Είναι συχνή η παρατήρηση πολλών ανθρώπων ότι δεν αντέχουν τα έργα τέχνης που τους προκαλούν κλάματα ή γενικώς λύπη. Άλλωστε ας μην ξεχνιόμαστε. Στην Ελλάδα όταν ξαφνικά ακούγαμε από ένα ραδιόφωνο κλασική μουσική σκεφτόμασταν αμέσως ότι κάποιος σπουδαίος πέθανε. Ανακλαστικά ανάλογα με την περίπτωση των δημοτικών τραγουδιών που μας έφερναν στο μυαλό τον τρόμο ενός πραξικοπήματος.

Θα υποστήριζα αντίθετα, και με μια δόση ηθελημένης παιδαγωγικής υπερβολής, ότι ένα έργο τέχνης, αν ειδικά είναι σημαντικό και αξιόλογο, αποκλείεται να προκαλεί λύπη. Η τέχνη γεννάει αποκλειστικά τη χαρά. Αλλιώς δεν είναι τέχνη.

Αυτό που ο κόσμος εκλαμβάνει σαν περιεχόμενο τής τέχνης, και κατά συνέπεια τού αποδίδει και την ευθύνη τής λύπης του, είναι συνήθως το θέμα. Και είναι γεγονός ότι τις περισσότερες φορές η τέχνη ασχολείται με θέματα που θεωρούνται λυπητερά. Αφού αυτά έχουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και παίζουν τον σημαντικότερο ρόλο στη ζωή μας. Ο ρόλος όμως τού καλλιτέχνη δεν είναι να έρθει να διαπιστώσει και να διακηρύξει την τραγική διάσταση τής ζωής, το ανεξήγητο σκάνδαλο τού θανάτου ή την αταξία τού κόσμου. Αντιθέτως, όλα τα παραπάνω είναι το ουσιαστικό κίνητρο για να προσπαθήσει να αποδώσει το αντίθετό τους, ή αυτό που μπορεί να κρύβεται πίσω από όλα αυτά. Για τον καλλιτέχνη μια αδιέξοδη ζοφερή πραγματικότητα είναι ταυτόχρονα και το απόλυτο καλλιτεχνικό αδιέξοδο. Όπως εξίσου μια ρόδινη πραγματικότητα θα του στερούσε κάθε λόγο δημιουργίας. Η πεποίθησή του ότι η τραγική διάσταση τής ζωής έχει και άλλη όψη είναι αυτή που τροφοδοτεί το έργο του. Ένα έργο που αναγκαστικά τείνει προς τη θετική κατάληξη. Αλλιώς δεν θα λεγόταν δημιουργία αλλά ερείπια. Ακόμα και όταν ένας καλλιτέχνης ασχολείται με ένα ερείπιο, το αποδίδει σαν μνημείο.

Ο αποδέκτης τού έργου δεν θα είχε πράγματι κανένα λόγο να αποζητά την επικοινωνία με ένα έργο που θα του κατέστρεφε τις άμυνες και θα τού υπογράμμιζε τα αδιέξοδα και τις δυστυχίες τής ζωής. Θα ήταν σίγουρα καλύτερο να καταφύγει στον πλασματικό κόσμο τής εμπορικής ψυχαγωγίας που τουλάχιστον τού εξασφαλίζει για το περιορισμένο χρονικό διάστημα τής κατανάλωσής του την ψευδαίσθηση τής ευτυχίας. Αποζητά όμως το έργο τέχνης γιατί αυτό είναι σε θέση να τού αποκαλύψει τη γοητεία και την ομορφιά που κρύβεται κάτω από τη φαινομενική αταξία τού κόσμου. Και να τον πείσει ότι η δυστυχία χρειάζεται για την ευτυχία και η ασχήμια για το κάλλος.

Αλλά πέρα από όλα τα παραπάνω η χαρά που προκαλεί το έργο τέχνης σχετίζεται επίσης με την ύπαρξη και την παρουσία τού δημιουργού πίσω από αυτό. Με την αγαλλίαση που γεννιέται στην ψυχή τού αποδέκτη επειδή υπάρχει κάποιος που μπορεί να βλέπει και να αποδίδει έτσι τον κόσμο.

Όσο για τα δάκρυα, που σχεδόν αναπόφευκτα συνοδεύουν την επικοινωνία με ένα σημαντικό έργο τέχνης, δεν είναι παρά δάκρυα χαράς, δηλαδή πραγματικής συγκίνησης και ευγνωμοσύνης. Άλλωστε ποιον άλλο τρόπο έχουμε εμείς οι άνθρωποι για να εκδηλώνουμε τη συγκίνησή μας, τρόπο βαθύ και ουσιαστικό, ταυτόχρονα ψυχικό και σωματικό, πέρα από τα δάκρυα;

Ο θάνατος στην τέχνη είναι πάντοτε ύμνος ζωής και η δυστυχία τού έρωτα στην τέχνη δεν κάνει τίποτε άλλο από του να υποδηλώνει την αξία που έχει αυτός για τη ζωή μας. Το αργό κομμάτι τής μουσικής δεν υποδηλώνει λύπη την ώρα που το γρήγορο φαίνεται να τονίζει τη χαρά. Η παράθεσή τους είναι αυτή που προκαλεί τη συγκίνηση. Το μαύρο τής ζωγραφικής δεν είναι η άβυσσος τής ζωής μας αλλά ο δρόμος για να καταλάβουμε το φως.

Ίσως καλύτερα από όλους έχει προσδιορίσει τη χαρά τής τέχνης και τής δημιουργίας ένας από τους πολύ μεγάλους ζωγράφους τού εικοστού αιώνα, ο Francis Bacon, ο οποίος εξεπλάγη όταν ένας κριτικός χαρακτήρισε τα έργα του πένθιμα και σκληρά. "Μα πώς είναι δυνατόν", διαμαρτυρήθηκε, "αφού εγώ είμαι αισιόδοξος". "Και γιατί είσαι αισιόδοξος;" ρώτησε απορημένος ο συνομιλητής του. Και ο μεγάλος ζωγράφος, που είχε υποφέρει όσο κανένας στη ζωή του, τού απάντησε αφοπλιστικά και με ένα μεγάλο χαμόγελο:

"Είμαι βαθιά αισιόδοξος για το τίποτα".

 

(Περιοδικό «Φωτογράφος», ένθετο «Καθημερινής»)

Masters of Photography: Humberto Rivas

Κείμενο Χρήστος Κοψαχείλης

Πρόσφατα Άρθρα

Εκθέσεις Φωτογραφίας (12 Ιουν 2024)

Το Photometria Photography Center παρουσιάζει τη φωτογραφική σειρά “A long Saturday” του Γιάννη Ζινδριλή.   Το σχήμα “A Long Saturday” που διατυπώνει ο George Steiner δανείζεται...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (12 Ιουν 2024)

Το Τμήμα Πολιτισμού και το Εργαστήρι Αναλογικής Φωτογραφίας του Δήμου Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνας διοργανώνουν Έκθεση Ασπρόμαυρης Αναλογικής Φωτογραφίας με θέμα «Ασπρόμαυρες...

News (11 Ιουν 2024)

Με μεγάλη και χαρά και ενθουσιασμό το Κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης ανακοινώνει ότι το φωτογραφικό λεύκωμα "ΡΟΔΟΠΗ - Μια Οροσειρά Δεκαπέντε Φωτογράφοι" προκρίθηκε στα 10 καλύτερα...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (10 Ιουν 2024)

Η Φωτογραφική Λέσχη Σαλαμίνας και τα μέλη της, συνεπή στο ετήσιο ραντεβού τους, σας προσκαλούν στην έκθεση "Μετάβαση|| Transition". "Από την Μεταμόρφωση στην Μετάβαση" Ένα χρόνο μετά την περσινή...

News (07 Ιουν 2024)

Έβρος: η Ζωή στις όχθες - παρουσίαση της φωτογραφικής συλλογής του Αντώνη Πασβάντη Οι εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ με χαρά σας προσκαλούν στην παρουσίαση της φωτογραφικής συλλογής του Αντώνη Πασβάντη "Έβρος:...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (07 Ιουν 2024)

Το Κέντρο Δημιουργικής Φωτογραφίας Θράκης σας προσκαλεί στην έκθεση φωτογραφίας των μελών του με τίτλο "Μετά τη Φωτιά". 17 μέρες που ο Έβρος είναι γεμάτος από φλόγες. Τρίτη 5 Σεπτεμβρίου 2023, η...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (07 Ιουν 2024)

Το «σχεδία home», το σπίτι του περιοδικού δρόμου «σχεδία» στην καρδιά της Αθήνας υποδέχεται το καλοκαίρι με μια έκθεση φωτογραφίας εμπνευσμένη και αφιερωμένη στους ανθρώπους του. Τα πορτρέτα των...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Βραδιά εγκαινίων ήταν η χθεσινή για την έκθεση NOSTOS του Νικολάου, την οποία επιμελείται η Μαριλένα Κουτσούκου και φιλοξενείται στην Ethan Cohen gallery, στη Νέα Υόρκη. Ο Νικόλαος με αφορμή τη...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Η Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία Ηρακλείου σας προσκαλεί στην ομαδική έκθεση φωτογραφίας με θέμα το “Θαλασσινό τοπίο”, με έργα που βρίσκονται εκτεθειμένα στο Λάκκο, στο Ηράκλειο Κρήτης. Δίπλα...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Η σχολή φωτογραφίας Photoglobe ανακοινώνει με χαρά την επικείμενη έκθεση φωτογραφίας των μαθητών της με τίτλο "Καθρέφτης" η οποία θα φιλοξενηθεί στον Πολυχώρο Τέχνης Remezzo στην Καλαμαριά...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Ένα ταξίδι μέσα από τους διαφορετικούς σταθμούς της ιστορίας της Αθήνας, που συνδέει την αρχαία Ελλάδα με τη σημερινή ζωντανή μητρόπολη. Μία συναρπαστική εξερεύνηση της Αθήνας που φέρνει στο...

Εκθέσεις Φωτογραφίας (06 Ιουν 2024)

Έκθεση φωτογραφίας του Μάρκου Αγιαννιωτάκη με τίτλο "Human Stories" θα πραγματοποιηθεί στο ισόγειο της Στέγης ΒΙΤΣΕΝΤΖΟΣ ΚΟΡΝΑΡΟΣ (Β. Κορνάρου 97 Σητεία, 72300), από τις 7 έως τις 14 Ιουνίου 2024 με...