεια του ασυνείδητου να προσαρμοστεί στον πραγματικό κόσμο.

 

Ο θεατής, έτσι, ποτέ δεν μαθαίνει τι από όσα βλέπει είναι πραγματικότητα.

 

Μία από τις πιο διάσημες σκηνές μέσα στο έργο είναι η σκηνή της κρεβατοκάμαρας. Η Ελίζαμπεθ πλησιάζει στο δωμάτιο της ʼλμας που κοιμάται, κατά πάσα πιθανότητα νωρίς το πρωί. Το κάδρο γεμίζει από ένα απαλό φυσικό φως που δίνει έντονα την αίσθηση του ονείρου, ερχόμενο από το πίσω μέρος, σαν να η Ελίζαμπεθ γεννιέται και να παίρνει μορφή μέσα από αυτό το φως ... μέχρι να την ξανατραβήξει πάλι πίσω.


Η Περσόνα εύκολα μπορεί να αναγνωριστεί από δύο φωτογραφίες που έγιναν ταυτόσημές της. Το αγόρι που αγγίζει το γυναικείο πρόσωπο σε μια μεγάλη οθόνη και οι δύο γυναίκες που κοιτάνε η μία την άλλη και εμάς σε ένα φανταστικό καθρέφτη (αρχική φωτο).

Ό Μπέργκμαν έκανε μια ταινία πρώτα για τον εαυτό του και ύστερα για όλους εμάς, που μας αναγκάζει να σωπαίνουμε μπροστά της όπως η πρωταγωνίστριά του.

 

Όπως ο ίδιος την έχει χαρακτηρίσει, είναι...ένα ποίημα σε εικόνες!

-----------------------------

«PERSONA» Σουηδία- 1966 Ασπρόμαυρη (85΄)

Σκηνοθεσία, παραγωγή, σενάριο: Ίνγκμαρ Μπέργκμαν

Φωτογραφία: Σβεν Νύκβιστ / Μουσική: Λαρς Γιόχαν Βέρλε

Πρωταγωνιστούν: Μπίμπι ʼντερσον, Λιβ Ούλμαν

 

Soundtrack for writing this: Dead Can Dance - "Within The Realm Of A Dying Sun" (1987)

 

Πρόσφατα Άρθρα

News (26 Ιουλ 2021)

Το Athens Photo World  επανέρχεται, δύο μήνες μετά την επίσημη έναρξη των εκδηλώσεων του για το 2021, και προσφέρει στο αθηναϊκό κοινό  δύο εξαιρετικά σημαντικές εκθέσεις και ένα πρόγραμμα...

News (23 Ιουλ 2021)

Ο αέρας σε μέρη όπως η Τήνος αποκτά κάτι που θα χαρακτηρίζαμε πρόχειρα υλική υπόσταση: τον ακούς διαρκώς να γεμίζει με την παρουσία του χώρους και τον βλέπεις στα αποτελέσματά του πάνω στα ανθρώπινα...

News (23 Ιουλ 2021)

Το Δ.Ι.Ε.Κ. Χανίων διοργανώνει ομαδική έκθεση έργων αποφοίτων της ειδικότητας "Τέχνη Φωτογραφίας" από  29/07/2021 έως 04/08/2021 στο Τούρκικο Χαμάμ στην οδό Κατρέ.  Εγκαίνια: Πέμπτη...

News (22 Ιουλ 2021)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς σε συνεργασία με το Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ), εγκαινιάζει την ομαδική έκθεση φωτογραφίας «Εξερευνώντας τις πόλεις μας», με έργα ερασιτεχνών φωτογράφων που...

News (16 Ιουλ 2021)

Η έκθεση αυτή είναι δημιούργημα μιας αποκαλυπτικής διάθεσης των φωτογράφων να μας δείξουν τον τόπο που ζουν με την προσωπική τους ματιά. Η αφορμή δόθηκε από το Φεστιβάλ κρουστών που...

News (14 Ιουλ 2021)

Το Σάββατο 17 Ιουλίου 2021 τα εγκαίνια της ομαδικής έκθεσης ‘’ARTISTS’’ που θα φιλοξενηθεί από το Δήμο Μήλου στο «ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΘΗΛΕΩΝ 1875» στην Πλάκα. Φωτογραφία εξωφύλλου Μάντη...

News (12 Ιουλ 2021)

Στις 28 Αυγούστου εγκαινιάζονται οι κεντρικές εκδηλώσεις του Φωτογραφικού Φεστιβάλ Αγρινίου Photopolis. Εκθέσεις φωτογραφίας, προβολές, συζητήσεις, φωτογραφικά workshops, Potrait studio, Μουσικά...

News (05 Ιουλ 2021)

Τα Μαθήματα Φωτογραφίας Ρεθύμνου διοργανώνουν ομαδική έκθεση φωτογραφίας με τον τίτλο Blue, στην βόρεια εξωτερική πλευρά του δημοτικού κήπου Ρεθύμνου. Διάρκεια έκθεσης 8 με 31 Ιουλίου. Εγκαίνια...

News (05 Ιουλ 2021)

Μονοπάτια ζωής, μονοπάτια δύσβατα που όμως δε λείπει το χαμόγελο και η πίστη συνθέτουν το ταξίδι της ζωής με συντροφιά το φωτογραφικό φακό. Όλη μας η ζωή μια διαδρομή προς το άγνωστο, με εικόνες που...

News (01 Ιουλ 2021)

Η πρώτη φωτογραφική έκθεση με θέμα “Ανθρωπογενές τοπίο” από τους σπουδαστές του ΔΙΕΚ Καστοριάς θα πραγματοποιηθεί στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα στο αρχοντικό “Πηχεών” της πλατείας Ντολτσό. Η...

News (29 Ιουν 2021)

Η Φωτογραφική Ομάδα «Αμπάριζα» πραγματοποιεί την ετήσια έκθεση των μελών της στον πολιτιστικό χώρο Παίρνω Αμπάριζα, Γαλακηδών 11, Γαλάτσι.  Επιμέλεια έκθεσης: Κατερίνα Ντόνα...

Book Reviews (29 Ιουν 2021)

Την Δευτέρα 5 Ιουλίου 2021 στις 7.30 μ.μ.- 9.15 μ.μ. η Σοφία Τσουμάκη θα παρουσιάσει το νέο της φωτογραφικό λεύκωμα με τίτλο "Light Matters" στο ανοικτό καφέ του Τεχνοχώρου Φάμπρικα (Μεγάλου...