Είναι συχνή η παρατήρηση πολλών ανθρώπων ότι δεν αντέχουν τα έργα τέχνης που τους προκαλούν κλάματα ή γενικώς λύπη. Άλλωστε ας μην ξεχνιόμαστε. Στην Ελλάδα όταν ξαφνικά ακούγαμε από ένα ραδιόφωνο κλασική μουσική σκεφτόμασταν αμέσως ότι κάποιος σπουδαίος πέθανε. Ανακλαστικά ανάλογα με την περίπτωση των δημοτικών τραγουδιών που μας έφερναν στο μυαλό τον τρόμο ενός πραξικοπήματος.

Θα υποστήριζα αντίθετα, και με μια δόση ηθελημένης παιδαγωγικής υπερβολής, ότι ένα έργο τέχνης, αν ειδικά είναι σημαντικό και αξιόλογο, αποκλείεται να προκαλεί λύπη. Η τέχνη γεννάει αποκλειστικά τη χαρά. Αλλιώς δεν είναι τέχνη.

Αυτό που ο κόσμος εκλαμβάνει σαν περιεχόμενο τής τέχνης, και κατά συνέπεια τού αποδίδει και την ευθύνη τής λύπης του, είναι συνήθως το θέμα. Και είναι γεγονός ότι τις περισσότερες φορές η τέχνη ασχολείται με θέματα που θεωρούνται λυπητερά. Αφού αυτά έχουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και παίζουν τον σημαντικότερο ρόλο στη ζωή μας. Ο ρόλος όμως τού καλλιτέχνη δεν είναι να έρθει να διαπιστώσει και να διακηρύξει την τραγική διάσταση τής ζωής, το ανεξήγητο σκάνδαλο τού θανάτου ή την αταξία τού κόσμου. Αντιθέτως, όλα τα παραπάνω είναι το ουσιαστικό κίνητρο για να προσπαθήσει να αποδώσει το αντίθετό τους, ή αυτό που μπορεί να κρύβεται πίσω από όλα αυτά. Για τον καλλιτέχνη μια αδιέξοδη ζοφερή πραγματικότητα είναι ταυτόχρονα και το απόλυτο καλλιτεχνικό αδιέξοδο. Όπως εξίσου μια ρόδινη πραγματικότητα θα του στερούσε κάθε λόγο δημιουργίας. Η πεποίθησή του ότι η τραγική διάσταση τής ζωής έχει και άλλη όψη είναι αυτή που τροφοδοτεί το έργο του. Ένα έργο που αναγκαστικά τείνει προς τη θετική κατάληξη. Αλλιώς δεν θα λεγόταν δημιουργία αλλά ερείπια. Ακόμα και όταν ένας καλλιτέχνης ασχολείται με ένα ερείπιο, το αποδίδει σαν μνημείο.

Ο αποδέκτης τού έργου δεν θα είχε πράγματι κανένα λόγο να αποζητά την επικοινωνία με ένα έργο που θα του κατέστρεφε τις άμυνες και θα τού υπογράμμιζε τα αδιέξοδα και τις δυστυχίες τής ζωής. Θα ήταν σίγουρα καλύτερο να καταφύγει στον πλασματικό κόσμο τής εμπορικής ψυχαγωγίας που τουλάχιστον τού εξασφαλίζει για το περιορισμένο χρονικό διάστημα τής κατανάλωσής του την ψευδαίσθηση τής ευτυχίας. Αποζητά όμως το έργο τέχνης γιατί αυτό είναι σε θέση να τού αποκαλύψει τη γοητεία και την ομορφιά που κρύβεται κάτω από τη φαινομενική αταξία τού κόσμου. Και να τον πείσει ότι η δυστυχία χρειάζεται για την ευτυχία και η ασχήμια για το κάλλος.

Αλλά πέρα από όλα τα παραπάνω η χαρά που προκαλεί το έργο τέχνης σχετίζεται επίσης με την ύπαρξη και την παρουσία τού δημιουργού πίσω από αυτό. Με την αγαλλίαση που γεννιέται στην ψυχή τού αποδέκτη επειδή υπάρχει κάποιος που μπορεί να βλέπει και να αποδίδει έτσι τον κόσμο.

Όσο για τα δάκρυα, που σχεδόν αναπόφευκτα συνοδεύουν την επικοινωνία με ένα σημαντικό έργο τέχνης, δεν είναι παρά δάκρυα χαράς, δηλαδή πραγματικής συγκίνησης και ευγνωμοσύνης. Άλλωστε ποιον άλλο τρόπο έχουμε εμείς οι άνθρωποι για να εκδηλώνουμε τη συγκίνησή μας, τρόπο βαθύ και ουσιαστικό, ταυτόχρονα ψυχικό και σωματικό, πέρα από τα δάκρυα;

Ο θάνατος στην τέχνη είναι πάντοτε ύμνος ζωής και η δυστυχία τού έρωτα στην τέχνη δεν κάνει τίποτε άλλο από του να υποδηλώνει την αξία που έχει αυτός για τη ζωή μας. Το αργό κομμάτι τής μουσικής δεν υποδηλώνει λύπη την ώρα που το γρήγορο φαίνεται να τονίζει τη χαρά. Η παράθεσή τους είναι αυτή που προκαλεί τη συγκίνηση. Το μαύρο τής ζωγραφικής δεν είναι η άβυσσος τής ζωής μας αλλά ο δρόμος για να καταλάβουμε το φως.

Ίσως καλύτερα από όλους έχει προσδιορίσει τη χαρά τής τέχνης και τής δημιουργίας ένας από τους πολύ μεγάλους ζωγράφους τού εικοστού αιώνα, ο Francis Bacon, ο οποίος εξεπλάγη όταν ένας κριτικός χαρακτήρισε τα έργα του πένθιμα και σκληρά. "Μα πώς είναι δυνατόν", διαμαρτυρήθηκε, "αφού εγώ είμαι αισιόδοξος". "Και γιατί είσαι αισιόδοξος;" ρώτησε απορημένος ο συνομιλητής του. Και ο μεγάλος ζωγράφος, που είχε υποφέρει όσο κανένας στη ζωή του, τού απάντησε αφοπλιστικά και με ένα μεγάλο χαμόγελο:

"Είμαι βαθιά αισιόδοξος για το τίποτα".

 

(Περιοδικό «Φωτογράφος», ένθετο «Καθημερινής»)

Πρόσφατα Άρθρα

Exodus (29 Νοε 2022)

Στον τόπο όπου έφθασε ο μεγαλύτερος αριθμός Μικρασιατών προσφύγων στη Θεσσαλία και την Κεντρική Ελλάδα, στον Βόλο, ανοίγει σε λίγες μέρες τις πύλες της η μεγάλη περιοδική έκθεση με τίτλο Από την...

Exodus (28 Νοε 2022)

Η εκθεση «Αντι λήψεις», της Γιώτας Εφραιμίδου  παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στο Κερατσίνι, , με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Εξάλειψης της Βίας κατά των Γυναικών, στο Πολιτιστικό Κέντρο...

Exodus (28 Νοε 2022)

Με τον τίτλο ΚΗΠΟΙ ΜΥΣΤΙΚΟΙ παρουσιάζεται η ατομική έκθεση της Φωτεινής Στεφανίδη από την Τρίτη 29 Νοεμβρίου 2022 στον πολιτιστικό χώρο MACART. Η ενότητα των έργων αφορά ένα μεγάλο μέρος...

Exodus (23 Νοε 2022)

Η σχέση της Έλλης Παπαδημητρίου με τη φωτογραφία ξεπηδάει από τον έρωτα για την ζωγραφική. Ως στέλεχος της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) και συνεργάτης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών,...

Exodus (22 Νοε 2022)

Την Πέμπτη 24 Νοεμβρίου, εγκαινιάζεται η έκθεση του Κωνσταντίνου Πίττα “Εικόνες μιας άλλης Ευρώπης” στη γκαλερί Jakubska, στην Πράγα.   Πρόκειται για στιγμιότυπα που...

Book Reviews (22 Νοε 2022)

Η Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία Ηρακλείου διοργανώνει εκδήλωση για την παρουσίαση του βιβλίου του Αμερικανού συγγραφέα Bayard Taylor:  Ταξίδια 1857-1858, Ελλάδα Ρωσία και...

Exodus (22 Νοε 2022)

Ένα σύνθετο θεωρητικό και εικαστικό εγχείρημα με γενικό θέμα την «Πολυκατοικία» ως ισχυρό κοινωνικό, αισθητικό και συναισθηματικό σύμβολο στην αστική ζωή των τελευταίων 100 χρόνων. Η...

Exodus (21 Νοε 2022)

Η φωτογραφική έκθεση, των μελών του Κέντρου Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης υπό τον τίτλο "ΡΟΔΟΠΗ" «ταξιδεύει» στην Καβάλα. Το Κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης, λειτουργώντας ως πυρήνας...

Book Reviews (16 Νοε 2022)

Αθήνα – L'Aquila. Μια συζήτηση για το βίωμα δύο πόλεων, μέσα από την περιπατητική εμπειρία, το βλέμμα στραμμένο στο αίσθημα της οικειότητας και της ξεθωριασμένης παιδικής μας...

Book Reviews (15 Νοε 2022)

Το Σάββατο 19 Νοεμβρίου θα πραγματοποιηθεί παρουσίαση του φωτογραφικού βιβλίου "Kuebiko" του Ευάγγελου Δασκαλάκη, που αναπτύχθηκε και εκδόθηκε σε συνεργασία με το Zoetrope Athens. Το Kuebiko του...

Exodus (15 Νοε 2022)

O Γιάννης Γιαννάτος παρουσιάζει τη φωτογραφική συλλογή του “Via Artis” στο Upper House Athens στον 6ο όροφο του εμπορικού κέντρου Attica (είσοδος από τη στοά Σπύρου Μήλιου ή από το Attica) από...

Exodus (11 Νοε 2022)

Η Art Core έχει τη χαρά να σας προσκαλέσει στα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας Face to Phase - Me, Myself & Nobody του Marco Castelli.  Το έργο θέτει υπό αμφισβήτηση την ταυτότητα και την...