Ταλέντο και ιδιοφυία 

Αν προσπαθήσουμε να βρούμε μια άλλη λέξη να αντικαταστήσουμε, ή να συμπληρώσουμε το ταλέντο, ίσως ανασύρουμε, πάντα με την παραπάνω επιφύλαξη, την «ιδιοφυία». Λέξη, είναι αλήθεια που συνήθως μας τρομάζει μια και εκφράζει, εκτός από έναν υπερθετικό βαθμό, και μια διάσταση χαρισματική και σχεδόν έξωθεν δοτή. Δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζεται σαν κάτι παράλογο ο προσδιορισμός τής ποιότητας τού έργου τέχνης μέσα από την έννοια τού «χαρίσματος».

Ταλέντο και ιδιοφυία 

Όταν διατυπώνονται απόψεις γύρω από την τέχνη, γίνεται ταυτόχρονα και μεγάλη κατάχρηση τής λέξης «ταλέντο». Εντούτοις, ο όρος αυτός, με όλη την επιφύλαξη που πρέπει κανείς να έχει όταν χειρίζεται και οροθετεί λέξεις με αφηρημένο περιεχόμενο, δεν μπορεί να αφορά ειδικά και μόνον την καλλιτεχνική ποιότητα, μια και αναφέρεται σε ένα σύνολο ικανοτήτων και ευκολιών, που αφορούν κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα. Στο κάτω-κάτω και ο μη ταλαντούχος μπορεί ενδεχομένως να φτάσει στο ίδιο επιθυμητό αποτέλεσμα με τον ταλαντούχο, αλλά με μεγαλύτερη δυσκολία, ποιότητα, ή συχνότητα.

Αν προσπαθήσουμε να βρούμε μια άλλη λέξη να αντικαταστήσουμε, ή να συμπληρώσουμε το ταλέντο, ίσως ανασύρουμε, πάντα με την παραπάνω επιφύλαξη, την «ιδιοφυία». Λέξη, είναι αλήθεια που συνήθως μας τρομάζει μια και εκφράζει, εκτός από έναν υπερθετικό βαθμό, και μια διάσταση χαρισματική και σχεδόν έξωθεν δοτή. Δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζεται σαν κάτι παράλογο ο προσδιορισμός τής ποιότητας τού έργου τέχνης μέσα από την έννοια τού «χαρίσματος». Και πιο συγκεκριμένα να επισημαίνεται η διαφορά (που είναι και το σημαντικότερο) ανάμεσα σε ένα καλό έργο, πιθανόν προϊόν μόχθου, επιμονής, γνώσεων και επιμέλειας (πράγμα ούτε λίγο ούτε αμελητέο) και σε ένα ξεχωριστό και ιδιαίτερο δημιούργημα. Η λέξη «ιδιοφυία» ενσωματώνει ακριβώς την έννοια τής ιδιαιτερότητας, την αίσθηση τής μοναδικότητας, το άγγιγμα τής Θείας Χάριτος, όπως θα έλεγαν σε πολύ παλαιότερα χρόνια, ή τής νεραϊδένιας ράβδου, όπως θα έλεγαν σε πολύ μικρότερες ηλικίες.

Αν κάποιος αντιτείνει ότι η αποδοχή ενός τέτοιου όρου περικλείει μια διάσταση φυσικής ή θείας επιλογής, σαν ένα είδος ελιτισμού, θα πρέπει να σκεφτεί ότι - μεταξύ άλλων - η τέχνη είναι απαραίτητη για τον άνθρωπο και την κοινωνία, διότι διατηρεί την έννοια τής ανθρώπινης μοναδικότητας πέρα από γνώσεις και ικανότητες. Διότι επαναφέρει την πεποίθηση ότι ο κόσμος αποτελείται από εκατομμύρια μικρότερους κόσμους που εκπροσωπούν τον κάθε μεμονωμένο άνθρωπο και που αποκαλύπτονται όταν η ικανότητα την οποία εξασφαλίζει το ταλέντο συνδυασθεί με το όραμα το οποίο πηγάζει από την ιδιοφυία.

Μια φράση τού Γάλλου ποιητή Jules Renard είναι χαρακτηριστική για τη σχέση των δύο υπό συζήτηση λέξεων: « Η ιδιοφυία είναι για το ταλέντο ό,τι το ένστικτο είναι για τη λογική». Κάτι δηλαδή που επικεντρώνει τη διάκριση στο έμφυτο τής ιδιαιτερότητας των δώρων που συνοδεύουν κάθε άνθρωπο.

Είναι ενδιαφέρον όμως να επισημάνει κανείς ότι ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία τής καλλιτεχνικής δημιουργίας είναι ότι αποτελεί ίσως τη μοναδική ανθρώπινη δραστηριότητα που απαιτεί την ταυτόχρονη λειτουργία όλων των αρετών και ιδιοτήτων. Τού θυμικού, τού νοητικού, τού οργανικού, αλλά και τού ταλέντου, τής ιδιοφυίας, τής εργατικότητας, τής επιμονής, τής φιλοδοξίας. Ίσως να είναι η μοναδική δραστηριότητα που αποδίδει την «κατ’ εικόνα και ομοίωση» γέννησή του, την αυθάδεια ενός εν δυνάμει δημιουργού. Γι’ αυτό άλλωστε πρέπει να γίνει αναφορά και σε μια χαρακτηριστική φράση ενός άλλου Γάλλου ποιητή, τού Paul Valéry: «Το ταλέντο χωρίς ιδιοφυία είναι ασήμαντο, η ιδιοφυία χωρίς ταλέντο είναι ένα τίποτα».

Ίσως τελικά αυτό που μπορεί να απαλλάξει την τέχνη από το βάρος τής αναζήτησης και τής επίκλησης όλων αυτών των δυσβάστακτων όρων, είναι η ενστικτώδης αποδοχή τού γεγονότος ότι το ταλέντο και η ιδιοφυία είναι προνόμια τής ανθρώπινης φύσης και όχι ολίγων ανθρώπων. Με λίγα λόγια όχι ότι δεν υπάρχει η έννοια τού «εκλεκτού» ή τού Θείου Δώρου, αλλά ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αποδέκτες του και ο καθένας είναι ένας εν δυνάμει «εκλεκτός». Η συνειδητοποίηση τής ιδιαιτερότητάς τους και των προνομίων τους, αλλά και η ανάγκη για την αξιοποίηση των «δώρων» τους είναι αυτό που απελευθερώνει τη μοναδικότητά τους. Επομένως μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι το κέντρο τού ζητήματος δεν βρίσκεται στην ύπαρξη ταλέντου ή ιδιοφυίας, αλλά στην ανάγκη και την επιθυμία τού κάθε ανθρώπου να τα ανακαλύψει. Κάτι που σε τελευταία ανάλυση είναι και η μεγάλη έκφραση τής ελευθερίας του.

(ʼρθρο τού Πλάτωνα Ριβέλλη που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2009 στο ένθετο περιοδικό «Φωτογράφος» τής εφημερίδας «Καθημερινή»)

Πρόσφατα Άρθρα

News (26 Ιουλ 2021)

Το Athens Photo World  επανέρχεται, δύο μήνες μετά την επίσημη έναρξη των εκδηλώσεων του για το 2021, και προσφέρει στο αθηναϊκό κοινό  δύο εξαιρετικά σημαντικές εκθέσεις και ένα πρόγραμμα...

News (23 Ιουλ 2021)

Ο αέρας σε μέρη όπως η Τήνος αποκτά κάτι που θα χαρακτηρίζαμε πρόχειρα υλική υπόσταση: τον ακούς διαρκώς να γεμίζει με την παρουσία του χώρους και τον βλέπεις στα αποτελέσματά του πάνω στα ανθρώπινα...

News (23 Ιουλ 2021)

Το Δ.Ι.Ε.Κ. Χανίων διοργανώνει ομαδική έκθεση έργων αποφοίτων της ειδικότητας "Τέχνη Φωτογραφίας" από  29/07/2021 έως 04/08/2021 στο Τούρκικο Χαμάμ στην οδό Κατρέ.  Εγκαίνια: Πέμπτη...

News (22 Ιουλ 2021)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς σε συνεργασία με το Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ), εγκαινιάζει την ομαδική έκθεση φωτογραφίας «Εξερευνώντας τις πόλεις μας», με έργα ερασιτεχνών φωτογράφων που...

News (16 Ιουλ 2021)

Η έκθεση αυτή είναι δημιούργημα μιας αποκαλυπτικής διάθεσης των φωτογράφων να μας δείξουν τον τόπο που ζουν με την προσωπική τους ματιά. Η αφορμή δόθηκε από το Φεστιβάλ κρουστών που...

News (14 Ιουλ 2021)

Το Σάββατο 17 Ιουλίου 2021 τα εγκαίνια της ομαδικής έκθεσης ‘’ARTISTS’’ που θα φιλοξενηθεί από το Δήμο Μήλου στο «ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΘΗΛΕΩΝ 1875» στην Πλάκα. Φωτογραφία εξωφύλλου Μάντη...

News (12 Ιουλ 2021)

Στις 28 Αυγούστου εγκαινιάζονται οι κεντρικές εκδηλώσεις του Φωτογραφικού Φεστιβάλ Αγρινίου Photopolis. Εκθέσεις φωτογραφίας, προβολές, συζητήσεις, φωτογραφικά workshops, Potrait studio, Μουσικά...

News (05 Ιουλ 2021)

Τα Μαθήματα Φωτογραφίας Ρεθύμνου διοργανώνουν ομαδική έκθεση φωτογραφίας με τον τίτλο Blue, στην βόρεια εξωτερική πλευρά του δημοτικού κήπου Ρεθύμνου. Διάρκεια έκθεσης 8 με 31 Ιουλίου. Εγκαίνια...

News (05 Ιουλ 2021)

Μονοπάτια ζωής, μονοπάτια δύσβατα που όμως δε λείπει το χαμόγελο και η πίστη συνθέτουν το ταξίδι της ζωής με συντροφιά το φωτογραφικό φακό. Όλη μας η ζωή μια διαδρομή προς το άγνωστο, με εικόνες που...

News (01 Ιουλ 2021)

Η πρώτη φωτογραφική έκθεση με θέμα “Ανθρωπογενές τοπίο” από τους σπουδαστές του ΔΙΕΚ Καστοριάς θα πραγματοποιηθεί στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα στο αρχοντικό “Πηχεών” της πλατείας Ντολτσό. Η...

News (29 Ιουν 2021)

Η Φωτογραφική Ομάδα «Αμπάριζα» πραγματοποιεί την ετήσια έκθεση των μελών της στον πολιτιστικό χώρο Παίρνω Αμπάριζα, Γαλακηδών 11, Γαλάτσι.  Επιμέλεια έκθεσης: Κατερίνα Ντόνα...

Book Reviews (29 Ιουν 2021)

Την Δευτέρα 5 Ιουλίου 2021 στις 7.30 μ.μ.- 9.15 μ.μ. η Σοφία Τσουμάκη θα παρουσιάσει το νέο της φωτογραφικό λεύκωμα με τίτλο "Light Matters" στο ανοικτό καφέ του Τεχνοχώρου Φάμπρικα (Μεγάλου...