Η μελαγχολία και η φωτογραφία

Το νόημα τής φωτογραφίας βρίσκεται ακριβώς στο σταυροδρόμι όπου η αισιοδοξία συναντάει την απαισιοδοξία, όπου το παρελθόν συμπυκνώνεται στο κλικ τού παρόντος, όπου η κατάφαση τής φωτογραφικής λήψης περικλείει τον πόνο γι' αυτό που δεν μπόρεσε να απεικονιστεί αλλά που γνωρίζουμε ότι υπάρχει, όπου η εγκλωβισμένη λεπτομέρεια τής φωτογραφικής εικόνας παραπέμπει σε έναν κόσμο γύρω από αυτή, τον οποίο συμπληρώνουν τα όνειρά μας και οι αβέβαιες μνήμες μας.

Φωτογραφία: Garry Winogrand

Η μελαγχολία και η φωτογραφία

Ένας σημαντικός Αμερικανός φωτογράφος, ο Garry Winogrand, έλεγε πριν από σαράντα πέντε χρόνια, ότι ο μόνος λόγος που συνέχιζε να φωτογραφίζει ήταν η άρνησή του να αποδεχτεί τις πικρές του διαπιστώσεις, πως ο κόσμος οδεύει στον γκρεμό και οι ενέργειές μας είναι άσκοπες. Ίσως η τέχνη να είναι μία από τις διεξόδους μπροστά σε παρόμοιες υπαρξιακές αντιφάσεις. Και πιθανόν να είναι η σχετικά πιο άμεση, ανιδιοτελής και (ίσως) προσιτή, αφού οι άλλες δεν μπορεί παρά να είναι η αγάπη και η θρησκεία.

Αυτό που, συνήθως, κινεί τον συγκινησιακό κόσμο ενός καλλιτέχνη δεν είναι το κενό, αφού το κενό μόνο σε κενό οδηγεί, αλλά η αίσθηση ότι υπάρχει μια τάξη πίσω από μια προφανή αταξία και ένας κρυμμένος παράδεισος από τον οποίο ο άνθρωπος έχει εκδιωχθεί. Η αίσθηση αυτή δεν είναι επομένως ούτε μόνο αρνητική ούτε μόνο θετική, αφού πηγάζει ταυτόχρονα από την πεποίθηση τής ύπαρξης τού θετικού και από τη διαπίστωση τής παρουσίας τού αρνητικού.

Η μελαγχολία, όπως τουλάχιστον χρησιμοποιούμε τον όρο εκτός παθολογίας, εκφράζει ακριβώς αυτή τη θλίψη που πηγάζει από μια χαρά που χάνεται. Από την απροσδιόριστη ανάμνηση ενός παραδείσου. Η μελαγχολία είναι προϊόν συναισθηματικής αμφιβολίας και αστάθειας. Δεν είναι ούτε απόλυτη χαρά, ούτε απόλυτη λύπη.

Βασικό συστατικό στοιχείο τής μελαγχολίας είναι η βαθιά, οργανική σχεδόν, συνείδηση τού χρόνου. Τού χρόνου που πέρασε πραγματικά, όσο και τού πλασματικού χρόνου των ονείρων μας. Αν, όμως, η τέχνη ολόκληρη έχει σχέση με τον χρόνο, πρέπει να παραδεχτούμε ότι η φωτογραφία βρίσκεται από την ίδια της τη φύση σε ακόμη πιο στενή σχέση με αυτόν.

Φωτογραφία; Πλάτωνας Ριβέλλης


Ο ίδιος και πάλι Winogrand έλεγε πως δεν μπορεί να φωτογραφηθεί η «δυστυχία», γιατί μια φωτογραφία είναι πάντοτε «ωραία». Αλλά, πάλι, τι νόημα θα είχε η καταγραφή τής «ευτυχίας», όταν ο φωτογράφος τη ζει και τη βλέπει γύρω του; ʼλλωστε, στην τέχνη αποτυπώνονται μεταχρονολογημένα τα συναισθήματα και μεταφορικά οι αισθήσεις. Αφού περάσει η «δυστυχία» από πάνω μας, μένει να καταγράψουμε τα ίχνη που άφησε στο πνεύμα μας. Το πέρασμα όμως τής «ευτυχίας» δεν αφήνει συνήθως ίχνη, γιατί η «ευτυχία» δεν έχει διάρκεια. Τα έργα τέχνης φέρουν χαραγμένα τα ίχνη μιας «δυστυχίας» και την ανάμνηση μιας «ευτυχίας».

Το νόημα τής φωτογραφίας βρίσκεται ακριβώς στο σταυροδρόμι όπου η αισιοδοξία συναντάει την απαισιοδοξία, όπου το παρελθόν συμπυκνώνεται στο κλικ τού παρόντος, όπου η κατάφαση τής φωτογραφικής λήψης περικλείει τον πόνο γι' αυτό που δεν μπόρεσε να απεικονιστεί αλλά που γνωρίζουμε ότι υπάρχει, όπου η εγκλωβισμένη λεπτομέρεια τής φωτογραφικής εικόνας παραπέμπει σε έναν κόσμο γύρω από αυτή, τον οποίο συμπληρώνουν τα όνειρά μας και οι αβέβαιες μνήμες μας. Μπορεί, εν τέλει, κάθε κλικ να υπογραμμίζει την αδυναμία τού βλέμματός μας να συμβαδίσει με τον κόσμο τής φαντασίας μας. Ίσως γι' αυτό μερικές φωτογραφίες να καταφέρνουν να προκαλέσουν και τη συγκίνησή μας. ʼλλωστε, η αληθινή συγκίνηση πηγάζει πάντοτε από μια μελαγχολία και μόνον έτσι μπορεί να έχει διάρκεια και βάθος.

Όταν κοιτάζω τις λίγες φωτογραφίες που έχω κάνει ο ίδιος, αναγνωρίζω την επιθυμία μου για μια πανηγυρική συνάντηση με την ομορφιά, με την τάξη, με την αρμονία. Και ταυτόχρονα εισπράττω σαν θεατής την αίσθηση ότι αυτό δεν αρκεί. Ότι κάτι μου διαφεύγει, ότι θα κυνηγώ πάντα επιθυμίες μου που αγνοώ και που ίσως κάποτε να γνώριζα, ή να γνωρίσω. Αυτό όμως είναι και το κίνητρο για να φωτογραφήσω και πάλι.

Για μένα, μια καλή φωτογραφία, δική μου ή άλλου, είναι εκείνη που σε γεμίζει με τη χαρά τής θλίψης. Ακριβώς όπως έλεγε ο Victor Hugo ότι «η μελαγχολία είναι η ευτυχία να είναι κανείς θλιμμένος».

(ʼρθρο τού Πλάτωνα Ριβέλλη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Δέντρο»)

Πρόσφατα Άρθρα

News (26 Ιουλ 2021)

Το Athens Photo World  επανέρχεται, δύο μήνες μετά την επίσημη έναρξη των εκδηλώσεων του για το 2021, και προσφέρει στο αθηναϊκό κοινό  δύο εξαιρετικά σημαντικές εκθέσεις και ένα πρόγραμμα...

News (23 Ιουλ 2021)

Ο αέρας σε μέρη όπως η Τήνος αποκτά κάτι που θα χαρακτηρίζαμε πρόχειρα υλική υπόσταση: τον ακούς διαρκώς να γεμίζει με την παρουσία του χώρους και τον βλέπεις στα αποτελέσματά του πάνω στα ανθρώπινα...

News (23 Ιουλ 2021)

Το Δ.Ι.Ε.Κ. Χανίων διοργανώνει ομαδική έκθεση έργων αποφοίτων της ειδικότητας "Τέχνη Φωτογραφίας" από  29/07/2021 έως 04/08/2021 στο Τούρκικο Χαμάμ στην οδό Κατρέ.  Εγκαίνια: Πέμπτη...

News (22 Ιουλ 2021)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς σε συνεργασία με το Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ), εγκαινιάζει την ομαδική έκθεση φωτογραφίας «Εξερευνώντας τις πόλεις μας», με έργα ερασιτεχνών φωτογράφων που...

News (16 Ιουλ 2021)

Η έκθεση αυτή είναι δημιούργημα μιας αποκαλυπτικής διάθεσης των φωτογράφων να μας δείξουν τον τόπο που ζουν με την προσωπική τους ματιά. Η αφορμή δόθηκε από το Φεστιβάλ κρουστών που...

News (14 Ιουλ 2021)

Το Σάββατο 17 Ιουλίου 2021 τα εγκαίνια της ομαδικής έκθεσης ‘’ARTISTS’’ που θα φιλοξενηθεί από το Δήμο Μήλου στο «ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΘΗΛΕΩΝ 1875» στην Πλάκα. Φωτογραφία εξωφύλλου Μάντη...

News (12 Ιουλ 2021)

Στις 28 Αυγούστου εγκαινιάζονται οι κεντρικές εκδηλώσεις του Φωτογραφικού Φεστιβάλ Αγρινίου Photopolis. Εκθέσεις φωτογραφίας, προβολές, συζητήσεις, φωτογραφικά workshops, Potrait studio, Μουσικά...

News (05 Ιουλ 2021)

Τα Μαθήματα Φωτογραφίας Ρεθύμνου διοργανώνουν ομαδική έκθεση φωτογραφίας με τον τίτλο Blue, στην βόρεια εξωτερική πλευρά του δημοτικού κήπου Ρεθύμνου. Διάρκεια έκθεσης 8 με 31 Ιουλίου. Εγκαίνια...

News (05 Ιουλ 2021)

Μονοπάτια ζωής, μονοπάτια δύσβατα που όμως δε λείπει το χαμόγελο και η πίστη συνθέτουν το ταξίδι της ζωής με συντροφιά το φωτογραφικό φακό. Όλη μας η ζωή μια διαδρομή προς το άγνωστο, με εικόνες που...

News (01 Ιουλ 2021)

Η πρώτη φωτογραφική έκθεση με θέμα “Ανθρωπογενές τοπίο” από τους σπουδαστές του ΔΙΕΚ Καστοριάς θα πραγματοποιηθεί στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα στο αρχοντικό “Πηχεών” της πλατείας Ντολτσό. Η...

News (29 Ιουν 2021)

Η Φωτογραφική Ομάδα «Αμπάριζα» πραγματοποιεί την ετήσια έκθεση των μελών της στον πολιτιστικό χώρο Παίρνω Αμπάριζα, Γαλακηδών 11, Γαλάτσι.  Επιμέλεια έκθεσης: Κατερίνα Ντόνα...

Book Reviews (29 Ιουν 2021)

Την Δευτέρα 5 Ιουλίου 2021 στις 7.30 μ.μ.- 9.15 μ.μ. η Σοφία Τσουμάκη θα παρουσιάσει το νέο της φωτογραφικό λεύκωμα με τίτλο "Light Matters" στο ανοικτό καφέ του Τεχνοχώρου Φάμπρικα (Μεγάλου...