Tο πορτρέτο

Είναι μία αυθόρμητη απάντηση. Ένα συνεχές ΝΑΙ-ΟΧΙ. Ένα κλείσιμο του ματιού. Μία σχέση πομπού - δέκτη. Το φως, το βλέμμα, η έκφραση, το σώμα. Όλα ακροβατούν σε μία κλωστή. Ένα κοινό πρόσωπο, μία εύκολη προσπέλαση. Ένα παράθυρο μέσα στον καθρέφτη. Μία συμμετοχή σχεδόν ασυνείδητη. Είναι μία φωτογραφία, ένα πορτρέτο.

Είναι μία αυθόρμητη απάντηση. Ένα συνεχές ΝΑΙ-ΟΧΙ. Ένα κλείσιμο του ματιού. Μία σχέση πομπού - δέκτη. Το φως, το βλέμμα, η έκφραση, το σώμα.

Όλα ακροβατούν σε μία κλωστή. Ένα κοινό πρόσωπο, μία εύκολη προσπέλαση. Ένα παράθυρο μέσα στον καθρέφτη. Μία συμμετοχή σχεδόν ασυνείδητη. Είναι μία φωτογραφία, ένα πορτρέτο.

Το πορτρέτο μοιάζει με εύκολη υπόθεση, αφού το κύριο θέμα του είναι το ανθρώπινο στοιχείο. Ταυτόχρονα είναι δύσκολο να υπερβείς την επιφάνεια ενός προσώπου για να μεταφέρεις μέσα από αυτό συναισθήματα, αναμνήσεις, έννοιες, συγκίνηση. Ίσως για αυτό το λόγο τα πιο ενδιαφέροντα πρόσωπα για ένα φωτογράφο είναι αυτά που λέμε «κοινά», συνηθισμένα (αν μπορεί να αναφέρεται κάποιος με αυτά τα επίθετα σε ανθρώπινα πρόσωπα που θεωρούμε εξ ορισμού ξεχωριστά). Στον κινηματογράφο αντίστοιχα τα κοινά πρόσωπα θα μπορούσαν να υποδυθούν περισσότερους ρόλους. Ο βαθμός δυσκολίας μεγαλώνει, όταν τα πρόσωπα των φωτογραφιζόμενων είναι ιδιαίτερα. Η Αrbus είχε πραγματικά μεγάλα εμπόδια να προσπεράσει. Τα κατάφερε με τους δίαυλους επικοινωνίας που ανέπτυξε μαζί τους (δεν θεώρησε σε καμμιά περίπτωση αφύσικα ή παράξενα τα πρόσωπα αυτά), αλλά συγχρόνως κράτησε μία συναισθηματική απόσταση απαραίτητη για την ακριβή περιγραφή τους.

Το μοντέλο είναι η αφορμή και έτσι πρέπει να μείνει. Κάθε προσπάθεια κολακείας της εικόνας του, διαλλακτικότητας, ή ενεργού συμμετοχής του στο αποτέλεσμα αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού. Ο φωτογράφος είναι ο πομπός, που θα μεταφέρει με όσο πιο αόριστο και διακριτικό τρόπο κύματα στο μοντέλο του, για να εισπράξει μια αντίδραση, που θα τον ενδιαφέρει και θα τον συγκινήσει.

 Υπάρχουν μοντέλα (συμπεριλαμβάνονται και οι επαγγελματίες) που υιοθετούν μία συγκεκριμένη στάση σώματος όταν φωτογραφίζονται και άλλα μια συγκεκριμένη έκφραση - «γκριμάτσα». Ο φωτογράφος πρέπει να τους «ξεβολέψει». Υπάρχουν μοντέλα με μεγάλη ανασφάλεια για την εικόνα τους. Ο φωτογράφος θα πρέπει να τους πείσει ότι τον ενδιαφέρει μόνο το οπτικό αποτέλεσμα, η φωτογραφία και ότι στη φωτογραφία θα είναι περισσότερο αυτός μέσα παρά εκείνα. Δεν είναι εύκολο πάντα, όλοι γνωρίζουμε ότι την ιδέα που έχουμε για την εικόνα μας την κουβαλάμε για μία ζωή και μπορεί εύκολα να διαλυθεί σε μία απρόσεκτη στιγμή μπροστά στον φακό. ʼρα, όποια και αν είναι τα κίνητρα του του φωτογραφιζόμενου, πρέπει να υπάρχει εμπιστοσύνη και αποδοχή στο έργο του δημιουργού, που πρέπει να το γνωρίζει και αντίστοιχα ο φωτογράφος πρέπει να σεβαστεί την προσωπικότητα και τα όρια, τα οποία βάζει το μοντέλο του.

Ας μη ξεχνάμε, εμείς οι φωτογράφοι, ότι το να σε βοηθήσει κάποιος να εκφραστείς, να μοιραστεί δηλαδή την τρέλα σου, όταν αυτό γίνεται σε εθελοντική βάση, δεν είναι πάντα εύκολο, πόσο μάλλον όταν στις περισσότερες φορές ούτε εμείς οι ίδιοι γνωρίζουμε τι ακριβώς αναζητούμε.

Πόσο σημαντικός είναι ο χώρος στο πορτρέτο; Την απάντηση την έχει δώσει αρκετές δεκαετίες πριν με τον πιο εμφατικό τρόπο ο A. Sander. Είτε δημόσιος είτε ιδιωτικός, είτε εργασιακός είτε οικία, ξένος και απειλητικός ή φιλικός και γνωστός, ο χώρος έχει τη δική του ιδιαίτερη σημασία. Το κύριο θέμα μας, ο άνθρωπος, θα αναδεικνύεται μέσα από τις αντιθέσεις, τις αναφορές και τις συγκρίσεις με όλα τα υπόλοιπα στοιχεία που θα συμπεριλάβουμε. Οι περιοχές χωρίς πληροφορίες πρέπει να έχουν την βαρύτητα που επιβάλλει το περιεχόμενό μας.

Αν η φόρμα θα είναι δυναμική ή απλή, ανάλογη με τη σπουδαιότητα του θέματος, αν το φως θα είναι διάχυτο ή σκληρό, τεχνητό ή φυσικό, αν η επεξεργασία θα σέβεται τη λήψη ή θα αλλάζει δραματικά ακόμα και το περιεχόμενο, αυτές είναι αποφάσεις, που πρέπει να πάρει ο φωτογράφος πριν και μετά την λήψη.

Η φωτογραφία πορτρέτου, όπως όλες άλλωστε οι φωτογραφίες, δεν μπορεί παρά να είναι σκηνοθετημένη. Το τελικό όμως αποτέλεσμα πρέπει να δείχνει τόσο φυσικό, ώστε να μας πείθει με την αληθοφάνειά του. Η στιγμή που θα αποφασίσει ο φωτογράφος το κλικ δεν είναι καθορισμένη, είναι όμως καθοριστική.

Κείμενο Κώστας Μασσέρας

Πρόσφατα Άρθρα

News (26 Ιουλ 2021)

Το Athens Photo World  επανέρχεται, δύο μήνες μετά την επίσημη έναρξη των εκδηλώσεων του για το 2021, και προσφέρει στο αθηναϊκό κοινό  δύο εξαιρετικά σημαντικές εκθέσεις και ένα πρόγραμμα...

News (23 Ιουλ 2021)

Ο αέρας σε μέρη όπως η Τήνος αποκτά κάτι που θα χαρακτηρίζαμε πρόχειρα υλική υπόσταση: τον ακούς διαρκώς να γεμίζει με την παρουσία του χώρους και τον βλέπεις στα αποτελέσματά του πάνω στα ανθρώπινα...

News (23 Ιουλ 2021)

Το Δ.Ι.Ε.Κ. Χανίων διοργανώνει ομαδική έκθεση έργων αποφοίτων της ειδικότητας "Τέχνη Φωτογραφίας" από  29/07/2021 έως 04/08/2021 στο Τούρκικο Χαμάμ στην οδό Κατρέ.  Εγκαίνια: Πέμπτη...

News (22 Ιουλ 2021)

Η Φωτογραφική Λέσχη Λιβαδειάς σε συνεργασία με το Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ), εγκαινιάζει την ομαδική έκθεση φωτογραφίας «Εξερευνώντας τις πόλεις μας», με έργα ερασιτεχνών φωτογράφων που...

News (16 Ιουλ 2021)

Η έκθεση αυτή είναι δημιούργημα μιας αποκαλυπτικής διάθεσης των φωτογράφων να μας δείξουν τον τόπο που ζουν με την προσωπική τους ματιά. Η αφορμή δόθηκε από το Φεστιβάλ κρουστών που...

News (14 Ιουλ 2021)

Το Σάββατο 17 Ιουλίου 2021 τα εγκαίνια της ομαδικής έκθεσης ‘’ARTISTS’’ που θα φιλοξενηθεί από το Δήμο Μήλου στο «ΔΗΜΟΤΙΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΘΗΛΕΩΝ 1875» στην Πλάκα. Φωτογραφία εξωφύλλου Μάντη...

News (12 Ιουλ 2021)

Στις 28 Αυγούστου εγκαινιάζονται οι κεντρικές εκδηλώσεις του Φωτογραφικού Φεστιβάλ Αγρινίου Photopolis. Εκθέσεις φωτογραφίας, προβολές, συζητήσεις, φωτογραφικά workshops, Potrait studio, Μουσικά...

News (05 Ιουλ 2021)

Τα Μαθήματα Φωτογραφίας Ρεθύμνου διοργανώνουν ομαδική έκθεση φωτογραφίας με τον τίτλο Blue, στην βόρεια εξωτερική πλευρά του δημοτικού κήπου Ρεθύμνου. Διάρκεια έκθεσης 8 με 31 Ιουλίου. Εγκαίνια...

News (05 Ιουλ 2021)

Μονοπάτια ζωής, μονοπάτια δύσβατα που όμως δε λείπει το χαμόγελο και η πίστη συνθέτουν το ταξίδι της ζωής με συντροφιά το φωτογραφικό φακό. Όλη μας η ζωή μια διαδρομή προς το άγνωστο, με εικόνες που...

News (01 Ιουλ 2021)

Η πρώτη φωτογραφική έκθεση με θέμα “Ανθρωπογενές τοπίο” από τους σπουδαστές του ΔΙΕΚ Καστοριάς θα πραγματοποιηθεί στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα στο αρχοντικό “Πηχεών” της πλατείας Ντολτσό. Η...

News (29 Ιουν 2021)

Η Φωτογραφική Ομάδα «Αμπάριζα» πραγματοποιεί την ετήσια έκθεση των μελών της στον πολιτιστικό χώρο Παίρνω Αμπάριζα, Γαλακηδών 11, Γαλάτσι.  Επιμέλεια έκθεσης: Κατερίνα Ντόνα...

Book Reviews (29 Ιουν 2021)

Την Δευτέρα 5 Ιουλίου 2021 στις 7.30 μ.μ.- 9.15 μ.μ. η Σοφία Τσουμάκη θα παρουσιάσει το νέο της φωτογραφικό λεύκωμα με τίτλο "Light Matters" στο ανοικτό καφέ του Τεχνοχώρου Φάμπρικα (Μεγάλου...