Είναι αρκετές οι φορές που βλέποντας φωτογραφίες που μου δείχνουν οι μαθητές μου προς κριτική, το μόνο που μπορώ να τους πω (και λέω) είναι: «Περισσότερη δουλειά». Είναι συχνό το φαινόμενο, αυτή η φράση να παρεξηγείται και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που την επόμενη φορά βλέπω απλώς περισσότερες φωτογραφίες, αλλά καμία φωτογραφική πρόοδο. Η γλώσσα είναι αρκετά περιορισμένη για να κατανοήσει ο συνομιλητής μου τι ακριβώς εννοώ. Η λέξη «δουλειά» συνήθως παραπέμπει σε κάποια φυσική δραστηριότητα, και η φωτογραφία είναι πλήρης δραστηριοτήτων. Από τη λήψη μέχρι τη δουλειά στο σκοτεινό θάλαμο ή μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή.

 Αλλά, φωτογραφική δουλειά δεν σημαίνει μόνο αυτό. Είναι, νομίζω, πολύ απλοϊκό το να σκεφτεί κανείς πως «περισσότερη δουλειά» σημαίνει να τραβάς, να τυπώνεις ή να «παράγεις» περισσότερες φωτογραφίες. Όχι πως, ορισμένες φορές, δεν είναι κι αυτό απαραίτητο. 

 Κατά την άποψή μου όμως, «περισσότερη δουλειά» σημαίνει να εμπλακεί κάποιος με τη φωτογραφία περισσότερο. Να διερευνήσει, πρώτα απ’ όλα, το μέσο. Τις δυνατότητες και τους περιορισμούς του. Η φωτογραφική πορεία, αλλά και όλη η πορεία της τέχνης, είναι αυτή της διερεύνησης. Διερευνώντας μπορεί, κάποτε, να φτάσουμε σε δρόμους που δεν έχουμε ξαναβρεθεί και αυτό μπορεί να είναι, από τη μια συναρπαστικό, από την άλλη τρομακτικό. Είναι συχνό φαινόμενο το να επισκέπτεται κάποιος μια πόλη στην οποία δεν έχει ξαναπάει και, μη μπορώντας να μπορεί να βρει το δρόμο του πίσω στο ξενοδοχείο, να περιδιαβαίνει τους δρόμους νιώθοντας χαμένος. Η διεργασία της καλλιτεχνικής διερεύνησης και σκέψης, ίσως να μας οδηγήσει σε άγνωστες πόλεις. 

 «Περισσότερη δουλειά», σημαίνει να μπορεί κάποιος (είτε μόνος του είτε με βοήθεια) να δει την αποτυχία του και, το κυριότερο, να την αποδεχτεί. Ταυτόχρονα, όμως, να έχει τόσο τη συναισθηματική όσο  και τη διανοητική διαύγεια, ώστε να μπορέσει να κάνει ένα βήμα πίσω και δει γιατί και πως απέτυχε. Είναι αλήθεια πως όλη η πορεία της τέχνης έχει να κάνει με την αποτυχία. Ο καλλιτέχνης ζει (ή μαθαίνει να ζει) με την αποτυχία. Και παρά τους φόβους του συνεχίζει. Αυτό έχει ειπωθεί από πολλούς καλλιτέχνες και έχει γραφτεί πολλάκις από ανθρώπους που στέκονται υψηλοτέρα του υπογράφοντος. 

 Δουλεύουμε περισσότερο όταν μελετάμε με τη σωστή μέθοδο, τους κορυφαίους. Όχι όταν απλώς κοιτάμε τη δουλεία τους με θαυμασμό, αλλά όταν πραγματικά μελετάμε. Απ’ αυτούς μαθαίνουμε. Και νομίζω πως, ακόμα κι όταν τους μιμούμαστε, θα πρέπει να είμαστε, εκ των προτέρων, συμβιβασμένοι με τη διαπίστωση πως αυτή δεν είναι η δική μας φωτογραφία. Πως πρόκειται απλώς και μόνον για  μια άσκηση ή, στην καλύτερη των περιπτώσεων, ένα φόρο τιμής.

 Δουλεύω περισσότερο σημαίνει, ασχολούμαι με την επίλυση καλλιτεχνικών προβλημάτων που, μπορεί να αφορούν στο μέσο που χρησιμοποιώ, αλλά που πάντα αντιμετώπιζε και αντιμετωπίζει ο θεράπων οποιουδήποτε καλλιτεχνικού μέσου. Και το κάνω γνωρίζοντας πως δεν είμαι ούτε ο μόνος, και σε καμία περίπτωση, ο πρώτος. Δουλεύει περισσότερο κάποιος, όταν διαβάζει, λόγου χάρη, το «Πόλεμος και Ειρήνη» του Τολστόι. Γιατί εκεί μαθαίνει γι αυτό που έχουμε μάθει να ονομάζουμε «ανθρώπινη κατάσταση». Ταυτόχρονα, μαθαίνει τι σημαίνει δημιουργία και δημιουργική διαδικασία. Βλέπει με ποιο τρόπο ο Τολστόι ανταπεξήλθε στις προκλήσεις του έργου και απάντησε σε καλλιτεχνικά προβλήματα που αφορούν στη λογοτεχνία. Είναι, βεβαίως, λογικό να ρωτήσει κάποιος: «Και τι με ενδιαφέρει εμένα ο Τολστόι και η λογοτεχνία; Εγώ φωτογράφος είμαι.» Μα, σε ενδιαφέρει γιατί, αν αντιμετωπίζεις παρόμοια καλλιτεχνικά προβλήματα στη φωτογραφία, μπορείς να δεις πως ένας κορυφαίος της λογοτεχνίας τα έλυσε με το δικό του μέσο … Μαθαίνεις!

 Δουλεύω περισσότερο αυτά που έχω στο μυαλό μου για την φωτογραφία και την τέχνη γενικότερα. Δουλεύω περισσότερο με τη φωτογραφική μου μηχανή. 

 Βλέπω. Προσπαθώ. Πάλι και πάλι και πάλι … και μετά σταματώ να προσπαθώ. Αφήνω τη φωτογραφία να συμβεί.

Πρόσφατα Άρθρα

Exodus (28 Ιουν 2022)

Στα πλαίσια της επετείου των 100 ετών από την Μικρασιατική Καταστροφή, το Μουσείο Μπουμπουλίνας παρουσιάζει έκθεση φωτογραφίας από το προσωπικό αρχείο των Νικολάου και Περικλή Μπούμπουλη, δισεγγόνων...

Exodus (27 Ιουν 2022)

Πόσο σημαντικός είναι ο καφές στη ζωή μας; Τι μνήμες και αρώματα αναδύονται από ένα μπρίκι; Πόση παράδοση κρύβεται μέσα σε ένα φλιτζάνι; Μόνο αν είσαι μερακλής μπορείς να ξέρεις τις σωστές...

News (24 Ιουν 2022)

Οι νικητές του διαγωνισμού Photometria Awards 2022 με τίτλο “Looking for the Light”, με κριτή τον γνωστό φωτογράφο του Magnum, Martin Parr, είναι γεγονός. Οι νικητές που κέρδισαν τα βραβεία που...

Exodus (22 Ιουν 2022)

Η έκθεση φωτογραφίας «Μαρτυρίες – Βλέμματα» 1971 – 2021: Γιατροί Χωρίς Σύνορα και Magnum Photos, 50 χρόνια στο πεδίο ταξιδεύει στην Καλαμάτα υπό την αιγίδα του Δήμου Καλαμάτας Η έκθεση...

Exodus (21 Ιουν 2022)

 «Για μένα, η ομορφιά βρίσκεται στο θάρρος να είσαι αυτός που είσαι». Γίνομαι. Ο Peter Lindbergh αποτίει φόρο τιμής στο επαναστατικό όραμα ενός από τους σημαντικότερους φωτογράφους της...

News (21 Ιουν 2022)

Το καλοκαίρι είναι η εποχή της κυανοτυπίας! Εποχή διακοπών αλλά και δημιουργικότητας. Ελατέ λοιπόν για ένα διαφορετικό «suntan» στην πόλη...  Η κυανοτυπία (cyanotype/blue...

Exodus (20 Ιουν 2022)

Η έκθεση Le Monde de Steve McCurry παρουσιάζει περισσότερες από 150 φωτογραφίες τυπωμένες σε μεγάλο μέγεθος για πρώτη φορά στο Παρίσι. Είναι η πιο ολοκληρωμένη αναδρομική αφιερωμένη στον Αμερικανό...

News (20 Ιουν 2022)

Με 24 συμμετέχοντες ανοίγει την 5η διοργάνωση ανοιχτής έκθεσης φωτογραφίας το φεστιβάλ Photosphere στην Πάτμο & Πάρο. Τα ονόματα ποου ανακοινώθηκαν είναι: Αθανάσιος Μπαξόπουλος / Athanasios...

Exodus (17 Ιουν 2022)

 Το έργο Επί νοός ειρήνη (“Wish peace in mind”) του Θοδωρή Νικολάου αποτελεί μια πολυπρισματική θέαση του κόσμου της ψυχικής υγείας. Μέσα από εννιά ενότητες - αναπαραστάσεις, μέρος των οποίων...

Exodus (16 Ιουν 2022)

Οι πολλές εκθέσεις φωτογραφίας, οι ταινίες μικρού μήκους και οι διαφορετικοί χώροι εκθέσεων χαρακτηρίζουν το πρόγραμμα του Photopolis Agrinio Photo Festival, το οποίο ανακοινώνει το πρόγραμμα των...

News (16 Ιουν 2022)

 Με επιτυχία ολοκληρώθηκε και ο φετινός διαγωνισμός του Photometria Awards με τίτλο “Looking for the Light”, με κριτή τον γνωστό φωτογράφο του Magnum, Martin Parr. Ο διαγωνισμός...

Exodus (15 Ιουν 2022)

"Στην αρχαία ιαπωνική φιλοσοφία wabi-sabi σημαίνει η ομορφιά της ατέλειας. Τα χαρακτηριστικά της αισθητικής και των αρχών της wabi-sabi περιλαμβάνουν την ασυμμετρία, την τραχύτητα,...